Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 23.04.1972, Qupperneq 3

Lesbók Morgunblaðsins - 23.04.1972, Qupperneq 3
* Óráðin gáta. Halldór Laxness í sparifötunuin þriggja ára gamall. Ungur maður á uppleið. Halldór Laxness um það leyti er hann sanidi Barn náttiirunnar. Honuin lá á að komast út í heim. Myndin er tekin af skáldinu í Innsbruck í Austurríki síðla árs 1921. ræður siig í kaiupavinnu austur í Flóa. Hefur hann fengið hest sendan til fararinnar og ferð- ast nú „dagfari og náttfari", imeð „ihöfuðið sikorðað af hiáum, snjióhjvitiuim flibba“, sem „minn- ir samt Flóamennina á gapa- stokk“, bætir 'höfundurinin við. Ber svo ekki til tiiðinda, fyrr en komið er á leiðarenda. Tekiur þá kaupamaöurinn til við heyskapinn. „Hann viinn- ur eins og víkingur alia vik- una, en á s’unnudagsmorgnana fer hann seint á fætur og set- ur þá upp stóra flibbann". Á bænum er nefnilega ung og lag- leg kaupakona, og „það er alltaf að brjótast í honum, hvernig hann eigi nú að fara að þvi að koma sér vel við stúlkuna og — biðja hennar“. Bn hér verður að fara fljótt yfir sögu. Kaupamaðiurimn „vill vita fyrir víst, að sér sié al- vara“, og auðlvitað kemst hann smáim saman á þá skoðun, að hann hiljóti að elska stúlkuna. Hann hefur m.a. tekið eíltir þvi, að „honum fiinnst matiurimn vondur án hennar og Flóinn ijótur án hennar", og það dreg ur jafinvel úr honum allan mátt, ef hann á að biinda á móti öðr- um en henni. En samt rekur hivorki né geragur. „Hvort hann stendur í forinni upp í hné, í húðarignimgu og fellir störina, holdivotur og leirugur, eða hainn bindur sikrjáfandi þurr- heyið á einhverjum harðbaian um, i brakandi sólskini og norð anþurrki, hann er aiHitaf að hugsa um, hverniig hann e:gi að biðja hennar“. Og þanni'g iiiður sumarið. Loks „taka veðrin að versna, vindurinn verðiur kaldari, regn droparnir stórir og 'haigHkennd ir. Svört regnskýiin þjóta um himininn, og sjaldan nýtur sól- ar. Grasið fer að fölna, blóm- in að falla, fuigiarnir verða dapriir og hópa siig undir brott fei'ð . . .“ En svo er það eitt sinn í septembermánuði, rétt áður en kaupafólkið fer, að að Palli liitli, sonur bóndains, er að reka, ærnar. „Það var snemma dags, ag bryðjiur höfðu gengið allan motrguninip-úfri' á millli sásit til sólar . . . Uppi á engjum mæt-ti Palli litli kaupa- manninum og kaupakonunni. Þau leiddust. Paili litii varð agndofa af undrun . ..“ „Nokkru siðar leit hann við og horföi á effúr þeiim. Þá sá hann hvar regnboginn stóð, og skínandi fallegur, og honum sýndisit þau standa undir miðj um boiganum — eins og í stór- um skrautleg'um dyrum að ein- hverjum helgidómi. Palla litla fannst þetta svo mikilfenglegt, að hann gat ekki líikt því við neitt, er hann hafði áður séð“. Þanniig er sö'gunni giftiUisam- lega lokið. Reyndar virðist höf undiurinn að endOngu gefa í skyn, að unnustinn kunni að hafa verið sivjkinn um eitthvað af sumarkaupinu, en hvað 'gerði það til? Hanm hafði fest sér „konu, bæði igóða og elsku- lega, sem var imi'klu meira virði en þó hann hefði koimið með vasana, hattinn o>g stllgvélin fu'll af peniinigium“. Vitaniega þarf enginn að ætla, að saga, sem ungur dreng ur hripar upp við prófborðið á nauimuim tíma og fyrirvara- laust, sé saimfet'.t eða galialiitið l'istaverk. En samt hyigg ég, að í þessari óvenjulegiu prófrit- 'gerð bregði flyrir í furðuskýru ljósi ýmsum þe'm einkennum, er seinna hafa rut't höfundin- um braut til heimsfirægðar, alit frá hófsamiegu skopi til hinn- ar ská'.dlegustu feguirðar. Og það eitt, hversu HaMdór bra'gzt við verkefni sínu, hefur út af fyrir si'g harla atihyg-hsverða maimlýsinigu í sér fólgna. Næsta haust settumst við Halidör í íljörða bekk, þamn, er fræg'Uir igerðist aif siká'diuori sinuim. Þetla varð minnisstæð- ur vetur: styrjaidariok, eldigos í Kötlu, mannskæð drepsótt, er nefindist spanska veikin, fu!i- veldiisitaka fslandis. En samvera okkar Halldórs varö í þetta sinn vonum skem'mri. Honuim lá á að komast út í heiim, og noklkru fyrir próf urn vorið hvarf hann frá námi. Steáild- saiga hans, Barin nátt'úrunnar, var þá í smíðuim, og bjó hann á næstu vikum handritið til prentunar. Sigidi hann að svo búnu til Kaupmannahafinair, og mánuði siðar var hann orðinn rithöíundur á danska tungu. Birtust sögU'r hans m.a. í Berl- ingske Tidende, og má nærri geta, að okkur félögum hans hafi þótt þetta aliimi'klum tiíð- indum sæta. Það muin samt aidrei hafa hvarflað að honum að halda til langframa inn á þá braut, enda lá til a'.lrar ham- ingju annað f.yrir homum. Samband oik'kar Hallidórs var æði siitrótt næsóu árin, en í ársbyrjun 1924 kom ihann heim frá Clervaux, þar sem hann haifði átit klaustursetu um skeið, og bar þá aflur fundum okkar saman nær daiglega. Get ég vart hugsað mér geðlfe’.ldari unigan mann en Halldór var á þessu skeiði. í þetta sinn haifði hann með sér handrit að sikáld sögunni Undir He’.igahmúik, otg kom hún út þá um sumarið, en auk þess var ætlun hans að ganga undir stúd'entsip'róf og fara siðan utan til háskóla náms í 'kaþóiskri guðfræði. Þreytjti hann prófið næsta haust, en stærðfræðin varð hon um að falli, og var hann þann- i'g dæmdur frá öllum hæfileik- um tiJ æðra náms. Það er ekki ónýtt að ei'ga skólakerfi, sem stendur svo trúleiga á verði um bánren n imguin a. Áður en é-g lýk þessu skra.fi, vil éig geta þess, að í janúar- mánuði 1925 skrifaði Halldór i Morgunblaðið allianga og Skemmtilega grein um men.ning armál, og kem.jit hann þar m.a. svo að orði: „Að sækja um listamannastyrk af þeiim hunds bótum, sem hér á landi er kast að i frömuði skapandi list- menntar, er meiri vamvirða en að segja sig til sveitar, enda 'get ég naumast skilið, að nokk ur heiðairlegur listaimaður geri það . . .“ Þrátt fyrir þetta ó- tviræða orðalag varð það að samkomulagi liifclu siðar, að leit að skyldi til Alþingis um nokk urn rithöfundarstyrk handa Halldóri. Ég var um þær miund ir þingakrifari, og gerði ég mér Framhald á bls. 14. 23. april 1972 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.