Hugur - 01.01.1988, Síða 110

Hugur - 01.01.1988, Síða 110
HEIMURINN EINS OG HANN ER HUGUR grípa í vanda til hugmyndar um fullkomlega einfalda eiginleika eða agnir. Þar á ofan telja flestir heimspekingar - jafnvel þeir sem hliðra sér hjá því að hugsa um heiminn eins og hann mætti greina f frumeiningar á aðeins einn veg - að merkingar greinist með aðeins einum hætti, og kyngja þar með þeirri algildistrú sem dylst í fastheldni við greinarmuninn á rökhæfingum og raunhæfingum.* * 3 unum, þá sýna þær okkur staðreyndirnar með svipuðum hætti og venjuleg líkön gera. í setningum eru það orð en ekki leikfangabflar eða lýsispillur sem eru nöfn á ákveðnum hlutum. Og þegar þessi orð eru í setningum sem hafa ákveðna gerð (rétt eins og leikfangabflar eru stað- settir með ákveðnum hætti), sýna setningamar okkur ákveðnar kring- umstæður. Það er rétt að setningarnar líkjast ekki kringumstæðunum, en við lesum þær sem líkön eða myndir af kringumstæðum. Þetta var grunnhugmyndin í myndakenningunni um tungumálið. En í Tractatus er einnig staðhæft að allar setningar séu á endanum greinan- legar í grunnsetningar. Og svo virðist sem staðhæft sé að heimurinn greinist í grunnstaðreyndir sem grunnsetningarnar svari til. Því virðist haldið fram að grunnsetningar (hvort heldur sannar eða ósannar) geti ekki verið líkön eða myndir af staðreyndum nema nöfnin sem þær samanstanda af nefni einfalda og óbreytanlega hluti eða agnir. (Þessir hlutir eru undirstaða heimsins því að þeir eru alltaf óbreyttir þótt stað- reyndir heimsins séu ekki alltaf hinar sömu; það hvernig þessir hlutir hanga saman ákvarðar það hveijar staðreyndir heimsins eru.) Það má líta á þetta tal um grunnsetningar, grunnstaðreyndir og einfaldar agnir sem nánari greinargerð fyrir því hvemig setningar geti verið líkön eða myndir af staðreyndum og þannig telja það vera hluta af myndakenn- ingunni. 3 Þeir sem trúa á þennan greinarmun reyna oft að marka hann þannig að rökhæfingar séu sannar í krafti merkingar og óháð staðreyndum um heiminn, en það velti á staðreyndum hvort raunhæfingar séu sannar. Setningin „allir piparsveinar eru ókvæntir" er rökhæfing því að hún er sönn í krafti þess að „piparsveinn" merkir hið sama og „ókvæntur karlmaður"; það að vera ókvæntur er hluti af merkingu orðins „pipar- sveinn“. Setningin „allir Seltirningar eiga skó“ er hins vegar raun- hæfing; ef hún er sönn er það vegna einhverrar staðreyndar um heim- inn en ekki í krafti þess að það að eiga skó sé hluti af merkingu orðsins „Seltirningur". Það að eiga skó er greinilega ekki hluti af merkingu orðsins „Seltirningur"! Frægasti málflutningur þess efnis að skýr greinarmunur hafi ekki verið (og verði ekki) gerður á rökhæfingum og raunhæfingum er málflutn- ingur Williards Van Orman Quine (f.1908) í „Two Dogmas of Empir- icism“ Philosophical Review Vol. 21 (1951) sem heitir „Tvær kreddur í kenningum raunhyggjumanna“ í íslenskri þýðingu Þorsteins Hilmarssonar. Hvað Goodman hefur að segja um þetta efni má m.a. sjá í grein hans „On Likeness of Meaning" Analasys Vol. 10 (1949). 108
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.