Þjóðviljinn - 31.03.1984, Síða 14

Þjóðviljinn - 31.03.1984, Síða 14
14 SÍÐA — ÞJÓÐVIL.IINN Helgin 31. mars — 1. aprfl 1984 Helgin 31. mars - 1. aprfl 1984 ÞJÓÐVILJINN - SÍÐA 15 Lesandi góöur, veist þú hvernig þú fórst að því að læra að lesa? Telur þú þig fullnuma í faginu, erð ertu enn að tileinka þér nýjan texta til lesturs og skilnings, sem þú réðir illa við áður? Hvað feist í því að kunna aö lesa, og hvernig á að kenna lestur? Hvað hefur gerst í huga barns þegar það hefur iært að tengja abstrakt lestákn á blaði við hljóðmyndun raddfær- anna og fyrirbæri og atburði í umhverfi þess? Fá verkefni munu vanda- samarí en að opna heim lesmálsins fyrir börnum, og fá störf eru líklega vanþakkaðri en uppfræðsla ungra barna í okkar þjóðfélagi í dag. Þjóð- viljinn leitaði til Rannveigar Jóhannsdóttur kennara við Æfingaskóla Kennaraháskólans og spurði hana og 7 ára nemendur hennar um vand- ann sem fylgir lestrarkennslunni og því aö læra að lesa. Það að læra að lesa er ekki eins og margir virðast halda einhverskonar tækni- brella sem börn eiga að geta tileinkað sér á ákveðnum afmörkuðum tíma. Hér er um langt og flókið ferli að ræða sem tengist alhliða þroska barnsins, segir Rannveig. Það er misjafnt hvernig börn og fullorðnir bera sig að við það að ná valdi á því að lesa ókunnan texta og sama aðferðin hentar ekki öllum við að tileinka sér þessa færni. Á sama hátt hentar ekki öllum að læra að lesa á sama tíma. Lestrarkennslan er meðal annars fólgin í því að fá krakkana til þess að uppgötva að tungumálið sem flæðir af vörum þeirra er kerfisbundið fyrirbæri og því er mikilvægt að þau iæri samhliða lestramáminu að festa tjáningar sínar á Að lesa blað. Ég legg áherslu á að hvetja þau til þess að skrifa niður það sem þau vilja segja óhik- að og af fullri áræðni. Það er mikilvægt að börnin séu ekki smeyk við að þau geri ekki nógu vel eða standi sig ekki jafn vel og hinir. Hjá okkur er framlag sérhvers barns jafn merkilegt og allra annarra, þótt hver og einn vinni á sinn hátt. Lestrarkennslan er ekki síður uppeldi en kennsla, og árangur- inn sést meðal annars í því hvort börnin ganga til verks af áræðni og starfsgleði eins og ekkert sé sjálfsagðara. Nú er það áhyggjuefni margra foreldra að börn þeirra séu ekki nægilega fljót að tileinka sér lesturinn. Hvenær eru slíkar áhyggjur réttmætar, og hvað eiga foreldrar þá að gera? Eins og ég sagði, þá hentar ekki öllum bömum að læra að lesa á sama tíma. Engu að síður virðist almennt álitið að börn eigi að vera móttækileg fyrir þessu á ákveðnu tímabili. Hér byrja börn almennt í skóla á 6-7 ára aldrinum, en í þessu sambandi má minna á að ekki er óalgengt að börn byrji í skóla 4-5 ára í löndum eins og Bretlandi og Frakklandi. f skólastarfinu hefur verið lögð áhersla á að gera börnin læs eins fljótt og hægt er, en spurningin er hvort það geti ekki verið of einhliða markmið oft og tíð- um. Auðvitað er það í sjálfu sér mjög æskilegt ef barn lærir snemma að lesa, en það er jafnframt æskilegt að það gerist ekki á kostnað annarra þátta í uppeldi barnsins. Hér kemur að kennaranum að vega og meta hverjar séu þarfir barnsins. Það er aldrei þýðingarmeira en í byrjenda kennslunni að skólinn hafi til að bera þann sveigjanleika sem kennarinn telur nauðsyn- legan, þar sem það getur orðið mjög afdrifa ríkt fyrir síðari skólagöngu nemandans ef skólinn tekur ekki tillit til sérþarfa hans frá byrjun. Sum böm geta átt í vissum erfið- leikum með að læra að lesa allt til 10 eða 12 ára aldurs. Það þarf ekki að þýða að eitthvað stórvægilegt sé að barninu. Það getur þó líka verið.Hér kemur til kennar- ans að meta hvað ber að gera. Honum ber að skýra fyrir foreldrum eðli vandans og mikilvægt er að bamið fái að vita að það þurfti ekki að vera óeðlilegt þó það sé ekki orðið fljúgandi læst 10 eða 11 ára gamalt. í þessu sambandi er mikilvægt að kennarar séu vel að sér í fræðilegri hlið lestrarkennslu og þeim ólíku aðferðum sem hægt er að beita þar. Annars er virkt og einlægt samstarf for- eldra og kennara það mikilvægasta í þessu sambandi. Þessir aðilar þekkja barnið best og út frá tvennum hliðum. Þegar barn á við örðugleika að stríða í skólanum veit það vel af því sjálft. Verkefni kennara og foreldra er að vinna að þessum vanda án þess að barnið fái af því skerta sjálfsímynd. Hér geta áhrif stuðningskenn- ara í skólum verið ómæld og afgerandi að- stoð. Hefur ekki orðið mikil breyting á lestr- arkennslunni frá bandprjónsaðferðinni svokölluðu, þegar allir Islendingar lærðu að lesa af guðsorðabókum? Jú, við getum séð vissa þróun í þessum efnum. Það var um 1920 sem Steingrímur Arason kom frá Bandaríkjunum með’nýjar hugmyndir um kennsluaðferðir sem byggja meðal annars á endurtekningum eins og koma fram í „Litlu gulu hænunni". í kring- um 1940 kynnti ísak Jónsson nýja aðferð við svokallaðan hljóðlestur, en það er sú aðferð sem mest er notuð í skólum í dag. Það stafar ef til vill meðal annars af því að mest framboð er á námsgögnum sem ganga út frá hljóðlestursaðferðinni. Á allra síð- ustu árum hafa menn svo verið að vakna til vitundar um það í byrjendakennslunni, að um margar aðferðir er að ræða í lestrar- kennslunni og að engin ein aðferð gildir fyrir alla nemendur. Nú standa foreldrar, sem lært hafa lestur samkvæmt „bandprjónsaðferðinni“ oft frammi fyrir því að eiga að aðstoða börn sín við lestur samkvæmt aðferðum sem þeir þekkja ekki. Hvað er þá til ráða? Jú, þetta er viss vandi, sem hafa þarf í huga. Foreldrar eru oft hræddir við að trufla starf skólans, og fyrir kemur að kenn- arar biðja foreldra að blanda sér ekki þær aðferðir sem beitt er í kennslunni. Það er á sinn hátt skiljanlegt, en það getur einnig verið mjög erfitt fyrir barnið að glíma við eitthvert verkefni, sem foreldrarnir vilja ekki koma nærri. En tilfellið er að það er margt sem er jafn þýðingarmikið og lestur- inn sjálfur, þegar barnið er að læra að lesa. Lestrarnámið er flókið ferli þar sem fléttast saman óaðgreinanlegir þættir eins og líðan, lífsreynsla barnsins, einbeitingarhæfni, málþroski, tjáningarhæfileiki, tækni o.s.frv. Þótt foreldrarnir geti ekki hjálpað til með hin tæknilegu atrði kennslunnar, þá er ákaflega mikilvægt að þeir fylgist með því sem barnið er að gera og veiti því nauðsyn- lega uppörvun. Við höfum einnig fundið í kennslunni hvernig hægt er að tengja og styrkja móðurmálskennsluna við þjálfun í öðrum greinum eins og til dæmis teiknun, tónlist og leikfimi. Vitið þið kennarar hvenær og hvernig það gerist í huga barnsins að það lærir að tengja tákn bókstafanna við hljóð og mynda úr þeim orð? Nei, ég treysti mér ekki til þess að segja nákvæmlega hvenær þessi skilningur vakn- ar hjá ákveðnum nemanda - þó ég treysti mér vel til að segja hvar börnin eru á vegi stödd almennt. Það er talið lokastig lestrar- ferlisins að skilja samhengi hljóðs og tákns. Þegar barnið hefur öðlast þann skilning þarf það þjálfun til þess að geta beitt honum sem tæki á ósjálfráðan hátt. Hér kemur til kasta kennarans að velja viðfangsefni sem við eiga. Spurningin getur verið um það hvort þjálfunin eigi að beinast eftir lokuðum þröngum farvegi, eða hvort hún eigi að hafa víða skírskotun til um- hverfis og áhugasviða barnsins. Þjálfunar- og skrifa valdi á lestrinum. Við vinnum hér með sögur á allan hugsanlegan máta. í þessu sambandi er rétt að minna á mikilvægi skólabókasafnanna og starf skólabóka- varðanna sem oft er ómetanlegt. Er innbyrðis samkeppni nemendanna æskilegur hvati við lestrarnámið? Samkeppni getur verið saklaus leikur og krydd í tilveruna á stundum, en sú sam- keppni, sem segir að þú sért úr leik á ein- hvem hátt eða að þú standist ekki kröfur kennara eða félaga er bæði neikvæð og ó- æskileg að mínu mati, og á alls ekki við í lestrarkennslunni. Hins vegar er sú sam- keppni sem nemendur eiga í við sjálfa sig jákvæð og örvandi fyrir þá. E ru nemendur ekki flokkaðir eftir lest r- arhæfni í skólanum? Jú, óneitanlega kemur það fyrir, og það má segja að skipulag kennslu geti boðið að nokkru leyti upp á það með niðurröðun lesefnis í hæfnisflokka. Þarna hefur kennar- inn mikil áhrif. Spurningin er hvort náms- bækurnar eiga að ráða kennslunni, eða hvort kennarinn á að beita þeirri aðferð og því námsefni sem hann telur best við eiga í hvert sinn. Krakkarnir hjá mér eru að fást við ólík viðfangsefni og lesa ólíkar bækur, en þau leggja ekki þann skilning í þetta að mismunandi lesefni þýði að verið sé að flokka þau niður eftir verðleikum eða hæfi- Lestrarnámlð er bæði leikur og handavlnna. Hér eru krakkarnir að lýsa því hvað (búarnlr í tllteknu húsi vlð tiltekna götu sem þau bjuggu tll hafa fyrlr stafni. Sumt er grelnilega lelðlnlegt, annað skemmtilegt. Ljósm. — Atli. Sérh ver nemandi þarf sína aóferö vib iestrarnámib segir Rannveig Jóhannsdóttir kennari við Æfinga- og tilraunaskóla Kennaraháskólans aðferðin getur einnig falið í sér visst uppeldi í víðari skilningi. Aðferðir við lestrar- kennsluna eru umdeilanlegar, en ég held að flestir telji nú að engin ein aðferð henti öllum börnum jafn vel. í skólann koma börn sem hafa lært að lesa úr orðum án þess að nokkur hafi kennt þeim eða viti hvernig það hefur gerst. Þau kunna kannski að lesa orð úr auglýsingum eða önnur algeng orð í umhverfinu og þau vita það ekki sjálf hvernig þau hafa lært þetta. Er hugsanlegt að einhliða uppeldisað- stæður nútímans, lítil tengsl við heim hinna fuliorðnu og atvinnulífið hafi komið niður á málþroska barnanna og þar með hæfileika þeirra til lestrarnáms? Það er mjög sennilegt að of einhliða um- hverfi barna komi niður á málþroska þeirra. Mörg börn eru meira ein en áður, og þau eru óvirkir málnotendur þegar þau horfa á video eða sjónvarp. Það er kannski ekki eins algengt og áður að börnum sé hjálpað að koma hugsunum sínum í orð. Teiknimyndabækurnar hafa líka þann galla að þær gerast allar hér og nú - þær hafa ekki til að bera þetta hugarflug í tíma og rúmi sem einkennir góðar bækur og stuðlar að bættum orðaforða. Málþroski barnanna skiptir afar miklu máli í byrjendakennsl- unni, og það að börnin kunni að tjá sig. Það eykur við orðaforðann þegar börnin ná að tjá hugsanir sínar. Þá er það einnig mikil- vægur þáttur í lestrarkennslunni að lesa fyrir börnin. Að kynna fyrir þeim þá undra- veröld sem lestrarkunnáttan opnar þeim. Sögustundirnar geta gert það að verkum að börnunum finnst það eftirsóknarvert að ná list er leikum. Þau gera sér grein fyrir því að þau eru ólík innbyrðis í svo mörgum efnum, jafntíleikjum, fótbolta, teikningu og lestri. Þau vita að það er eðlilegt að vera ólíkur, en þau eru ekki upptekin af að velta því fyrir sér hver sé bestur eða verstur. Við vinnum hér mikið að hópverkefnum, og þau sem eru skemmra á veg komin í lestri eru ekki síður velkomin í vinnuhóp en hin, vegna þess að þau hafa ýmislegt annað til brunns að bera. En fá þau ekki einkunnir samkvæmt frammistöðu á lestrarprófi? Nei, ég gef nemendum mínum ekki ein- kunnir í tölum, heldur reyni ég að hafa símat á getu nemandans. Ég gef mér tíma til að lesa með börnunum einslega á meðan hin eru upptekin í öðrum verkefnum og gera mér þannig m.a. grein fyrir framförum þeirra. Matið fer síðan fram í viðtölum við foreldra. Víða er sá háttur reyndar hafður á, að lestrarhæfnin er metin með hraðlestrar- prófi.Slíkt próf hefur marga galla. Það metur einungis lesinn atkvæðafjölda á mín- útu og stuðlar því ekki að skírari framburði. Það stuðlar heldur ekki að því að nemand- inn lesi af tilfinningu og það stuðlar heldur ekki að því að nemandinn leggi sig eftir því að skilja textann. Hér áður fyrr voru 2 lestrarpróf viðhöfð, hraðapróf og skilningspróf. Lesskilnings- prófið var fellt niðuren nú á síðari árum hefur það verið tekið upp í sumum skólum að einhverju marki á ný. Mér finnst þessi Mlkllvægt er að börnfn venjist því að tjá sig í rituðu máli af fullri áræðni samfara lestrarnáminu, segir Rannveig Jóhannsdóttir, sem hér aðstoðar tvo nemendur sína í að setja hugsanir sínar á blað. - Ljósm. Atli. áhersla á hraðlesturinn sýna hvað lesturinn er f margra augum einhvers konar áþreifan- legt tæknilegt atriði, sem hann þó alls ekki er. Þetta styður einnig mikilvægi þess að kennarar, hvar á grunnskólastigi sem þeir kenna, skilji að lestrartæknin er ekki færni sem endanlega er afgreidd í yngstu bekkjar- deildunum. Lestrarþjálfunin er rauninni nokkuð sem aldrei tekur enda, - menn geta stöðugt verið að þjálfa sig í að tileinka sér nýja og örðugri texta og heyja sér nýjan orðaforða. Er það þakklátt starf að kenna börnum að lesa? Ég get ekki sagt að þetta starf sé mikils metið af þjóðfélaginu. En það er þakklátt í þeim skiiningi að það veitir kennaranum mikla fullnægju að fá að taka þátt í þeirri ósviknu sigurgleði sem er því samfara þegar barnið getur fyrir eigin tilverknað gengið inn í þá nýju veröld sem opnast því með lestrarkunnáttunni. Það að kenna lestur er spennandi, viðkvæmt og vandasamt starf. Vandi kennarans er meðal annars fólginn í því að hann hefur fyrir sér ákveðinn hóp einstaklinga sem ekki er hægt að bjóða upp á sömu aðferð, sama námsefni. Hans vandi er í því fólginn að finna leið til þess að allir nemendurnir finni sig í náminu. í andrá dagsins verðum við ekki vör við þá breytingu sem á sér stað í huga barnsins, en ef við lítum um öxl sjáum við að stórkost- legir hlutir hafa gerst. Þessi skólastofa er okkar sameiginlegi vinnustaður og hér ríkir sá andi að okkur finnst öllum sjálfsagt og mikilvægt að takast á við verkefnin. Von mín er sú að þessi áræðni og starfsgleði fylgi börnunum út í lífið. ólg. Lærðum sjálfir að lesa segja Pétur, Daníel og Steinar Þeir Pétur Guöjónsson, Daniel Sig- mundsson og Steinar Örn Sigurösson eru aliir nemendur Rannveigar í 1. bekk Æfingaskóla Kennaraháskólans. Viö hittum þá í kennslustund og lögðum fyrir þá nokkrar spurningar varðandi lestrarnámið. Pétur: Ég lærði að lesa þegar ég var 7 ára. Ég veit ekki hver kenndi mér, ég kunni þetta bara allt í einu. Ég lærði þetta bara allt í einu sjálfur. Mér fannst það ekkert erfitt. Núna les ég talsvert og mér finnst Stjörnu- stríð vera skemmtilegasta bókin. Daniel: Ég lærði að lesa í 7 ára bekk. Ég les ekki mikið, mér finnst skemmtilegast að skoða myndirnar. Mér finnst Hinrik og Há- barður og aðrar teik.úsögur vera skemmtilegastar. Ég skoða myndirnar og les bara nokkur orð þegar ég veit ekki hvað er að ske. f skólanum les ég meira, þá les ég skólabækurnar og það sem ég á að lesa. Ég hef aldrei tíma til að lesa þegar ég er heima, en ég skoða teiknimyndasögurnar áður en ég fer að sofa. Steinar Örn: Það var enginn sem hjálpaði mér til að læra að lesa, hvorki kennarinn né mamma. Það kom af sjálfu sér að ég fór að skilja þetta. Ég les mest Lukku-Láka, And- résarblöð og aðrar teiknisögur. Ég les alltaf á kvöldin áður en ég fer að sofa. Svo les ég líka á daginn. Kátu-bækurnar og Allt f lagi-bækurnar eru skemmtilegar segja þær Kristjana Ýr, Margrét Björk, Katrín og Geirlaug ÞærKristjanaÝr Jónsdóttir, Margrét Björk Jóhannesdóttir, Katrín Friðriks- dóttir og Geirlaug Jóhannsdóttir eru líka í bekknum hjá Rannveigu. Þær höföu þetta aö segja um lestrarnámið: Kristjana Ýr: Ég var 5 eða 6 ára þegar ég byrjaði að lesa. Það var mamma mín sem kenndi mér, svo lærði ég líka í skólanum. Ég byrjaði í Æfingaskólanum þegar ég var 5 ára. Það var svolítið erfitt að læra að lesa fyrst, en það er ekkert erfitt lengur. Ég les svolítið mikið. Kátu-bækurnar og ldu- bækurnar eru skemmtilegastar. Ég les alltaf heima áður en ég fer að sofa. Margrét Björk: Ég byrjaði 6 ára í skólan- um og þá lærði ég að lesa. Það voru mamma og kennarinn sem kenndu mér. Ég les nokkuð mikið, mest ídu-bækurnar. Eg les aldrei dagblöðin. Ég les meira heima en í skólanum. Katrín: Ég var 5 ára þegar ég byrjaði í skólanum og þá lærði ég að lesa. Það var enginn sem kenndi mér, ég bara lærði það af því að það var alltaf svo mikið af fólki heima hjá mér sem var alltaf að lesa. Þá lærði ég það bara sjálf. Svo hjálpaði mamma mér. Ég les mikið heima á kvöldin. Mér finnst Skottu-, Nansí- og Kátu-bæk- urnar vera skemmtilegastar. Ég horfi lítið á sjónvarpið á kvöldin. Geirlaug: Ég byrjaði aðeins að lesa þegar ég var 4 ára. Ég var hjá konu sem er frænka mín, svo kenndi bróðir minn mér líka. Það var frekar erfitt að læra að lesa fyrst í stað. Fyrst las ég æfingabækur. Þær eru ekki skemmtilegar. Núna les ég Lottu-bækurnar og Allt í lagi-bækurnar. Ég les mest á kvöld- in. Svo horfi ég líka á sjónvarpið.

x

Þjóðviljinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.