Orð og tunga - 01.06.1998, Page 15

Orð og tunga - 01.06.1998, Page 15
Mörður Ámason: Endurútgáfa íslenskrar orðabókar: Stefna - staða - horfur 3 orðaforða eru til, og fleiri á leiðinni, og á sviði handbóka um málfar og málfræði er orðin mikil breyting síðan fyrir hálfum fjórða áratug, þótt enn megi herða róðurinn. Með tölvuvæðingu og útgáfustarfi Orðabókar Háskólans og íslenskrar málstöðvar er verið að brúa bilið milli áhugamanna og sérfræðinga í orðfræði og íslensku. Og útgáfa fornra texta og nýrra fyrir skóla og almenning er öll önnur, með nútímastafsetningu, skýring- um og leiðbeiningum. Að ógleymdum framförum á sviði fornmálsins, og margvíslegu stórvirki við gerð tvímála orðabóka. Þetta eru auðvitað ekki ný tíðindi og því aðeins dregin hér fram að þau skapa aðrar aðstæður við endurskoðun ÍO en uppi voru um 1960, og líka aðrar aðstæður en við 2. útgáfu 1983, en það verk fólst í raun fyrst og fremst í endurbótum á fyrstu útgáfunni með miklum viðbótum í flettiorðaforða, frá 65 þúsund orðum í 85 þúsund samkvæmt formála, án teljandi breytinga á ritstjórnarstefnu eða uppbyggingu. Breytt staða Og nú stöndum við í sömu skrefum og Árni Böðvarsson og félagar þegar ákvörðun er tekin um að hefjast handa við íslenska orðabók handa skólum og almenningi árið 1957. Margt hefur brey st — en nú sem fyrr hlýtur slík almenn íslensk orðabók að gegna því hlutverki að draga á handhægan hátt saman fróðleik úr sérhæfðum orðabókum, orðasöfnum, handbókum og fræðigögnum og vera sem almennast hjálpargagn fyrir sem allra flesta þátttakendur í íslensku málsamfélagi, vera „til gagns flestum þeim, sem þurfa skýringa á íslenzkum orðum í almennu lesefni, gömlu eða nýju“ einsog það er orðað í formála fyrstu útgáfu (bls. V). Við endurskoðaða útgáfu er hinsvegar einboðið að taka tillit til þeirra bóka og rita sem bæst hafa í safnið frá upphafstímum bókarinnar. Þar sem hin almenna orðabók þarf ekki lengur ein saman að sinna öllum þeim hlutverkum sem henni voru falin um 1960 er hægt að takmarka verksvið hennar og láta hana gera betur það sem hún á helst að gera. Smálegt dæmi en einfalt: Við 2. útgáfu ÍO ákvað ritnefndin meðal annars að bæta við orðaforðann safni af íslenskum mannanöfnum, alls sennilega um 5-700 nöfnum, óháð því hvernig þau tengdust almennum orðaforða. Þessum nöfnum fylgir beygingarlýsing, það er að segja eignarfallsending, af því eingöngu eru gefin kenniföll nafnorða. Að auki er skýrð „merking" nafnanna, hvort sem þau eru af íslensk-germönskum ættum, latnesk- grískum eða hebreskum, sem leiddi til þess að þessu nafnasafni fylgja orðsifjaskýringar, ólíkt öllum öðrum orðaforða í bókinni. Síðan eru hinsvegar komnar út bæði Orðsifjabók Ásgeirs Blöndals með orðsifjum allflestra þessara nafna og sérstakt rit um íslenskan nafnaforða, Nöfn íslendinga (1991). Bráðabirgðaálit mitter að þarmeð sé óþarft að hafa mannanöfn sem sérstakar flettur í almennri íslenskri orðabók. Þau á að nefna þegar þau tengjast almenna orðaforðanum, til dæmis þegar sérnafn verður til úr samnafni: Björn, Birna, Jökull, Úlfur, eða þegar þau eru uppistaða í orðatiltæki: vonum að Eiríkur hressist, Jón og séra Jón. Síðan kemur til greina að hafa að minnsta kosti hin algengustu þeirra í sérstökum lista með vönduðum beygingarupplýsingum.

x

Orð og tunga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.