Fálkinn


Fálkinn - 14.11.1941, Síða 6

Fálkinn - 14.11.1941, Síða 6
F Á L K I N N G LITLA S A G A N . — L. C. Nielsen: INDÍÁNINN I hvert skifti sem jeg minuisl þess- ara daga í skipakvíunum í Liver- pool hvarflar'hugurinn til haiis. Við kölhiSum liann Indíánann, en liann var svertingi af ljósu og sterkbygðu kyni, ef til viil afsprengi einhvers af þrekmiklu kynslóðunum á Guinea- strönd, sem framieiddu fallegustu og cftirsóttustu vöruna, á tímum þræla- sölunnar. Nú var hann orðinn gam- ali. Strítt og gisið skeggið á hon- um var orðið hvitt eins og lirimuð liá, og liausinn á honuin með þjett og stutt liárið var eins og moldug kartafla sem snjóað hafði á. Hár og beinamikill var liann, en magur, höfðinglegur í fasi og frain- göngu, svo að hann var eins og kon- ungborinn þarna í þessu umhverfi. Höfðingi, sem ekki hafði Iátið blóð- sjúgandi hungur kúga sig en sem bar sultinn hnarreistur og möglun- arlaust. Hann var ekki í öðru en ljelegum buxnaræflum, en nakinn að ofan að undanleknu þvi, að liann var með hestayfirbreiðslu á herð- unum, sem lá í fellingum niður vinstri handlegginn. Þegar kalt var fleygði liann jiessari skýlu á herðar sjer með svo tígulegum tilburðum, að eigi sjest þvílíkl nema hjá son- um sólarlandanna. Indíáninn dvaldi þarna í skipa- kvíunum dag og nótt; hann var einn af hinum hljedrægu heima- mönnum jiar, einn jieírra, sem lielst ekki vilja láta sjá sig á daginn, en sem við heyrðum læðast um á nótt- inni ósýnilegan. Og stundum heyrð- um við hann andvarpa i þungum svefni jiegar við fórum iiru kvia- brýrnar. Hver einstaklingur hefir sinn á- kveðna stað í skipakvíunum, slað sem liann þekkir út og inn og veit hvaða þægindi hefir að bjóða. Hanu þekkir skipin á þeim stað og reynir að koma sjer vel við lögregluþjón- ana. í okkar hverfi voru ýmsir ein- lcennilegir menn og aðrir, sem heim- sóttu okkur á hverjum degi. Þar var Indíáninn og litli bæklaði öldungur- irin, King, sem kom skríðandi um borð að kalla mátti á liverjum degi og settist ávalt á stóru lúkuna og fór að tína af sjer lýsnar. Gömul og loðin bringan var eins og brokflói og fingurnir stirðir og rakir og veittist erfitt að handsama síhrell- andi smákvikindin. King var tiltölu- lega vel stæður: Hann týndi saman gamla vindlastubba á götunni og tætti j)á sundur og seldi sem tóbak, og var borgað með kaðalstubbum, seglpjötlum eða nokkrum hlekkjum úr akkeriskeðju, sem hann seldi svo aftur fyrir beinliarða peninga. Og jjað sem hann ekki aflaði með jjess- ari verslun því stal liann; auk j)ess var bæklun hans þarna eins og all- staðar annarsstaðar til stórhagnað- ar fyrir hann í baráttunni fyrir líf- inu. Indiáninn liafði hinsvegar ekki neina liagkvæma kosti til að bera. Hann stal ekki, hafði engin líkams- lýti, heldur þvert á móti hið höfð- inglega yfirbragð, sem var beinlínis ögr.andi, af því að það var liann Theodor Árnason Merkir tónsnillingar lífs og liðnir: sjálfur sem átti hlut að máli. Hann gekk skip úr skipi, hægt og virðu- lega og í djúpum hugleiðingum; Iiann nam staðar við hvert skip, krosslagði liendurnar á nakið joð- brúnt brjóstið og stóð svona lengi, steinjjegjandi með áklæðið í lelling- um yfir aðra öxlina og ekkert liöf- uðfat á livítu liárinu. Augu hans fylgdust igrundandi með því, sem verið var að starfa kringum liann, og Jjað færðist ákveðinn beiskju- blandinn svipur yfir andlitið. Eftir nokkra stund kom matsveinninn fram með brauðskorpur eða afganga af niatnum okkar og lagði þetta á liafn- arbakkann hjá honum; en það var aldrei fyr en eftir að matsveinninn var farinn, að Indíáninn laut niður eftir ölmusunni og fór, án jjess að segja nokkurt orð eða kveðja, þögull og cinmana, alveg eins og hann kom. A hverjum morgni í hráslaganum Jiegar fór að rofa fyrir degi. komu hinir atvinnulausu íbúar skipakvi- anna fram úr fylgsnum sínum og röðuðu sjer í tvöfalda ömurlega röð til þess að bjóða fram bága líkams- orku sina — fylking eymdarinnar, sc-m skipstjórarnir Jnirftu að liafna mikhi úr. Indiáninn var i fylkingar- armi. Þarna stóð hann, langur og beinamikill með livíthært höfuðið er var hærra en höfuð allra Iiinna, óhreyfanlegur og starði beint frám með föslu augnaráði eins og hann væri viss um úrslitin fyrirfram, en vildi J)ó rjetta örlögunuin liönd til sátta. Hann bar sig vel, en nú voru handleggirnir ekki krosslagðir, það var eins og honum findist það ekki vera i samræmi við auðmýkinguna sem fólst í liinu liögla tilboði al- vinnuleysingjans. Skipstjórarnir komu og völdu úr, einn mann eða fleiri í hóp; lögreglu- jjjónninn skrifaði hjá sjer nöfnin og smámsaman Jjyntust fylkingarnar og skörðin milli hinna bíðandi iranna urðu stæri og stærri, en þeir hamingjusömu og útvöldu læddust eins og Jirælar eftir vinnuveitendum sínum og hurfu á burt. Enginn skip- sijóranna kaus sjer Indíánann. Stinn- ur og Jjolinmóður stóð hann kyrr þarna, með dimma og drungalega andlitið starandi beint áfram, án þess að líta til hliðar á liina, sem fóru burt, og án þess að hið þræls- lega níð endurtekningarinnar fengi á liann. Oft dróst það upp í tvo klukkutíma að vinnumarkaðinum lyki, en ekki hreyfði Indíáninn sig. Loks liætti lögregluþjónninn og fór. Þá var eins og Indíáninn vaknaði af svefni, hann leit þunglyndisaug- um út yfir höfnina, þar sem háreysli starfsins kliðaði, fleygði snjáðri skikkju sinni á axlirnar og fór að ganga milli skipanna. Jeg sá hann í fjórar vikur. Á hverjuin morgni mætti liann, stund- vís og tryggur, og á liverjum morgi var gengið fram hjá honum. Þetta var sjáifsagður þáttur i dagsæfi hans; Jiannig hafði liann lengi boðið liina ókúganlegu elli sína til sölu, og liannig mundi hann halda áfram til hinstu stundar, aldrei vonandi en aldrei vonlaus— eins og Jjetta væri blind skylda, liin eina og síðasta sem hann var sjer meðvitandi um. liann var hjásetningurinn til eilífð- ar nóns, utanveltubesefinn, sem al- drei íær að koma inn, hinn ein- manalegi bíðandi, sem aldrei var sýnd náð eða mislcunn. Morguninn sem við vorum dregn- ir út úr kvíunum stóð hann á balck- anum eins og hann var vanur og starði. Handleggirnir krosslagðir á hringunni, áklæðið lá í fellingum á herðunum og með djúpri fellingu á vinstri liandleggnum og hvítt, úfið hárið eins og kóróna á fyrirmanns- Iiöfði. Við kölluðum „Good bye“ til bans og veifuðum til hans, en hann HcirnEman-ÍEðgamir. n. Christian Frederik Emil hét fullu nafni sonur Hornemans gainla, sem tók i erfðir tónlistagáfu föður síns og „ávaxtaði sitt pund“ á þann hátt, sem gamli maðurinn inun hafa ætl- að að gera sjálfur, en tókst ekki eða gaf sjer ekki tíma til þegar lil kom. Horneman yngri var fæddur í Kaupmannaliöfn 1840 og naut til- sagnar föður síns i bernsku, bæði í píanóleik og liljómfræði. En faðir hans mun hafa viljað gera hann vel úr garði, og sendi hann í liljóm- listarskólann í Leipzig 17 ára gaml- an. Þar stundaöi liann nám i 3 á.r og voru kennarar hans Jieir Mosclie- les, Plaidy, Hauptmann og Richter, en samtíða honum á skólanum voru þeir Grieg og og breska lónskáldið Sullivan. Horneman yngri byrjaði snemma að semja tónsmiðar, en var lítill gaumur gefinn þangað til árið 180(5. Þá var tekið til meðferðar á Gwand- hausliljómleikum i Leipzig fjölþætt og litskrúðug tónsmíð eftir hann, Aladdin-forleiknrinn, sem siðan var leikinn víða i borgum i Þýskalandi við ágæta orðstýr og loks lieima i Kaupmannaliöfn (1869) að tilhlutun „Hljómlistarfjelagsins“ (Musikforen- ingen) þar i borg, sem einnig Ijet leika Oiwerture héroiqne eftir H., nokkru síðar. Aðal-tónsmíð H. er söngleikurinn Aladdin, enda var mikið til hans vandað af liálfu liöfundar, ]>ví að mælt er að Iiann hafi haft hann i smíðum í fjórðung aldar. Var söng- leikur þessi leikin í fyrsta sinn í sambandi við rikisstjórnarafmæli Ivristjáns konungs níunda, árið 1888 og þólti mikið verk og prýðilegt. Þótti þó enn meira til þess koma, er J)að var leikið nokkrum árum síðar og söng Vilhelm Ilerold óperu- s.öngvari ])á aðalhlutverkið, en leik- urinn allur búinn á leiksvið með öðrum hætti en í fyrra skiftið. Er breyfðist ekki og ekki bærðist nokk- ur vöðvi í andliti ans. Hann stóð þarna þögull og einmana, hann fylgdi okkur með augunum, alvarlegur og igrundaijdi, eins og liann væri að glíma við ráðgátu, sem hann gæti ekki leyst. Var það gáta hans eigin ógæfu- sama lífs? Bókaíregn. Kristinn Ármannsson: LATNESK LESTRARBÓK. Rvik. 1941. — ís af oldarpren tsm iðja. Höfundur þéssarar bókar gaf út í fyrra „Latneska málfræði“ lianda byrjendum og er l>essi bók i beinu íramhaldi af henni, Jiannig að hún r.ýtist eigi að fullu, nema hin bókin sje við hendina. Er bók liessi ætluð lærdómsdeildum mentaskólanna fyrst og fremst, en auk þess sjernáms- mönnum, sem latínu þurfa að kunna, J)ó að eigi ljúki Jjeir stúdentsprófi, svo sem lyfjafræðingum og tann- læknaefnum. Bókin skiftist í tvo aðálhluta. Er fyrri hlutinn (aftur að bls. 39) liessi söngleikur Ho'rnemans talinn annað merkasta dramatiska tónverk Dana og liinu ckki síðra (Drot og Marsk eftir Heise). Aulc Jjessa mikla og mjög svo við- urkenda verks, saindi Horneman allmargar aðrar leiksviðstónsmíðar, sem minna kveður að og ekki liefir þótt ómaksins vert að halda á lofti. Annars samdi Horneman fjöldann allan af einsöngsIÖgum (Romancer), sem mörg eru taíin með J)ví besta, sem til er af þvi tagi i danskri tón- list. Og loks samdi hann nokkur kór- verk i „stóru broti“, sem lengi munu í minnum höfð i Danmörku, svo sem kantötu, sem sungiu var við vígshi hljómleikasalsins í Tivóli, og aðra kanlöfu, sem sungin var á minningarhátið liáskólans um Krist- ján konung níunda (1906). Horneman tók mikinn og marg- víslegan þátt í hljómlistalifi Kaup- mannahafnar um langt skeið. T. d. vann hann með þeim Grieg og Matthison-Hansen, að merkileguin hljómleikahöldum í Kliöfn, árið 1865, og' 1868 stóð hann fyrir J)vi að haldnir voru alj)ýðuhljóm,- leikar, J)ar sem symfóniur og aðrar slíkar tónsmíðar voru fluttar í flokk- um (á hverju laugardagskvöldi) og loks stofnaði liann og starfrækti tónlistarskóla (1880), sem lialdið var uppi löngu eftir að hann fjell l'rá sjálfur. Horneman er talinn í röð merk- ustu og gáfuðustu tónskálda og tón- listafrömuða, sem Danir liafa átt. llann var „frjáls“ í list sinni eða óháður öllum skóluni eða ákveðnum „formúlum“ og var fullfær um að fara sínar eigin götur vegna gáfna og kunnátlu, og j)ó að lionum væri ekki skipað á fremsta bekk, þá skip- ar Iiann þó virðulegt sæti i flokki ágætra tónsnillinga. Ilann var sæmdur prófessorsnafn- bót árið 1888, — og þegar liann lá banaleguna (1906) var liann sæmd- ur tign „Dannebrogs-riddara,“ —- en um J)að mun hann aldrei hal'a neitt vitað sjálfur, því að hann var þá þegar annars heims. málfræðikaflar, ætlaðir til J)ess að æfa nemendur í þvi að skilgreina myndir latneskra orða í stuttum setningum; j)ar eru og íslenskir kaflar til J)ess að snúa á latínu. Við hvern kafla eru tilvísanir til viðeig- andi upplýsinga í málfræðinni. í síðari og aðalliluta bókarinnar koma svo latneskir leskaflar, valdir meö tilliti til j)ess, að nemandinn fái sem fjölbreyttust kynni af mál- inu og byggingu þess. Eru ])ar fyrst 26 smákaflar ýmist seltir saman af kennurum til málfræðijijálfunar eða teknir úr eldri ritum. Næsl koma 50 kaflar á latinu úr griskum og latneskum hókmentum og loks kafl- ar úr seinni tíma lalínu og vísinda- niáli. Þar eru t. d. kaflar úr biblí- i’.nni og næst latneskir kaflar úr rit- um íslenskra höfunda, svo sem úr ritum Arngríms lærða, jjýðingu Sveinbjarnar Egilssonar á Gylfaginn- ingu, úr kirkjusögu Finns Jónsson- ar biskups og úr Fornbrjefasafn- inu. Ennfremur kaflar úr ritum um náttúrufræði og læknisfræði o. fl., o. fl. Skýringar fylgja lesköflunum og aftan við J)á er orðasafn, Iatneskt- íslenskt, sein á að nægja fyrir les- kaflana og spara nemandanum að kaupa orðabók.

x

Fálkinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.