Lesbók Morgunblaðsins - 11.04.1987, Side 13

Lesbók Morgunblaðsins - 11.04.1987, Side 13
V w 1 s u R JÓN GUNNAR JÓNSSON TÓK SAMAN Sigurður Thoroddsen verkfræð- ingur og alþingismaður ritaði endurminningabók og kom hún út 1984 að honum látnum. Hann segir þar að sjálfsögðu frá námsárum sínum í Kaupmannahöfn. Það var kvöð á háskólanemum að vera við guðsþjón- ustur og var það ekki öllum gleðiefni. Þá og lengur var íslenskur prestur í embætti við eina kirkjuna í K.höfn. Þar var Haukur Gíslason, bróðir Garðars stórkaupmanns og séra Ásmundar á Hálsi í Fnjóskadal, vinsæll maður, hafði góða söngrödd og tónaði vel. „Þá voru vítamínin alveg ný af nálinni," segir Sig- urður. Pálmi Hannesson var einn þessara stúdenta. Hann orti: Mögnuð andans magapín mæðir herrans gesti. Ég held það vanti vítamín / vatnsgrautinn hjá presti. í bók Sigurðar eru fleiri vísur, sem undirritaður a.m.k. hefur ekki heyrt allar áður. Þegar afi hans, séra Guðmundur Einarsson, faðir Theodóru, var í skóla á Bessastöðum, kom hann á bæ þar sem Vatnsenda-Rósa var stödd. Fór hann að glettast við hana. í því sambandi kast- aði hún fram þessari vísu: Bessastöðum frægum frá fleinninn stáls nýgenginn. Nauðs í falli nota má nítján ára drenginn. Hann riíjar og upp vísur móður sinnar frú Theodóru, sem kunnar eru úr ritum he'nnar, en vel mega koma hér. Hún var hið besta skáld: Mitt var starfið hér í heim heita og kalda daga að skeina krakka og kemba þeim og keppast við að staga. Ég þráði að leika lausu við sem lamb um grænan haga. En þeim eru ekki gefín grið, sem götin eiga að staga. Langaði mig að lesa blóm um langa og bjarta daga, en þörfín kvað með þrumuróm: Þér er nær að staga. Eins og kunnugt er var séra Sigurður í Vigur mikill stuðningsmaður Skúla Thoroddsen, en varð, segir Sigurður „all íhaldssamur með aldrinum", og tilfærir vísu Andrésar heitins Bjömssonar: Áður var hann innskeifur af íhaldi og vana. Nú er hann orðinn útskeifur í áttina til Dana. Andrés Bjömsson var mikill vinur þeirra Thoroddsenbræðra og heima- gangur í Vonarstræti, heimili þeirra í Reykjavík, enda líka mikið uppáhald móður þeirra. Nokkuð svallsamt var hjá sumum skólafélögunum. Einn var kallað- ur Djöfsi eða jafnvel enn verra, eins og fram kemur í þessari vísu. Sá tilheyrði þó ekki Thoroddsenfjölskyldunni: Ektí er von mér verði rótt, ég var í gær með bullum, ogá túríalla nótt með Andskotanum fúllum. Vísan er eftir Andrés Bjömsson, segir Sigurður. Um annan félaga orti heimilis- frúin: Nú er Ibsen orðinn mát, af því fara sögur. Bráðum fær hann brennivínsgrát Bólstaðarhlíðarmögur. Sá varð síðar einn af tengdasonum hússins, en rétt nafn er ekki hér. Sigurð- ur rifjar og upp eftirmælavísu þá er Sveinn frá Elivogum orti um Skúla Thor- oddsen látinn: Nú er Skúla komið kvöld, kempan horfín vorum sjónum, þó að hríði í heila öld harðsporamir sjást í snjónum. Sigurður bætir við: „Ég las í blaði... að mamma hafi sent Sveini 100 krónur að bragarlaunum. Það vom allmiklir peningar þá.“ Bæta má nú við: Varla hafa margir höfundar á þeim ámm feng- ið meiri ritlaun fyrir heila bók. J.G.J. Fyrnindi I, 1986. er vinna og aftur vinna, segir hún, og grafík er meira en venjuleg vinna, þetta er þrældómur. Launin fyrir þessa vinnu em áreiðanlega ekki mæld í peningum og Ragnheiður er ekki frá því að hvað hana varði séu launin ef til vill einkum í því fólgin að hafa að- stöðu og frið til að vinna, enda séu það eins konar forréttindi sem hlotnist ekki mörgum listamönnum hér á landi. AðStrikaÚt Meðalmennskuna Það er rótgróin afstaða fjölda fólks á þessu landi að listamenn eigi bara að lifa á loftinu fyrir listina, fyrst þeir vilja endilega velja sér þetta hlutskipti. Það er litið á þau litlu laun sem listamönnum standa til boða hér sem ölmusu, segir Ragnheiður, en van- sælt og soltið fólk geri ekki betri myndir þótt margir virðist standa í þeirri trú. Síður en svo. Hvemig vill hún þá skipuleggja kjaramál listamanna? Kannski hefur hún ekki mótað þá stefnu með sjálfri sér í smáatriðum, en hún er hörð á því að það þurfi að strika út meðalmennskuna, eins og hún orðar það. Við eigum að verðlauna það sem vel er gert og við þurfum að hafa tök á því að leggja mat á gæði listar eins og allt annað í kringum okkur, segir hún, og heldur því eindregið fram að launa- og styrkjakerfi íslenzkra listamanna sé ekki annað en mark- leysa eins og sakir standa. Það þarf að flokka markvisst það sem gert er á sviði lista og síðan á að launa það sem vel er gert þannig að það skipti máli, segir Ragn- heiður Jónsdóttir. I framhaldi af þessu berst talið að fínnsku listakonunni Ullu Rantanen sem hér var í heimsókn ekki alls fyrir löngu og sagði þá í viðtali við Morgunblaðið frá kjörum lista- manna í Finnlandi. Meðal annars gat hún þess að sjálf hefði hún lengst af getað helg- að sig list sinni án þess að hafa áhyggjur af afkomunni, enda væri launakerfi fínnskra listamanna þannig að ekki fengju aðrir lista- mannalaun en þeir sem hlotið hefðu ótví- ræða viðurkenningu sem slíkir. Sem dæmi um þetta nefndi Ulla að sjálf hefði hún feng- ið veitingu 18 ára listamannalauna þannig að hún þyrfti ekki að ugga um sinn hag í bráðina. Það sem kannski vakti mesta at- hygli var það að þetta þótti Finnanum UUu Rantanen bara sjálfsagt og eins og það ætti að vera. Það fmnst víst flestum íslenzk- um listamönnum og þeim sem vilja veg íslenzkrar menningar sem mestan líka, enda þótt það hljómi eins og fjarstæða og fráleit óskhyggja í eyrum margra. MYNDEFNIÚR V ERULEIKANUM Svona þarf að sjálfsögðu að búa að lista- mönnum hvar sem þeir búa, segir Ragn- heiður Jónsdóttir, og bætir því við að vitaskuld krefjist slík tilhögun þess að aukn- ar kröfur séu gerðar til þeirra sem vinna við listir. Við eigum að vera vandlát, segir hún, og við eigum ekki að fela slíkt mat öðrum en þeim sem hafa til að bera þekk- ingu og skilning á listum. Myndefnið sækir Ragnheiður Jónsdóttir í veruleikann umhverfis okkur og þegar hún kveður sér hljóðs eins og nú á sýningu sem stendur yfir í Norræna húsinu fer ekki hjá því að þeir sem fylgzt hafa með störfum hennar á liðnum árum staldri við til að gefa því gaum sem hún vill koma á framfæri. Hún veifar ekki gunnfána enda þótt alvar- legasta íhugunarefni hennar að þessu sinni virðist vera sú hætta sem okkur stafar af sífellt stórbrotnari og „afkastameiri" dráps- vélum. Myndmálið er enn sem fyrr frumlegt, skýrt og afdráttarlaust, og eftir sem áður er það sett fram á persónulegan og hógvær- an hátt. Hún gerir sér ekki leik að því að koma meiriháttar róti á tilfinningamar en bendir á hættuna af fullri alvöru og vekur þannig alvömspumingar í þessu sambandi. Hún gerir það ekki með því að ganga er- inda stjómmálahreyfinga eða annarra skipulagðra þrýstihópa, t.d. með því að gera hróp að annaðhvort Reagan eða Gorbatsjov, heldur höfðar hún þannig til áhorfandans að hann beinir spumingunni til sjálfs sín. Og þá er tilganginum líka náð því að listin er í eðli sínu sjálfstæð og fær því aðeins staðizt að hún veki fmmlega hugsun hjá móttakandanum. Höfundur er blaðamaður og rithöfundur i Reykjavík. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 11.APRIL 1987 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.