Fálkinn


Fálkinn - 19.05.1939, Qupperneq 9

Fálkinn - 19.05.1939, Qupperneq 9
F Á L K I N N 9 spurðu ráðamenn mótsins spjör- unum úr. Eftirvæntingin jóksl í sifellu, en hátalarinn lijelt á- fram glym sínum og hávaða. Nú komu fregnir frá fjallinu. Keppendurnir höfðu gengið tvær mílur. Leiðin var hálfnuð. Eúnþá var Dahlberg fyrstur með Jónasson, gamlan Vasa- göngu sigurvegara á liælum sjer. Nokkrum sekúndum síðar fór fimm manna sveit framhjá, í lienni voru m. a. Erik Persson og Björninn. Við urðum kátir. Björninn hafði „chans“. Við hrópuðum húrra fyrir honum og vonuðum með sjálfum okkur, að hann mundi lialda uppi heiðri okkar. t hóp, sem fór framhjá Fjall- inu þrem minúlum síðar, var Jósef. En lieimspekingurinn heyrðist ekki nefndur á nafn. Við vonuðum samt, að hann myndi skila sjer og komast i mark, til að sveit okkar kæmi lil úrslita, ef hinir tveir kænlu snemnia í mark. —- Því flokks- úrslit voru miðuð við þriggja manna sveit. Nú var þá og þegar búist við að fyrsti maður færi fram hjá markinu til þess að leggja svo upp i síðustu míluna. Allra augu beindust að skógarbæðinni. All- ir biðu i ákafa. Ákafinn óx si og æ. Hann gat komið á hverju augnahliki úr þessu. Ja, hver skyldi það nú verða? Dahlberg? Enginn vissi neitt um það hvern- ig gengið hefði upp á síðkastið. Þá heyrðist hávaði innan úr skóginum og gráklæddur göngu- garpur kom í augsýn. Það var Erik Persson. Hann hafði farið fiam úr Dahlberg og Jonasson og píndi sig áfram í þungfærinu. Það var eins og slcíðin leituðu aftur á bak. Ilann nálgaðist og fagnaðárópin örfuðu liann. Hann fór fram hjá markinu, og okk- ur sýndist hann vera þreyttur. Hann saup á þunnum graut en þegar hann heyrði húrralirópin nýr maður var að koma - hentisl hann al' stað. Jonasson var næstur. Hann var ekki éi-ns þreyltur, og gaf sjer ekki tíma lil að fá sjer hress- ingu. I staðinn herti hann á sjer til að reyna að draga Persson uppi. 'Nú koniu keppendurnir einn á fætur öðrum mtíð nokkuð jöfnu millibili. Okkur til leið- inda drógst nokkuð að Björn- inn kæmi. Árangurslaust skim- uðum við eftir honum. Jósef fór fram hjá sem tólfti maður og hrópaði eitthvað um „brotinn staf“. Eftir öllu að dæma hafði Björninn brotið stafinn sinn. Þá var úti um hann. En hann kom samt. Með staf í annari hendinni og prik i hinni fór liann fram hjá sem átjándi maður, tveim mínút- um síðar en Persson. Hann fekk sjer nýjan staf, lijelt áfram og sagði kæruleýsislega. — Úti um mig. Nú skeði það, sem mörgum kom á óvart. Heimspekingurinn fór fram hjá sem tuttugasti og annar maður, aðeins fjórum mínútum á eftir Persson! Hann brunaði fram hjá með góðum hraða; það var auðsjeð að liann var enn i fullum krafti, og á lionum sáust engin þreytumerki. Skíðin hans virtust renna sjer- lega vel ..... - Haldi liann Jiessu númeri stendur Iiann sig vel, sagði Kalle í ánægjuróm. Aðeins fjórum mínútum á eftir Persson! Síðasta milan var úrslitaskeið- ið fyrir kappgönguna. Það var éngin von að Erik Persson yrði dreginn uppi, en ef okkar menn gætu liert sig dálítið enn þá máttum við vel við una. Itálfa mílu frá endimörkum var vörður. Við biðum með ó- þreyju eftir frjettum meðan liá- talarinn gusaði úr sjer einu dans- laginu á fætur öðru Alt i einu þagnaði grammó- fónninn, þulurinn tók til máls: „Halló, halló, nú kemur frjett frá Eiðshlið: Erik Person er enn fyrstur og Jonasson er næstur lionuin. Nokkrum sekúndum eftir þeim eru nú fjórir menn í hóp: Karls- son frá Boden, Lindström, Vrángen, Eriksson, Dyvik og — Johansson, Trevinge! Við áttum engin orð. Þulurinn hlaut að liafa mismælt sig. Það var alveg ómögulegt, að heim- spekingurinn væri svona fram- arlega. Nei, það gat ekki verið rjett. Annaðhvort lilaut vörður- inn að hafa tekið vitlaust eftir eða þá að þulurinn hafði mismælt sig. Við hlógum að þessu öllu saman. En eins og' gefur að skilja vonuðum við að þetta væri satt. Af frjettinni kom það í ljós, að Birninum hefði gengið vel síðan hann fekk stafinn. Hann var ellefti, en .Tósef gekk fremur tregt. Hann var einhverstaðar milli 20 og 30. Hann var ekki í æfingu undir mótið. Hann liafði ekki náð sjer eftir inflú- ensuna, sem liann liafði fengið um jólin. Það nálgaðist óðum tímann, að hlanpararnir kæmu í mark, og nú var óhemju mannfjöldi saman kominn. Það var mesta þröng kringum pylsuvagninn. Og menn deildu í ákafa um úrslit göngunnar. Sjálfur landshöfð- inginn spígsporaði fram og aft- ur meðal undirmanna sinna, og beið með óþreyju eftir úrslitun- um, eins og aðrir, því að liann átti að afhenda sigurvegurunum verðlaunin. Hann vonaði að hann mætti afhenda Erik Persson þau, þvi að hann dáði liann mjög, og auk þess var Erik sveitungi lians. Mannfjöldinn var farinn að verða liávær og eftirvæntingin jókst. Lögreglan og verðirnir fóru að ryðja brautina. Á hæðarbrúninni þar sem keppendanna var von GRIEG. Framh. af bts. 5. að eingöngu væri sinl tónsmíðum hinna þýsku tónskálda. Grieg vildi koma þessu i annað horf og hóf baráttu fyrir því, að draga úr þess- um einhtiða músik-smekk og beina honum i aðra farvegi, en þó einkum í ]iá átt, að vekja áhuga manna á þjóðlegri tónlist. Ilann byrjaði á þvi, að efna til hljómleika-flokka (series), þar sem ekkert var flutt nema norskar tón- smíðar. Þessum tilraunum var tek- ið fremur fálega fyrst í stað, en Grieg lijelt við sinn keip og lagði mikið á sig til þess að koma á fram- færi sem mestu af því, sem bar á sjer að nokkru verulegu leyti „norsk- an lit“, og tónsmiðar sínar bygði hann á slíkum frumdráttum, eins og áður er sagt. Og þó að svo virt- ist, sem honum ynnist litið, fyrst i stað, heima fyrir, gegn einhliða dýrkun hinna þýsku meistara, þá var honum það mikil hvatning og uppörvun, að einmill frá málsmet- andi tónlistamönnum í Þýskalandi hlaut hann mikla viðurkenningu fyrir viðleitni sína. En mestur styrkur mun homnn þó hafa verið í því, að um þetta leyti kyntist hann Liszt, en liann hafði, sem vænta mátti, manna best- an skilning á starfi Griegs og kunni að meta rjett frábæra snillingsgáfu hans. Og liann stappaði i hann stál- inu með að lialda í horfinu. Og Grieg sigraði. Kristjaniu-fólk- inu skildist það, smátt og smátt, hvað hann var að fara, og að ]ivi kom, að Grieg var dáður svo, að honum þótti jafnvel nóg um sjálf- um, og viðleitni hans til þess að skapa þjóðlega norska tónlist veitt hin fullkomnasta viðurkenning. Hann dvaldi nú í Kristjaníu all- mörg ár samfleytt, en eftir 1874 var hann í mörg ár erlendis og átti þá heima ýmist í Þýskalandi, Hollandi eða Danmörku. Loks settist hann þó að í Noregi aftur og bjó um sig í vistlegum hústað, skamt frá Bergen. Og livar sem hann kom nú, í ælt- landi sínu, var honum tekið með kostum og kynjum og sýndur margs- konar sómi og virðingarmerki. Grieg var sannur og einlægur listamaður og einkar látlaus og tjúf- ur í allri framkomu, ekki síst á söngpalli. Er til þess tekið, hve elskuleg hafi verið framkoma þeirra lijónanna, þegar þau komu bæði út úr skóginum, stóð maður með rautt í’lagg. Jafnskjótt og liann sæi fyrsta mann koma átti liann að draga upp flaggið. Allra augu beindust að flaggmanninum. All- ir biðu þess með óþreyju, að flaggið yrði dregið upp, og flest- ir að það yrði gert fyrir Erik Persson. Við vonuðum nú samt að það yrði dregið upp fyrir öðrum. Fagnaðarópin gluindu við. Úl úr skóginum komu tveir skíðagarpar á fleygiferð. Annar var gráklæddnr, en liinn livít- klæddur. Gráklæddi maðurinn var Erik Persson. Hann þektist strax á hinum einkennilega finska göngustíl sínum. Hann píndi sig áfram alt livað af tók. Rjett á hælunum á lionum kom hár, hvítklæddur maður. Hann virtist ekki taka nærri sjer. Þeir færðust óðfluga nær. Við reynd- um að þekkja liinn hvíta, en ennþá var liann of fjarri til þess. En þá kom Kalle þjótandi til okkar og æpti: fram saman á hljómleikum. Hann geröi ekki tilkájl til þess', að vera talinn meöal „píanó-snillinga“ og notaði sjer ekki heldur neinar brell- ur slíkra manna. Hann var þó snjall píanóleikari, og smekkvis og örugg- ur hljómsveitarstjóri. Og hann var gæddur þeirri góðu gáfu, að geta „rafmagnað“ hljóðfæraleikarana og innblásið þá, fyrirhafnarlaust, sín- um eigin skilningi og smekk. Með „Pjetur Gauts“-flokkunum (Suitunum tveim), sem áður eru nefndir, ávann hann sjer þegar sess meðal fremstu tónskálda Norður- landa. Og því mætti bæta við, að einmitt þessar tónsmíðar Griegs við snildarverk Ibsens, urðu til þess, að vekja fyrst verulega athygli á því. En þetta er þó staðhæfing, sem skiftar skoðanir munu vera um. Skýrustu persönueinkenni á tón- smíðum hans er fyrst og fremst liinn sterki þjóðlegi „litur“, sem alstaðar bregður fyrir, og þvi næst hin ó- skeikula smekkvísi. Grieg ljet aldrei freistast til þess, að fara út í öfga. Allar tónsmiðar hans bera vott um staka vandvirkni liins einlæga lista- manns og afleiðingin af því er sú, að hann skrifaði elcJcerl, sem ekki er þess vert að tónlistar iðkendur og unnendur gefi því gaum. Og enn var éin hans dygð, sem sist gætir um of hjá tónskáldúm hinna nýrri tíma: Hann reisti sjer aldrei hurðarás um öxl, — ætlaði sjer aldrei meira en liann vissi sjálf- ur, að gáfur hans og gela leyfðu. „Symfóníuna" átti hann ekkert við — hana eftirljet hann öðrum meist- urum. En í liugðnæmum slaghörpu- tónsmíðum, ljettri „kammer-músik“, ljúfum lögum og um fram alt í því, að búa listrænum búningi þjóðleg frumstef, var hann sá snillingur, sem varla á sinn líka. Hann ljest í Bergen 4. sept. 1907. Tónsmíðar Griegs: Eftir hann liggja á annað hundrað mansöngvar (Romancer) og ljóða- lög, margir konsertar, kvartettar og sónötur (þrjár fyrir fiðlu og píanó), konsért-forleikur, er hann nefndi „I Höst“, symfónisk lög, tónsmíðar við þætti úr „Ólafur Tryggvason", Björnsons og „Sigurður Jórsalafari“, söngvaflokkurinn „Hauglussa“, sorg- arslagur í minriingu, um föður tóri- skáldsins og fjöldinn allur af tón- smíðum af ýmsu tagi fyrir pianó. Það er John, strákar ]>að er heimspekingurinn! Gat það átt sjer stað, að John væri að verða Erik Persson hættulegur? Við æptuni af gleði, húrruðum og hrópuðum, við ruddumst fram á brautina og lirópuðum: Hertu þig John, hertu þig John, hertu þig! Tvímenningarnir nálguðust. Erik á undan og John rjett á hælum hans. Erik var að þrot- um kominn en John eins og hann væri að leggja áf stað. Nú voru ekki nema nokknr hundruð metrar að marki. Nú komst John á lilið við Erik. Sem sannur íþróttamaður hrópaði hann ekki „úr vegi“, heldur tók á sig lcrók. Hlið við lilið brut- ust þeir áfram milli áhorfénda- raðanna. Við stöppuðum og liúrruðum, ólmir af kæti. Síðustu fimtíu metrana veitti Framh. á bts. 11.

x

Fálkinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.