Tíminn - 22.02.1980, Síða 11

Tíminn - 22.02.1980, Síða 11
Föstudagur 22. febrúar 1980 11 Skemmtileg ættarsaga Christopher Hibbert: The Rise and Fallof the House of Medici. Penguin Books 1979. 368 bls. Saga Evrópu er ættasaga, var einu sinni sagt. Nokkurn sann- leika er aft finna I þessum orö- um, þótt fullfast sé ef til vill aB oröi kveBiB. Ættir hafa óneitan- lega sett mikinn svip á sögu Evrópu, og nokkrar átt drjúgan þátt i aB móta hana. Ein þessara ætta var Mediö- ættin I Flórens. A miBöldum, og reyndar allt fram á 19. öld, skiptist ítalia i mörg smáriki. A ofanverBum miBöldum og fram um 1600 voru nokkrar italskar borgir öflug riki og má þar nefna Feneyjar, Mllanó, Napóli og Flórens, auk Rómaborgar, sem var höfuBborg Kirkjurikis- ins. AB nafninu til var stjórnar- fariB mefi ólikum hætti I þessum borgrlkjum. Konungdæmi var I Napóll, Feneyjar og Mllanó voru hertogadæmi, en svo hét aB lýBveldi væri I Flórens. LýB- veldi Flórensbúa laut þó aB mestu leyti stjórn einnar ættar I senn og stjórnmálaátök I borg- inni voru barátta ættanna um völdin. BorgrlkiB takmarkaBist viB héraBiB Toskana, auk ein- stakra annarra borga, sem Flórens réBi yfir. Flórensbúar voru feikiauBugir á þessum tíma. AuBur peirra byggB- ist aB mestu á uilariBnaBi og verslun. Þeir keyptu ull af Eng- lendingum, unnu hana og lituBu, og seldu sIBan klæBisdúka út um alla Evrópu og högnuBust vel. A tlmabilinu frá þvl um 1400 og fram um 1600 var Mediciætt- in ein af auBugustu og voldug- ustu ættunum I Flórens. 1 þess- ari bók rekur Christopher Hibbert sögu Mediciættarinnar. Hann lýsir þvl, hvernig Medid- arnir komust til valda I borginni uppúr 1400 og smájuku sIBan áhrif sln uns þar kom aB þeir réBu öllu I borginni um 1450. AuBlegB ættarinnar byggBist fyrst og fremst á bankarekstri, en Medicibankinn var lengi vel hinn stærsti I Evrópu og átti úti- bú I flestum meiriháttar borg- um álfunnar. Af bókum Frægastir Medicianna voru þeir feBgar Cosimo og Lorenzo di Medici, en auk þess aB vera snjallir stjórnendur og fjár- málamenn voru þeir miklir list- vinir og Cosimo einn helsti frömuBur endurreisnarinnar. Hann var haldinn óslökkvandi áhuga á húmaniskum fræöum sofnun bóka og listmuna, og hafBi I þjónustu sinni fjölda lista- og lærdómsmanna. Ariö 1437 beitti Cosimo sér fyrir fundi páfa og partíarkans I Kon- stantlnópel. Fundur þeirra átti sér staö I Flórens, og var þar samiB um endursameiningu kirkjunnar. Sú ráBagerö fór öll It um þúfur en nokkrir griskir lærdómsmenn ílentust I Flór- ens, þar á meöal hinn þekkti fornfræöingur John Chrysol- oras. ÞaB varö til þess aö Italskir menntamenn komust I nánari kynni viö grlskar forn- menntir en áöur. Fyrir tilstilli þessara Grikkja eignaöist Cosimo mikiB af grlskum hand- ritum, m.a. af ritum Platós og Aristótelesar, og hann stofnaöi platónska akademlu I Flórens. A þennan hátt varö Cosimo Medici m.a. til þess aö greiöa götu grlskra fornmennta á ttallu og uröu verk hans til þess aB stuBla aB upphafi og fram- gangi endurreisnarinnar. Margir frægustu listamenn þessa skeiBs störfuöu á vegum Medidættarinnar um lengri eöa skemmri tlma og má þar nefna sem dæmi Michelangelo, Botti- celli, Brunelleschi, auk margra annarra. Mikiö af þeim lista- og menntafjársjóB- um, sem enn er aö finna I Flór- ens, eru frá þessu tímabili. Eftir dauöa Lorenzo Medid varB mikiö óróa tlmabil I Flór- ens. Ofsatrúarmunkurinn Savonarola náöi tökum á ibúum borgarinriar. Frakkar geröu innrás I hana og voru .Medid- arnir þá geröir útlægir um skeiö. Þeir komúst þó aftur til valda og.höföu völdin I borginni um langa hrlö. Slöasti Medici- inn lést áriö 1743 og var þessi fræga ætt þá aldauBa. Christopher Hibbert segir sögu Mediciættarinnar á ein- staklega skemmtilegan hátt. Hann lýstir hverri sögupersónu svo aö hún stendur lesandanum ljóslifandi fyrir hugskotssjón- um. Best tekst honum þó upp I umfjöllun sinni á Cosimo og Giovanni Medici, en sá slöar- nefndi varö páfi og nefndist þá Leó X. Lýsingarnar á llfinu I Flórens á mektardögum Medicianna eru einnig mjög 'lífandi og skýr mynd er dregin upp af evrópsk- um stjórnmálum þessa tlma svo ekki sé minnst á strlBsmennsku Itala, sem eru einstakir her- menn. 1 bókarlok er ýtarleg heimildaskrá, nafnaskrá, og auk þess ættartölur. Jón Þ. Þór gamal- fleyg einka- flugvél Um aldir hefur menn dreymt um aö fljúga eins og fuglar himinsins. Svifa himinhátt yfir landinu I ótal bogum og hringjum. Fuglar höföu — og liafa meira frelsi en önnur dýr jarOarinnar, þvi þeir einir kom- ast þaö sem enginn fer nema fuglinn fljúgandi. Segja má aö þessi draumur riiannkynsins hafi i raun og veru orBiB aö veruleika um alda- mótin, þegar bræöurnir Wilbur og Orville Wrigth hófu sig til flugs á fyrstu flugvélinni, sem smlBuö haföi veriB I heiminum (og gat flogiö). Og þaB liöu ekki nema tveir áratugir uns flugiö haf&i náö fótfestu sem samgöngutæki og skemmtitæki, aö ekki sé nú talaö um herflugvélina, sem auBvitaB átti sinn þátt I örri þróun. En þrátt fyrir draum manns- ins um aö fljúga, leiö fljótlega aö þvl, aö þróun flugsins upp- fyllti ekki þessa frjálsræöisþörf, er mannkyniB haföi aliö. Flug- vélarnar uröu fljótt öruggari og hraöskreiöari, og þær minntu lltiö á fuglinn, þann glampandi væng, sem menn höföu staraö á frá örófi alda. Menn fengu bara sæti og vélin hóf sig á loft og lenti á fyrirframákveönum áfangastaö, og meövitundin um frelsiB var harla lltiö. Nýjar leiðir til flugs / gamlar hugmyndir endurvaktar En menn hafa reynt aö bæta sér þettaupp meB ýmsum hætti. Til er aragrúi einkaflugvéla, aörir stunda svifflug sem Iþróttagrein, fallhllfarstökk, loftbelgjaflug og svifdrekaflug, en allt þetta er nær hinni eld- fornu hugmynd um aö ljá mann- inum vængi fuglsins en farþega- flugvélar og herþotur. Og nú er enn eitt flugtæki, eöa flugvél komin á markaöinn er telst nær drauminum um flugiB, en þaö er Weedhopperinn, sem er sambland af nýjustu tækni I flugvélaverkfræBi en jafnframt minnir flugvélin óneitanlega mikiöá „forfeBur” nútlma flug- véla, sem voru undanfari hinna hraöfleygu flugvéla nútimans. Weedhopperinn er mjög vel hönnuB vél, eöa flugtæki, sem á aö fullnægja þörfum þeirra er vilja fljúga eins og fuglar him- insins. Hins vegar hentar hún ekki þeim er vilja straumllnu- laga, hraöskreöar flugvélar meö þægilegum klefa, til stjórnar eöa Iveru. Vinsæl hjá reyndum flugmönnum og nýliðum i flugi Þessi nýja flugvél yiröist höföa bæöi til reyndra flug- manna og eins þeirra er ekki hafa mikla reynslu I flugi. Mjög margar Weedhopper- vélar eru I eigu atvinnuflug- stjóra sem nota þær sem skemmtitæki I fristundum, og þar sem vélin er mjög ódýr og auBveld I meBförum, hafa alls- konar menn eignast hana, sem annars hefBu ekki ráö á aö eign- ast flugvél. ÞaB er taliö aö gömlu mennirnir hafi sérptaka skemmtun af þvi aö hverfa til fyrri daga, til upphafsdaga flugsins, ef svo má oröa þaB. Vélin er hægfara og útsýni er gott, þvl flugmaBurinn er ekki I klefa. Þeir sem flogiö hafa I vélum meö opinn stjórnklefa munu geta skilgreint þennan mun. Weedhopperinn flýgur meB 40-50 km hraöa, þannig aö flug- maöurinn er aBeins I þægileg um gusti. Ekki er gert ráB fyrir aö menn noti vélina beinllnis sem sam- göngutæki, heldur fyrir skemmtiflug á góöum dögum. Flugtak er mjög auövelt, vélin er stöBug á braut og fer I loftiö á um þa& bil 40 kflómetra hraöa. Hentugasti hraöi til þess aö hækka flugiö er um þaB bil 45 km en I láréttu flugi er hraöinn meiri, eBa um 50-60 km. En mesti hraöi er 80 km á klukku- stund. Alla jafna þurfa þeir er fljúga Weedhopper ekki a& hafa mikla gæslu á mælitækjum, vélln flýgur sjálf og tilfinningar fyrir flugi nægja einar I flestum til- fellum. Ekki þarf mikla kunnáttu til þess aö fljúga Weedhopper og eru reyndir flugstjórar jafnvel varaöir viö, aB þarna gilda Önn- ur lögmál en þeir eru vanir. Þeir eru þvl beönir aB fljúga hægt til aö byrja meö, meöan þeir eru aö venjast þessum litla flughraöa. Lending vélarinnar er einnig mjög auöveld, en hún situr á þrem hjólum og er taliö auö- veldra aö lenda henni en nokkurri annarri þekktri flugvél. Seld ósamsett til kaup- enda Allir eigendur þessarar flug- vélar eru sammála um þaö hversu auövelt og þægilegt er aö fljúga henni og aB reksturs- kostnaöur sé mjög lltill, miBaö viB aörar vélar. Þaö er maöur aö nafni John Choita, er hannaöi þessa flug- vél, en hann hefur sérhæft sig I smlöi léífra flugvéla. AB baki þessarar vélar er árangur af 115 llkönum er smlö- uB höföu veriö til þess aö finna vél meö góöa flugeigi.nleika, þannig aö sem flestir gætu flog- iB. Sama fyrirtæki hefur einnig flugvélamótor Choita 460 sem er meö 25 hestöfl. Þetta er mjög hljóölátur hreyfill og er gert ráö fyrir aö sú vél veröi vinsæl. Vélin er seld ósamsett fyrir 2495 dali og er þaB 40 klukku- stunda verk aö setja hana sam- ,an, en fer þó nokkuö eftir aö- stæöum og verklagni manna. JG

x

Tíminn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.