Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ FÖStUDAGUR 14. APRÍL1989
2á
meðal-
iverju
um árlega
eríurnar fengju minna súrefni.
Þannig var oft hægt að stöðva sjúk-
dóminn. Vægasta aðgerðin var að
„blása". Þá var blásið lofti milli
lungans og brjóstveggjarins og við
þrýstinginn féll lungað saman.
Þessa aðgerð þurfti að endurtaka
oft, þar sem loftið minnkaði alltaf
aftur í brjóstholinu og var talað um
að menn gengju í blásningu. Stund-
um þurfti að „brenna", það er
brenna burt streng milli lunga og
brjósthimnu, sem hindraði að lung-
að félli saman.
Stærsta aðgerðin var þegar menn
voru „höggnir". Þá voru rifbein
fjarlægð og brjóstholið fellt öðru
megin, til að sýkta lungað legðist
saman. Aðeins þeir veikustu geng-
ust undir þessa aðgerð og bjargaði
Þorsteinn Blöndal, berklayfirlæknir.
hún mörgum. Hins vegar var sam-
fallið brjóstholið mikið lýti.
Þorsteinn sagði að berklar hefðu
ekki dregið alla til dauða sem þá
fengu. „Sumir fengu væga berkla
og gátu lifað eðlilegu lífi. Þeir sem
hins vegar urðu mikið veikir og
voru með svokallaða „holu" eða sár
í lunga, voru sendir á hæli, enda
voru þeir smitandi. Þá skipti litlu
Morgunblaðið/Emilía
máli hvort viðkomandi var í námi
eða hverjar aðstasður hans voru að
öðru leyti; honum var kippt inn á
hæli og þar var hann ef til vill
næstu tvö til þrjú ár, ef berklarnir
voru á háu stigi. Það er fróðlegt
að hugsa til þessa nú, þegar rætt
er um meðhöndlun alnæmis-sjúkl-
inga og hvort einangra eigi þá frá
umheiminum. Áður fyrr datt engum
í hug að tala um frelsi einstaklings-
ins í þessu sambandi."
Reglulegt berklaeftirlit byrjaði
hér á landi upp úr_1940, ur.dir stjórn
Sigurðar Sigurðssonar, berklayfir-
læknis. Næstu ár voru 10-20% þjóð-
arinnar skoðuð árlega og árið 1946
voru allir íbúar Reykjavíkur kallað-
ir í skoðun. Þá fannst fjöldi berkla-
tilfella. Þessar skoðanir urðu til
þess að auðveldara varð að hefta
útbreiðslu sjúkdómsins.
Berklar tilheyra
ekki liðinni tíð
Þorsteinn sagði að almenningur
gerði sér ekki alltaf grein fyrir að
berklar tilheyrðu ekki liðinni tíð,
heldur gætu ávallt skotið upp kollin-
um. „Yngra fólki bregður illilega í
brún, þegar því er sagt að það sé
með berkla, en eldra fólk þekkir
einkennin og veit hvað er á ferð-
inni. Enn má hitta marga, sem segja
frá því að þeir hafi verið „blásnir,
brenndir eða höggnir". Hér á landi
hefur baráttan við berklana gengið
vel, en í þróunarlöndunum, sérstak-
lega Afríku, er ástandið annað. Þar
greinast 7-8 milljónir nýrra tilfella
árlega og 2-3 milljónir manna deyja
á ári hverju úr berklum. Vandamál-
in þar eru svipuð og hér á landi
árin 1920-1930."
Islenskir karlar fá oftar lungna-
berkla en konur og svo hefur ávallt
verið. „Þetta var skiljanlegt áður
fyrr, þegar konur héldu sig að
mestu heima við," sagði Þorsteinn.
„Karlarnir voru hins vegar til dæm-
is í verbúðum og sváfu þar margir
saman, sem og á skipum. Þeir gátu
því fremur smitast. Enn í dag veikj-
ast karlar fremur af berklum, sem
er eðlilegt, þegar litið er til þess
að eldra fólk er í meirihluta þeirra
sem hafa fengið bakteríuna. Sjúk-
dómurinn kemur oftar upp hjá þeim
sem eru jákvæðir fyrir og því eiga
í raun sömu skýringar við um þenn-
an mismun í tíðni og í gamla daga."
Af þeim 321 berklatilfellum, sem
greindust hér á landi árin 1975-
1986, voru lungnaberklar sem áður
sagði algengastir. Af þeim greind-
ust 149 tilfelli. Næst komu eitla-
berklar og berklar í þvag- og/eða
kynfærum, en af hvorum flokki
greindust 46 tilfelli. Brjósthimnu-
bólga greindist í 22 tilfellum og
jafn oft greindust beinaberklar.
Bólgnir kirtlar á bak við lungun
fundust í 20 tilfellum, sáningar-
berklar í 7 tilfellum, heilahimnu-
bólga í tveimur og aðrir berklar
greindust sjö sinnum. Sáningar-
berklar og heilahimnubólga eru
hættulegastir. Sáningarberklar
dreifa sér mjög hratt um allan
líkamann og yngsti íslendingurinn,
sem lést úr berklum á þessu tólf
ára tímabili, 30 ára, var haldinn
þessum sjúkdómi.
Af þeim 321 tilfelli, þar sem
berklar greindust, voru sjúklingar
eldri en 65 ára í 113 tilvikum. Til-
fellum hefur fækkað jafnt og þétt
þessi ár. Árið 1975 voru þau 40,
58 ári síðar, en frá 1977 til 1985
voru tilfelli á bilinu 23-27. Síðustu
tvö árin, sem könnunin náði til,
greindust 13 tilfelli hvort ár. Meðal-
tal þessara tólf ára eru 27 tilfelli.
Áður^fyrr voru ýmsar aðferðir
notaðar til að vinna bug á berkla-
veiki, en nú er unnt að lækiia
sjúkdóminn að fullu með lyfja-
gjöf. Þessar skopteikningar sýna
gamlar lækningaaðferðir og
skýra sig best sjálfar. Þær sýna
læknana Ólaf Geirsson, sem
brennir, Guðmund Karl, sem
heggur og Dr. Óla Hjaltested, '
sem blæs. (Myndirnar eru teikn-
aðar af Ragnheiði Óla&dóttur
og birtar með góðfúslegu leyfi
frú Erlu Egilson.)
300 milljónir þarf til að
fullbúa Þjóðskjalasafii
„VIÐ þurfum um 300 miUjónir
til að fullbúa húsið og þar af
færu um 150 miUjónir í innrétt-
ingar og ýmsan búnað. Á þessu
ári hefur Þjóðskjalasafnið 10
milljóuir til ráðstöfunar, en við
höfuui farið fram á að fá 100
milljónir á næsta ári," sagði Ólaf-
ur Asgeirsson, þjóðskjaiavörður,
er hánn var spurður um fram-
kvæmdir í húsnæði safnsins að
Laugavegi 162.
Húsnæði mjólkurstöðvarinnar að
Laugavegi 162 var keypt undir
Þjóðskjalasafnið og hefur þegar
verið gengið frá hluta af skrifstofu-
húsnæði. „Skrifstofurnar voru í
raun fyrir hendi, svo breytingar á
þeim voru ekki kostnaðarsamar,"
sagði Ólafur. „Hingað höfum við
því flutt þá starfsemi sem tengist
skrifstofurekstrinum og þetta hús
var himnasending fyrir okkur. í
gamla Safnahúsinu er enn af-
greiðsla fyrir almenning. Þar eru
líka skjalageymslur og einnig í hús-
næði í Árbæ. Skjalageymslur í nýja
húsinu á hins vegar eftir að inn-
rétta: Þess vegna erum við enn með
skjöl í kössum og þannig eru þau
mun óaðgengilegri en ætti að "era.
Stjórnvöld hafa lýst yfir vilja til að
koma málum hér í viðunandi horf
og vonandi verður orðið við óskum
okkar um 100 milljóna króna fram-
lag á næsta ári. Við verðum að
geta gert mikið í einu, til dæmis
er lítið vit í því að útbúa lestrarsal
hér, ef skjölin eru enn dreifð um
allan bæ."
-   Hluti hins nýja húsnæðis Þjóð-
skjalasafnsins er leigður ýmsum
ríkisstofnunum. „Okkur fannst
skárra að nýta húsið með þeim
hætti, í stað þessað láta hluta þess
ónýttan," sagði Ólafur.
Málþing Sagnfræðingafélags ís-
lands, sem haldið var fyrir skömmu,
samþykkti að hvetja ríkisstjórnina
til að útvega Þjóðskjalasafni viðun-
andi rekstrarfé og ganga endanlega
frá húsnæði þess við Laugaveg
162. „Á þann hátt auðveldar hún
stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga
og leggur þýðingarmikið lóð á vog-
arskálar íslenskrar menningar,"
segir í ályktuninni.
Dr. Sigurður B. Stefánsson:
Verðbólgan
var 38% í mars
BÆÐI framfærslu- og byggingavísitala hækkuðu um 2,7% í mars
og gamla lánskjaravísitalan hefði þvi einnig hækkað um 2,7% sem
jafngildir 38% verðbólgu á heilu ári. Verðbólga siðustu þrjá mán-
uði, janúar, febrúar og mars, var 31% miðað við heilt ár. Svo skrif-
ar dr.Sigurður B. Stefánsson ritstjóri og ábyrgðamaður fréttabréfs
Verðbréfamarkaðar Iðnaðarbankans i aprilhefti þess.
Sigurður skrifar einnig, að þann
20. mars síðast liðinn hafi verið
birt láhskjaravísitala fyrir apríl
1989. Hún hefði hækkað um 2,05%
frá fyrra mánuði og jafngilti sú
hækkun 2í,6% verðbólgu. Og síðar
segir Sigurður: „Sú hrina verð-
hækkana sem riðið hefur yfir
síðustu vikurnar er ekki óvænt.
Verðbólga hefur verið 20 til 30%
síðustu misserin og nákvæmlega
ekkert hefur gerst sem hefur varan-
leg áhrif til lækkunar. Sú verðstöðv-
un sem sett var á fyrir liðlega hálfu
ári breytir engu um gang verð-
bólgunnar sjálfrar eða um orsakir
hennar. Verðstöðvunin olli því að-
eins að verðbólgan „varð ósýnileg"
um stundarsakir. Næstu misseri
mun verðbólga halda áfram að vera
mun hærri hér en í nágrannalóndum
okkar og hún verður áfram síbreyti-
leg frá mánuði til mánaðar eða frá
ársfjórðungi til ársfjórðungs."
Anna Sigurðardóttir með bók sína.
Saga nunnuklaustra
á Islandi á miðöldum
Kvennasögusafn íslands hefur
gefið út bókina „Allt Hafði Ann-
an Róm Aður I Páfadóm". Er það
samantekt Önnu Sigurðardóttur
um nunnuklaustrin tvö á íslandi
á miðöidum og brot úr kristni-
sögu. Þetta er þriðja ritið úr
flokkinum „Úr veröld kvenna".
„ Ég byrjaði fyrir löngu síðan að
viða að mér efni, en hætti svo í
kring um árið 1976. Það lá svo
niðri hjá mér, en svo tók ég mig
til og byrjaði aftur og hætti að
þessu sinni ekki fyrr en verkinu var
lokið," sagði Anna Sigurðardóttir í
samtali við Morgunblaðið í tilefni
af útgáfunni.
Bókin skiptist í fjóra meginkaflá?,
sá fyrsti fjallar um Kirkjubæjar-
klaustur, annar kafli um Reyni-
staðaklaustur, sá þriðji ber heiti
bókarinnar, „allt hafði annan róm
áður ( páfadóm", og fjórði kaflinn
heitir María Guðsmóðir og helgar
meyjar á íslenskum slóðum. Þar á
eftir kemur heimildaskrá, þ£
myndaskrá, þá nafnaskrá sem er
tvískipt, mannanöfn og staðanöfn.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44