Morgunblaðið - 26.07.2003, Page 28

Morgunblaðið - 26.07.2003, Page 28
ÚR VESTURHEIMI 28 LAUGARDAGUR 26. JÚLÍ 2003 MORGUNBLAÐIÐ Þ EGAR frumvarp til laga um fæðingar- og foreldraorlof var til umræðu á Alþingi fyrir þremur árum var bent á að lögunum myndi fylgja mikill kostnaður. Í athuga- semdum með frumvarpinu var gert ráð fyrir að kostnaður ríkis- sjóðs myndi hækka úr rúmum 2 milljörðum króna í rúman 31⁄2 milljarð króna og einhverjir vör- uðu við að þetta væri varlega áætlað. Síðan hefur komið á dag- inn að þetta var ekki aðeins var- lega áætlað heldur víðs fjarri raunveruleikanum. Í stað þess að kostnaðurinn vegna laganna verði rúmur 31⁄2 milljarður króna á ári eftir að ákvæði lag- anna hafa á þessu ári að fullu tekið gildi stefnir í að kostn- aðurinn verði um 51⁄2 milljarður króna á ári. Og verði nýjasta kröfugerðarhópnum að ósk sinni um að orlof verði greitt ofan á or- lofið verður kostnaðurinn kominn yfir sex milljarða króna á ári. Þetta þýðir að í stað þess að lögin auki útgjöld ríkisins vegna málaflokksins um ríflega 2⁄3eins og alþingismenn gátu gert ráð fyrir miðað við forsendur frumvarpsins munu þau þrefalda útgjöldin. Nú er það svo að reynslan sýnir tak- markaðan áhuga þingmanna – og þeirra sem þrýsta á þingmenn ef út í það er farið – á að sýna mikið aðhald í ríkisfjármálum. Engu síður verður að gera ráð fyrir að útgjöld séu einn þeirra þátta sem litið er til við afgreiðslu laga, enda væri varla verið að eyða fé og tíma í útreikninga á kostnaði vegna laganna ef svo væri ekki. Það má þess vegna ætla að ef kostnaður vegna fæðingar- og foreldraorlofslaganna hefði verið rétt reiknaður og þingmenn hefðu vitað að kostnaðaraukinn yrði þrefaldur en ekki 2⁄3 hefði af- greiðsla málsins verið með öðrum hætti. Það má líka halda í þá von að ef þingmenn hefðu gert sér fulla grein fyrir þeim möguleikum til misnotkunar sem lögin bjóða upp á hefðu þeir farið vandlegar yfir frumvarpið áður en þeir sam- þykktu það. Þetta gerðist hins vegar ekki, enda lá svo mikið á að koma frum- varpinu í gegnum þingið að hraðamet voru í hættu – og voru sennilega slegin þegar litið er til umfangs málsins og kostnaðar vegna þess. Lögin voru samþykkt á vorþingi árið 2000 eftir að hafa einungis verið rædd í 31⁄2 klukku- stund á þeim fjórtán dögum sem liðu frá því að frumvarpinu var út- býtt og þar til lögin voru endan- lega samþykkt. Slík flýtimeðferð er með ólíkindum þegar um er að ræða svo stórt mál, og ekki er síð- ur sérkennileg sú samstaða sem þingmenn náðu um málið. Aldrei þessu vant gekk hnífurinn ekki á milli manna í félagsmálanefnd og við afgreiðslu málsins samþykktu það allir viðstaddir þingmenn, ut- an einn sem greiddi ekki atkvæði. Sá þingmaður, Einar Oddur Kristjánsson, hafði varað við há- um kostnaði vegna frumvarpsins og hvatt til þess að samþykkt þess yrði látin bíða haustsins svo að hægt væri að fara betur yfir efna- hagslega þætti. Það væri enda engin ástæða til að keyra málið í gegn, lögin ættu ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót. Allt kom þó fyrir ekki og í óðagoti voru lögin samþykkt umræðulítið og með hraði á vorþinginu. Þegar þessi málatilbúnaður er hafður í huga og þegar litið er til þess að kostnaðurinn hefur farið algerlega úr böndum er ástæða til að fagna því að félagsmálaráð- herra hefur nú sett af stað vinnu við að endurskoða fæðingarorlofs- lögin. Raunar var bæði í athuga- semdum með frumvarpinu og í nefndaráliti félagsmálanefndar gert ráð fyrir endurskoðun lag- anna þegar reynsla væri komin á þau. Þetta á sérstaklega við um ákvæði laganna um bindingu til- tekins fjölda mánaða við hvort foreldri. Af athugasemdunum má draga þá ályktun að nú, þegar reynslan sýnir að feður nýta sér fæðingarorlofið, þá verði binding- in lögð af og foreldrum leyft að ákveða sjálfum hvaða skipting hentar þeim og börnum þeirra best. Annað sem nauðsynlegt er að endurskoða eru þær háu félags- legu bætur sem ríkið greiðir sum- um foreldrum en öðrum ekki, ekki síst í ljósi þess að þessar bætur eru þeim mun hærri sem foreldr- arnir hafa minna við þær að gera og þurfa síður á félagslegri aðstoð að halda við að ala upp börn sín. Eins og kunnugt er þá eru regl- urnar nú svo furðulegar, að því hærri tekjur sem menn hafa, þeim mun meiri bætur fá þeir frá ríkinu. Og ef svo „illa“ vildi til að einhver íbúi hér á landi yrði um hríð verulega tekjuhár og eign- aðist barn í framhaldi af því myndi hann um leið höggva stórt skarð í ríkissjóð. Vegna þess hve undarleg lögin eru verður að þakka fyrir að hér á landi búa ekki auðmenn á alþjóðlegan mæli- kvarða enda yrði þá væntanlega að skera niður vítt og breitt í heil- brigðis- og menntakerfi lands- manna til þess að greiða auð- mönnunum 80% tekna þeirra í félagslegar bætur í fæðingar- orlofinu. Líkt og áður sagði hafa útgjöld vegna fæðingar- og foreldraorlofs aukist margfalt á við það sem Al- þingi ætlaði sér þegar lögunum var hraðað í gegnum þingið. Það hlýtur þess vegna að verða eitt af verkefnum endurskoðunarnefnd- ar félagsmálaráðherra að finna leiðir til að ná kostnaðinum aftur niður í það sem vilji löggjafans stóð til við samþykkt laganna. Það hlýtur einnig að verða verkefni nefndarinnar að leggja af þá bind- ingu fæðingarorlofsins sem nú er við foreldra. Loks má gera ráð fyrir að nefndin leiti leiða til þess að draga úr misnotkun kerfisins, þótt aldrei verði hægt að koma að fullu í veg fyrir hana í þessu félagslega kerfi frekar en öðrum slíkum. Allt of dýrt orlof „Það hlýtur þess vegna að verða eitt af verkefnum endurskoðunarnefndar félagsmálaráðherra að finna leiðir til að ná kostnaðinum aftur niður í það sem vilji löggjafans stóð til við samþykkt laganna.“ VIÐHORF Eftir Harald Johannessen haraldurj@mbl.is Þ ETTA hefur verið ógleymanlegur tími og við höfum upplifað ótrú- lega margt,“ segir Dani- elle Laxdal, sem ásamt 14 öðrum ungmennum frá Kanada og Bandaríkjunum tók þátt í svo- nefndu Snorraverkefni hér á landi undanfarnar sex vikur. Snorraverkefnið er samstarfs- verkefni Norræna félagsins og Þjóðræknisfélags Íslendinga og hafa samtals 75 ungmenni tekið þátt í því á undanförnum fimm ár- um eða 15 í hvert sinn. Að þessu sinni voru átta þátttakendur frá Kanada og sjö frá Bandaríkjunum og hafa aldrei fleiri verið frá Bandaríkjunum, en færri komust að en vildu. Unga fólkið er á aldrinum 18 til 26 ára, sex piltar og níu stúlk- ur, en þau eru Aaron Willis frá Tor- ontó, Andrew Hjalmarson Evans frá Costa Mesa í Kaliforníu, Crystal Salmonson frá Chico í Kaliforníu, Benjamin Henry frá Victoria, Dani- elle Laxdal frá Winnipeg, Dawn Dowhayko frá Winnipeg, Dwight Jonsson frá Kirkland í Wash- ingtonríki, Erin Johnson frá Los Gatos í Kaliforníu, Heather Alison Crozier frá St. Albert í Albertafylki, Jennifer Holand frá Fargo, Kristin Grisdale frá Okotoks í Albertafylki, Kristin Hillman frá Grand Forks, Kristjan Adam Heimir Boe frá St. Albert, Michael Sproule frá Winnip- eg og Sarah Arnason frá Charlott- esville. „Þetta hefur gengið mjög vel og það er alltaf gaman að sjá ný tengsl verða að veruleika,“ segir Ásta Sól Kristjánsdóttir, sem hefur verið verkefnisstjóri frá upphafi. Vill stofna listaskóla hérlendis Ein stúlkan í hópnum hafði komið áður til Íslands en í öllum tilfellum kom fólkið hingað fyrst og fremst til þess að kynnast upprunanum. „Ég sótti um að komast á þetta nám- skeið vegna þess að ég vildi fræðast um Ísland á Íslandi og kynnast upp- runanum,“ segir Danielle. Dwight Jonsson tekur í sama streng. „Ég er listamaður, málari, og vildi sjá land- ið sem ég á ættir að rekja til í föð- urætt. Íslenskir málarar hafa vakið athygli mína og ég vildi kynna mér þá nánar, sjá landslagið og kynnast fólkinu hérna.“ Dwight er 24 ára og lauk há- skólanámi í listum í vor sem leið, en hann gaf Listasafni Reykjavíkur verk eftir sig við komuna til Reykja- víkur í gær. Hann bjó lengst af hjá Kristjáni Björnssyni og Sesselju Finnsdóttur í Borgarnesi. „Gest- risni þeirra var alveg með ólík- indum og það er sama hvar ég fór – alls staðar fann ég fyrir mikilli hlýju og maturinn er kapítuli út af fyrir sig. Ég hef ekki áður borðað eins mikið og í þessari ferð,“ segir hann og bætir við að hann sé farinn að huga að næstu heimsókn. „Mig langar til að stofna listaskóla hér á Íslandi. Ég hef áhuga á að kaupa eyðibýli og bjóða þar upp á kennslu í listum fyrir Vestur-Íslendinga. Þessi hugmynd hefur þróast með mér undanfarnar vikur þegar ég hef gengið um þetta fallega land og hrifist af umhverfinu. Næsta skref er að hafa samband við fasteigna- sölur og sjá hvaða húsnæði stendur til boða, en ég hef viðrað hugmynd- ina við nokkra bændur og hefur þeim litist vel á. Síðan ætla ég að at- huga með fjárstuðning í Bandaríkj- unum og svo er bara að hefjast handa en ég er sannfærður um að geta hafið starfsemi næsta vor.“ Heimssýn á slóðum forfeðranna Danielle er 21 árs og lauk BA- prófi í vor en hún hefur í hyggju að fara í læknisfræði og bæta við ís- lenskukunnáttuna. Í föðurætt er Danielle ættuð úr Dalasýslu en hún bjó hjá Melkorku Benediktsdóttur og Sigurbirni Sigurðssyni á Víg- holtsstöðum við Búðardal og kynnti sér sérstaklega reksturinn á þjóð- veldisbænum Eiríksstöðum. „Það var mjög gaman og áhugavert að vera á Eiríksstöðum því þar hitti ég ferðamenn alls staðar að úr heim- inum og fékk því svolitla heimssýn á slóðum forfeðranna. Ég hef farið til Spánar, Bandaríkjanna og Mexíkó og í samanburði er Ísland sérstakt.“ Þau segja að þau hafi ekki þekkt skyldfólk á Íslandi fyrir ferðina en kynnst mörgum ættingjum á nýliðn- um sex vikum. „Áður en ég sótti um að fá að taka þátt í þessu verkefni vissi ég ekki um neina ættingja hér á landi en ég fékk upplýsingar frá stjórnendum verkefnisins og í kjöl- farið gat ég hitt margt skyldfólk,“ segir Danielle. Dwight segir að sama hafi verið upp á tengingnum hjá sér. „Afi hefur oft heimsótt Ís- land en ég þekkti enga ættingja fyrr en ég kom hingað. Kynnin hafa verið þeim mun ánægjulegri og einn tveggja ára frændi minn er mér of- arlega í minni. Þegar hann segir traktor gefur hann frá sér hljóð eins og fuglar gera. Trrraktor.“ „Ég kann pínulítið í íslensku,“ segir Danielle, en Dwight segist að- allega hafa notað eina setningu. „Ég hef lært svolítið í íslensku en sú setning sem ég hef oftast notað og á best við er „ég er pakksaddur“,“ segir hann. Ánægðir þátttakendur í Snorraverkefninu 2003 Morgunblaðið/Kristinn Snorrahópurinn 2003. Lengst til vinstri er Almar Grímsson, formaður Snorrasjóðsins og varaformaður Þjóðrækn- isfélagsins, en lengst til hægri er Markús Örn Antonsson, formaður Þjóðræknisfélagsins. Við hliðina á honum er Úlfar Sigurmundsson, varaformaður Snorrasjóðs. Ásta Sól Kristjánsdóttir er í hvítum bol í fremri röð. „Ég er pakksaddur“ steg@mbl.is Morgunblaðið/Jim Smart Danielle Laxdal frá Kanada og Dwight Jonsson frá Bandaríkjunum tóku þátt í Snorraverkefninu, sem hófst fyrir sex vikum og lauk í gær. Snorraverkefninu á Ís- landi 2003 lauk í gær og í dag halda 15 bandarísk og kanadísk ungmenni af íslenskum ættum til síns heima. Steinþór Guðbjartsson ræddi við tvo þátttakendur, Dani- elle Laxdal frá Kanada og Dwight Jonsson frá Bandaríkjunum.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.