Teningur - 01.05.1988, Page 56

Teningur - 01.05.1988, Page 56
„En þú segir, býst ég við, að það sem hann skapar sé ósatt. Samt sem áður skapar málarinn á vissan hátt rúm, er ekki svo?“ „Jú, sýndarrúm," sagði hann. „En húsgagnasmiöurinn? Sagðirðu ekki áðan [597 A] að hann skapi ekki frummyndina, sem við segjum að sé það sem rúm er, heldur bara eitthvert rúm?“ „Reyndar sagði ég það.“ „Svo að ef hann skapar ekki það sem er, þá skapar hann ekki veruleikann, heldur eitthvað sem er líkt og veru- leikinn, en er ekki veruleiki: hætt er við að sá sem segði verk húsgagna- smiðsins eða annars handverkmanns vera fullkomlega raunverulegt, færi ekki með rétt mál.“ „Reyndar ekki,“ sagði hann, „að minnsta kosti eftir meiningu þeirra sem ástunda rökræðurum þvílík efni.“ „Við skulum því ekkert undrast ef þessir hlutir vilja verða heldur ógreini- legir í samanburöi við sannleikann." „Undrumst ekki.“ „Ertu nú til í,“ spurði ég, „að við könnum á grundvelli þessa hver þessi eftirherma eiginlega er?“ „Ef þú vilt,“ sagði hann. „Verða ekki rúmin með þrennu móti? Eitt er náttúrlegt, það sem ég hugsa við segjum að guð hafi búið til - eða hver annar?“ „Enginn annar, held ég.“ „Og svo eitt sem trésmiðurinn býr til.“ „Já,“ svaraði hann. „Og eitt sem málarinn býr til - eða hvað?“ „Segjum þaö.“ „Málari, húsgagnasmiður, guð_þessir þrír eru settir yfir þrjár myndir rúma.“ „Já.“ „Nú, annað hvort vegna þess að guðinn vildi ekki skapa nema eitt náttúrlegt rúm eða þá að nauðsyn rak hann til þess, skapaði aðeins þetta eina rúm sem er hið raunverulega rúm. Tvö slík eða fleiri voru ekki getin af guöinum og munu ekki verða.“ „Því þá það?“ spurði hann. „Af því,“ svaraði ég, „að ef hann skapaði nú tvö, þá kæmi fram eitt rúm Hómer enn sem hvort tveggja þetta fengi mynd sína af, og þetta rúm væri hið raunverulega rúm, en ekki hin tvö.“ „Rétt,“ sagði hann. „Þetta hugsa ég guðinn hafi vitað og, þar sem hann vildi vera raunverulegur höfundur raunvemlegs rúms - ekki bara einhver húsgagnasmiður sem býr til eitthvert rúm, gat hann þetta eina náttúrlega rúm.“ „Svo virðist." „Viltu nú að við ávörpum hann sem „náttúruhöfund" þessa hlutar eöa eitthvað í þá veru?“ „Hann á það skilið," sagöi hann, „fyrst hann er náttúrlegur höfundur þessa og allra annarra hluta." „En hvað eigum við að kalla tré- smiðinn? Ætli ekki smið rúmsins?" „Jú.“ „Og eigum við líka að nefna málarann höfund og smið þessa hlutar?“ „Alls ekki.“ „Hvað er hann þá gagnvart rúminu?" „Mér sýnist best hæfa að kalla hann eftirhermu þess sem hinir eru höfundar að.“ „Ágætt," sagði ég, „þú kallar þá þriðja skapnaðinn frá náttúrunni eftir- hermu?" „Einmitt," svaraði hann. „í þeim hópi verður þá líka harmleikja- skáldið, fyrst það er eftirherma: því er eðlislægt aö vera í þriðja sæti frá konunginum og sannleikanum og eins um allar hinar eftirhermurnar." „Hætt er við því.“ „Við höfum þá orðið sammála um eftir- hermuna. En segöu mér [598 A] um málarann hvort þér sýnist hann reyna ;> að líkja eftir hinum náttúrlega hlut sjálfum eða verkum handverks- mannanna?" „Verkum handverksmannanna," svaraði hann. „Eins og þau eru eða eins og þau sýnast vera? Greindu líka á milli þessa tvenns." „Hvað áttu við?“ spurði hann. „Jú, sjáðu til: rúm sem þú horfir á ýmist frá hlið eða beint framan á eða frá hvaða sjónarhomi sem er: tekur það einhverjum breytingum sjálft eða er það alltaf samt við sig, (áótt það birtist á ólíka vegu - og allt annað á sömu lund?“ „Á síðari veginn," sagði hann, „það birtist á ólíka vegu, en breytist ekkert." ^ „Hugaðu nú að þessu: að hvoru miðar málaralistin hverju sinni, að líkja eftir veruleikanum eins og hann er eða sýndinni eins og hún birtist? Hvort er hún eftirlíking sannleika eða skugga- myndar?" „Skuggamyndar," svaraði hann. „Hermilistin er þá fjarri sannleikanum; og að því er virðist kallar hún fram hvað sem er vegna þess að hún snertir aðeins á broti af hverjum hlut, sem að auki er skuggamynd. Málar- inn, segjum við, málar fyrir okkur skó- smið og trésmið og aðra handverks- menn án þess að bera skynbragð á list nokkurs þeirra. En sé hann góður > málari og málar trésmið í fjarlægð, myndi hann eigi að síður blekkja börn og fávíst fólk svo að þau héldu að hann væri sannur trésmiður." „Nema hvað.“ „En ég hygg, vinur minn, að þetta sé það sem við eigum aö láta okkur skiljast um alla slíka menn: þegar einhver skýrir okkur frá því að hann , hafi hitt mann sem kann allt handverk 54

x

Teningur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Teningur
https://timarit.is/publication/820

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.