Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 153. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						18

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 10. JÚLÍ 1985

„Tónlist liðinna alda

hljómar nú aftur á þessu

fornhelga menningarsetri"

Laugardaginn 6. júlí hófust tíundu

sumartónleikar í Skálholtskirkju.

Dr. Jakob Benediktsson flutti ræðu

við setningu hátíðarinnar sem Morg-

unblaðið hefur fengið góðfúslegt

leyfi höfundar til birtingar. Sumar-

tónleikar i Skálholtskirkju verða um

hverja helgi fram í agústmánuð.

Vel fer á því að sú minningarhá-

tíð sem hér er að hefjast skuli

haldin í Skálholti, elsta menning-

arsetri íslendinga. Hér var um

aldir haldið uppi skipulegum söng

guði til dýrðar, hér var án efa

frumflutt merkasta tónverk okkar

frá miðöldum, Þorlákstíðir, mik-

ilvægasta heimild okkar um tón-

listarflutning fyrri alda.

En tónlistarsaga okkar er æði

brotakennd og þar kemur glöggt í

ljós eins og víðar að sigurverk sög-

unnar hefur gengið hægar og

skrykkjóttar en í nágrannalönd-

um okkar; öldum saman þokaðist

ekkert áleiðis, við fórum á mis við

þá þróun sem gerðist annarstaðar.

Úm þetta getum við séð lítið

dæmi með því að hverfa aftur til

ársins 1685, þessa árs sem afmæl-

ishátíð okkar er við miðuð. Þá sat

á biskupsstóli hér í Skálholti

Þórður Þorláksson, fjölmenntað-

asti íslendingur sinnar samtíðar.

Hann hafði stundað nám ekki að-

eins í Kaupmannahöfn, heldur

víða um lönd, hafði dvalist árum

saman við ýmsa háskóla í Þýska-

landi og þar að auki í París um

skeið. Hann var áhugamaður um

tónlist langt umfram það sem

gerðist með íslendingum. Þess er

getið í annálum að hann hafði

heim með sér frá Kaupmannahöfn

erlend hljóðfæri, regal og symfón,

og lék á þau í brúðkaupi bróður

síns, Gísla biskups á Hólum. Og

tónlistaráhuganum gleymdi hann

ekki eftir að hann varð biskup.

Árið 1685 útskrifaðist úr Skál-

holtsskóla ungur maður, Hjalti

Þorsteinsson. Hann var síðan um

skeið í þjónustu biskups áður en

hann fór til náms í Kaupmanna-

höfn. Hann hefur síðar sagt um

Þórð bískup að hann „var mjög

gefinn fyrir musicam instrument-

alem, hafði og til þess clavichordi-

um, symfón og regal". Hjalti seg-

ist sjálfur hafa haft „stóra lyst til

musicam", og það hefur greinilega

ekki farið fram hjá Þórði biskupi,

þvi að síöasta árið sem Hjalti var

í Kaupmannahöfn lagði biskup

fyrir hann að hann skyldi læra

nokkuð í tónlist, en það varð til

þess að Hjalti sótti kennslu hjá

organistanum við Þrenningar-

kirkju í Kaupmannahöfn. Þegar

*a^T

TVÖFALT SEM

EINANGRAR

BETUREN

ÞREFALT

,_miðJan

Vðluteig *

Hjalti kom heim árið 1690 var

hann enn um skeið í þjónustu

Þórðar biskups og biskup fól hon-

um að stemma og gera við hljóð-

færi sin, „því hann vildi sitt regal

hljóma láta i Skálholtskirkju á

næstu jólahátíð", eins og Hjalti

segir. Úr þessu varð þó ekki, því að

á þessu sama ári andaðist dóm-

kirkjupresturinn og Hjalti var

vígður í hans stað, en þá hefur

ekki þótt hlýða að hann gegndi

lenskan lærdómsmann, Pál Vída-

lín Bjarnason, sem kom til Leipzig

árið áður en Bach dó og andaðist

þar fáum árum síðar. Hann er eini

Islendingurinn svo vitað sé sem

hefði hugsanlega átt þess kost að

heyra Bach sjálfan leika á orgelið

í Tómasarkirkju. En enginn veit

hvort hann kom þar inn fyrir dyr.

Átjánda öldin var mesti þreng-

ingatimi íslenskrar sögu. En allt

um það gildir samt gamalt orð að

lék þar m.a. tokkötu og fúgu í d-

moll í fyrsta sinn á íslandi og hóf

með því þá kynningu á orgelverk-

um Bachs sem hann hélt ótrauð-

um áfram lengi siðan. Halldór

Laxness minntist þessa atburðar í

afmælisgrein um Pál ísólfsson

fimmtugan og bætti við þessari

athugasemd: „Menntuðum íslend-

ingi í dag finnst einkennilegt að

hugsa til þess að við skulum hafa

lifað án þess að þekkja Bach —

fram til 5. mars 1916".

Já, víst er það einkennileg til-

hugsun. En hún bregður ljósi yfir

einangrun okkar Islendinga á

sviði tónlistar, þá einangrun sem

fyrst fór að rofna þegar ungir ís-

lendingar hófu tónlistarnám er-

lendis og sneru heim fullir áhuga

á þvi að kynna verk meistaranna

og koma fótum undir íslenskt tón-

listarlíf. Sigurverk sögunnar fór

aftur að snúast. Á fáum áratugum

varð hér bylting í tónlistarlífi sem

Greinarhöfundur ásamt Jóni Ásgeirssyni tónlistargagnrýnanda Morgunblaðsins

Morgunblaoift/Þorkell Helgason

í Skálholti um síðustu helgi.

SIMI

666160

starfi hljóðfæraleikara. Tveimur

árum síðar varð hann prestur í

Vatnsfirði, og síðan fara engar

sogur af hljóðfæraleik í Skálholts-

kirkju, enda var Þórður biskup

heilsulítill það sem hann átti ólif-

að.

En einmitt þetta sama ár var

Þórður biskup að undirbúa nýja

útgáfu af grallaranum, sem kom

út vorið 1691. Aftan við hann lét

hann prenta stutt ágrip af söng-

fræði sem hann hafði sjálfur sam-

ið, en það er fyrsta ritsmíð af því

tagi sem prentuð var á íslensku.

Þetta er ekki löng ritgerð, aðeins

sjö blaðsíður, en hún sýnir áhuga

biskups á því að stuðla að þekk-

ingu landsmanna undirstöðuatrið-

um tónmenntar.

Á þessum tilraunum Þórðar

biskups varð hinsvegar ekkert

framhald. Ekkert hljóðfæri virðist

hafa hljómað í íslenskri kirkju

fyrr en 150 árum síðar, þegar Pét-

ur Guðjohnsen lék fyrst á hið nýja

orgel Reykjavíkurdómkirkju.

Sigurverk tónlistarsögunnar

stöðvaðist á íslandi. Það stórkost-

lega tónlistarskeið sem hófst með

afmælisbörnum þessarar hátíðar

fór fram hjá Islendingum. Vita-

skuld héldu þeir áfram að syngja,

eins og þeir hafa vafalitið gert frá

upphafi, en harla lítið ber þar á

erlendum áhrifum. Menn sungu

áfram á sálmabók og grallara og

sína gömlu veraldlegu söngva ut-

an kirkju. Innlend hljóðfæri, svo

sem fiðla og langspil, voru frum-

stæð og virðast ekki hafa verið al-

menn, og um innflutt hljóðfæri

var naumast að ræða fyrr en undir

lok 18. aldar. Skilyrði til tónlistar-

iðkunar voru því harla bágborin

og þekkingin að sama skapi.

Telja má nokkurn veginn víst að

enginn samtimamaður á íslandi

hefur heyrt minnst á nokkurn

þeirra meistara tónlistarinnar

scm þessi hátíð er helguð, ef und-

an eru skildir einstaka menn sem

kynnu að hafa heyrt þeirra getið

erlendis.  Við vitum  t.d.  um  ís-

dimmast er áður en dagar. Sú

endurreisn islenskrar menningar

sem varð á 19. öldinni setti smám

saman mark sitt á tónlistarlíf og

tónmenntir, enda þótt ekki kæm-

ist á það fullur skriður fyrr en á

þessari öld. Afmælisbörnin okkar

áttu sín lengi að biða áður en

meiri háttar verk þeirra næðu

hlustum íslendinga. Svo vill til að

hgægt er að dagsetja þann viðburð

þegar fslendingum gafst kostur á

að heyra nokkur kunnustu orgel-

verk Bachs, flutt af listamanni,

lærðum í skóla Bachs, að kalla má.

Þetta var 5. mars 1916, þegar Pál)

fsólfsson hélt fyrstu tónleika sína

í Dómkirkjunni í Reykjavík. Hann

allir þekkja. Við skulum minnast

þess að ekki leið nema aldarfjórð-

ungur frá þessum tónleikum Páls

ísólfssonar þangð til Messias

Hándels var fluttur hér í fyrsta

sinn árið 1940 og Jóhannesarpass-

ía Bachs níu árum síðar. Upp frá

því hafa afrek þessara meistara

orðið íslenskum hljómleikagestum

sífellt kunnari og kærari.

Hverfum aftur að hinni ein-

kennilegu tilhugsun Halldórs Lax-

ness. Sé litið á sögu Islendinga á

18. og 19. öld er raunar ekkert ein-

kennilegt við það að við skyldum

fara á mis við þá þróun sem. varð í

tónlistarlifi Evrópu á þessum

tíma. Hér skorti öll skilyrði til

tónlistariðkunar sem væru sam-

bærileg við það sem gerðist í ná-

grannalöndunum. Reykjavík var

smáþorp, um borgarmenningu var

naumast hægt að tala fyrr en á

þessari öld, en hana og ákveðinn

fólksfjölda þarf til þess að standa

undir fjölbreyttu tónlistarlífi.

Sem betur fer kom í ljós að áhug-

inn var nógur þegar ytri aðstæður

færðust í það horf að tiltök voru

að koma á skipulegri tónlistar-

fræðslu og tónleikahaldi. Meistar-

ar liðinna alda eru okkur ekki

lengur nöfnin tóm, verk þeirra

ekki lokuð bók. Hér er vaxin upp

ný kynslóð sem er handgengin

verkum gömlu meistaranna ekki

síður en hinna nýrri, kynslóð tón-

skálda og flytjenda sem þola sam-

anburð við jafnaldra sina víða um

lönd.

Svo geta menn vitaskuld spurt:

Er þetta til nokkurs gagns? Hvað

höfum við haft upp úr þessu? Ég

veit að ykkur finnst þvílíkar

spurningar fáránlegar. En því

miður er sá hugsunarháttur allt of

almennur að meta allt til fjár,

þekkja engin verðmæti nema þau

sem talin verða í krónum og aur-

um, viðurkenna því aðeins list-

sköpun að hægt sé að gera hana að

verslunarvöru. Þeir sem svo hugsa

munu telja þessar spurningar eðli-

legar. I stað þess að reyna að

svara þeim beint vildi ég mega til-

færa þessi orð Halldórs Laxness:

„Ég veit þeir menn eru til sem for-

telja okkur að það sé ódýrast og

hagkvæmast að lifa eins og skyn-

laus skepna og hafa aungva tónlist

og aungva leiklist, þeir telja að sá

einn ljóður sé á ráði mannkynsins

að það kunni ekki að bíta gras.

Öðrum sýnist að ekki geti dýrari

skemtun en þá að lifa án menning-

ar og fara allra góðra hluta á

mis."

Svo sagði nóbelsskáldið. Mætti

ég bæta því við að sterkasta vopn-

ið gegn forheimskun peninga-

matsins er listin sjálf, iðkun henn-

ar og kynning á henni meðal al-

mennings, aukin þekking á verk-

um meistaranna, gamalla og

nýrra. Með því einu skapast sú

viðmiðun sem nauðsynleg er til að

greina hismið frá kjarnanum.

Ég hef þá trú að íslenskt tónlist-

arlif hafi öðlast þann þroska að

það megi standa af sér þann

margvíslega háska sem mamm-

onstrú nútímaþjóðfélags felur í

sér. Þessi hátíð sem hefst hér í

dag er mér ein af mörgum sönnun-

um þess að svo megi verða. Tón-

leikar með verkum gamalla meist-

ara eru nú haldnir hér tíunda

sumarið i röð. Tónlist liðinna alda

hljómar nú aftur á þessu forn-

helga menningarsetri. Sá þráður

sem slitnaði á dögum Þórðar bisk-

ups Þorlákssonar hefur verið tek-

inn upp að nýju.

Gleðilega hátíð.

Höfundurinn er fyrrrerandi rit-

stjóri Orðabókar Háskóla íslands.

Haukur Gunnarsson

leikstýrir í Osló

llaukur Gunnarsson, 35 ára gamall íslendingur, starfar um þessar

mundír sem leikstjóri f Ostó. Fæst hann nú við uppsetningu verksins

„Jcan de France" eftir Holberg, sem norska ríkisleikhúsið hyggst taka til

sýningar innan skamms í hinum forna garði leikhússins í Osló.

Frá Islandi hélt Haukur til

Japans til að nema leikhúsfræöi

— og starfaði meöal annars á

Englandi áður en hann lagði leið

sína til Noregs.

„Ástæðan fyrir því að ég hafn-

aði hér i Noregi er sú, að árið

1978 setti ég upp sýningu hjá

leikhúsi i Þrándheimi. Kom það

til í framhaldi af menningarlegu

samstarfi Islendinga og Norð-

manna, þar sem þeir m.a. skipt-

ust á leikverkum. Upp frá þvi

hef ég unnið bæði í Þrándheimi

svo og í Osló. Ég er staðráðínn í

að starfa áfram i Noregi og þvi

er Osló mjög heppilegur staður

fyrir mig," sagði Haukur Gunn-

arsson í viðtali við dagblaðið

Verdens gang.

Áhugi Hauks fyrir japanskri

leikhúshefð kviknaði er hann,

aðeins fimm ára að aldri, sá sí-

gildan japanskan dans heima á

íslandi. „Eftir það dreymdi mig

um að komast til Japans og læra

meira um þeirra heillandi leik-

húsmenningu. Um leið og ég

lauk skólagöngu hélt ég utan.

Fyrsta árið fór að mestu í

tungumálanám, en siðar lagði ég

stund á leikhúsfræði, þar á með-

al hina afar sérstæðu Kabuki-

hefð," sagði Haukur.

Það var fyrir réttu ári síðan

sem Haukur sviðsetti i Noregi

leikrit í þessum forna japanska

stíl. Nú er viðfangsefnið hins

vegar verk Holbergs. Það leik-

ritaskáld sem Haukur hefur

hvað mest dálæti á er Tennessee

Williams. „I verkum hans eru

andstæðurnar allsráðandi," seg-

ir Haukur, „fáguðum tilfinning-

um og óhefluðum ruddaskap

blandar hann saman. Það er

þessi margfaldleiki hinnar ljóð-

rænu raunsæisstefnu sem hrífur

mig svo. Aldrei verður hægt að

komast alveg til botns i tilfinn-

ingalifi þeirra manna og kvenna,

sem Williams lýsir svo snilldar-

lega í verkum sínum," sagði

Haukur Gunnarsson leikstjóri

að lokum.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48