Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						16      B    SUNNUDAGUR ll.JÚNÍ 1995
MORGUNBLAÐIÐ
+'
Norðmenn renna nú
nýjum stoðum undir
byggðina á Sval-
barða. Páll Þór-
hallsson dvaldi
nokkra daga í
Longyearbyen þar
sem smám saman
er að þróast venju-
legt norskt samfélag
sem leysir karlasam-
félag kolanámu-
manna af hólmi.
Þar sem engin
tré festa raetur
Svalbarða er fyrst getið í
íslenskum heimildum.
„Svalbarðs fundur," segir
í annál frá 14. öld um
árið 1194. í Landnámu
segir að frá Langanesi á
norðanverðu íslandi sé fjögurra
dægra haf norður til Svalbarða í
hafsbotn. Sumir fræðimenn telja að
þarna muni átt við það sem riú heit-
ir Jan Mayen eða jafnvel austur-
strönd Grænlands. Hvað sem því líð-
ur geta íslendingar eignað sér Sval-
barðanafnið, sem nú er notað um
eyjaklasa þann norður af Noregi, þar
sem er einhver nyrsta byggð í heimi.
Ekki er vitað með vissu um að menn
hafí komið til Svalbarða fyrr en 1596
er leiðangur Hollendingsins Barents
kom þangað. Á næstu öldum voru
miklar hvalveiðar við Svalbarða.
Kolagröftur hófst þar að ráði í upp-
hafi 20. aldar og er hann enn aðalat-
vinnuvegur þeirra sem byggja Sval-
barða þótt hann sé reyndar löngu
hættur að bera sig.
Staða Svalbarða skv. alþjóðalög-
um er mjög sérstök. Hinn svokallaði
Svalbarðasamningur var gerður árið
1920, og verður því 75 ára á þessu
ári, en samkvæmt honum fara Norð-
menn með fullveldi á Svalbarða, en
samningsaðilar hafa samt jafnan
rétt til að nýta auðlindir landsins og
stunda þar atvinnurekstur. íslend-
ingar, sem nýverið undirrituðu samn-
inginn, gætu því byrjað kolanám á
Svalbarða eða veitt rækju úti fyrir
ströndum landsins.
Svalbarði hefur löngum haft
mikla hernaðarlega þýðingu vegna
legu sinnar milli Norður-Noregs og
Grænlands. Svalbarðasamningurinn
gerir það að verkum að Rússar hafa
getað haldið úti mannafla á Sval-
barða til jafns við Norðmenn og
gott betur. Rússarnir búa í tveimur
þorpum á vesturströndinni, Pyramid-
en og Barentsburg. Höfuðstaður
Norðmanna á Svalbarða er Longye-
arbyen en einnig er Nýja Álasund.
norskt þorp þótt þar sé nú aðallega
aðsetur vísindamanna á sumrin.
Þrír mill jarð;i r á ári
Á Svalbarða eru líklega nyrstu
þéttbýlisstaðir heims. Þar búa að
staðaldri á fjórða þúsund manns í
þorpunum fjórum. Ekki er þó um
náttúrlega byggð í þeim skilningi að
ræða að menn séu fæddir og upp-
vaxnir á Svalbarða og fjölskyldur
búi þar mann fram af manni. Samfé-
lögin þar eru fyrst og fremst samfé-
lög kolanámumanna sem koma frá
Noregi eða Rússlandi til að vinna á
Svalbarða í nokkur ár. En Norðmenn
hafa þó unnið að því markvisst und-
anfarin ár að renna nýjum stoðum
undir mannabyggð í Longyearbyen.
Verja þeir þremur milljörðum ís-
lenskra króna árlega til að halda
byggðinni þar úti. I Longyearbyen
hefur verið stofnuð háskóladeild. Er
um samstarfsverkefni norsku há-
skólanna fjögurra að ræða. Kenndar
eru jarðfræði, jarðeðlisfræði og líf-
fræði heimskautasvæða. Verið er að
reisa byggingu undir þessa starf-
semi. í Longyearbyen er leikskóli,
grunnskóli og menntaskóli, nýtt
sjúkrahús og nýtt hótel. Samfélagið
hefur verið að breytast úr samfélagi
kolanámumanna í venjulegt samfé-
lag. Að vísu telja menn ekki loku
skotið fyrir það að kolavinnslan eigi
eftir að borga sig síðar og bent er
á að 40% af orkuþörf Evrópu sé enn
fullnægt með kolabrennslu. Heim-
sókn Gro Harlem Brundtland forsæt-
isráðherra Noregs til Svalbarða í
maílok var túlkuð þannig í norskum
fjölmiðlum að hún væri vísbending
til eyjarskeggja um að þeir myndu
áfram njóta fulls stuðnings norskra
stjórnvalda í harðbýlinu.
Flugvöllur var lagður við Long-
yearbyen árið 1975. Hallvard Holm
skólastjóri segir að þá hafi aðstaða
manna gerbreyst. „Frá 15. nóvember
þegar síðasti báturinn fór og fram á
sumar var Svalbarði einangraður.
Það var óþægileg tilfinning að kom-
ast með engu móti héðan stóran
hluta ársins." Hallvard hefur búið á
Svalbarða í 21 ár. Honum verður
tíðrætt um heimskautaveturinn þar
sem ekki gætir dagsbirtu í tvo mán-
uði. „Auðvitað er eitthvað um að
fólk fyllist þunglyndi eins og þekkt
er í skammdeginu hvarvetna á norð-
lægum slóðum," segir hann. „En
bærinn er vel upplýstur og það er
fjölbreytt tómstundaiðja í boði."
Sérstaða Svalbarða veldur því að
íbúarnir þar hafa ekki notið fullra
lýðréttinda.  I  Longyearbyen  er til
Morgunblaðið/Páll Þórhallsson
dæmis ekkert sveitarfélag og íbúarn-
ir hafa litla sem enga möguleika á
að hafa áhrif á stjórn sinna mála
þar. Skýrist það meðal annars af því
að samfélagið hefur verið líkt og á
olíuborpalli þar sem menn eru fyrst
og fremst í vinnu en eiga lögheimili
og fjölskyldu í landi. Store Norske
Spitsbergen Kulkompagniet hefur
verið vinnuveitandi flestra sem þar
búa og átt mestallt húsnæði. Á
norska stórþinginu hafa nú verið
fluttar tillögur um aukin réttindi ibú-
anna á Svalbarða í samræmi við
breytta tíma.
Vélsleðar helsta
samgöngutækið
Töluverð ferðaþjónusta er á Sval-
barða. SAS og Braathens SAFE
fljúga þangað fimm sinnum í viku á
veturna og 6-7 sinnum á viku á
sumrin. Afar sjaldgæft er að flug
falli niður vegna veðurs enda erveð-
urfar furðu milt á Svalbarða miðað
við hnattstöðu. Samgöngur á Sval-
barða eru hins vegar örðugar, vegir
eru til dæmis ekki milli þorpanna
fjögurra. Vélsleðar eru eitt helsta
samgöngutækið en þó verða menn
að gæta þess að fara allra sinna
ferða vopnaðir vegna hvítabjarnar-
ins. Um tvö þúsund manns koma
árlega til Svalbarða til göngu- eða
skíðaferða. Algengt er líka að
skemmtiferðaskip leggi leið sína til
Svalbarða. Allar vörur eru skatt-
frjálsar á Svalbarða vegna ákvæðis
í Svalbarðasáttmálanum. Þó er ekki
hægt að segja að þar sé nein verslun-
arparadís vegna þess hve úrvalið er
lítið. Auk þess geta útlendingar
verslað skattfrjálst hvort eð er í
Noregi eins og anna'rs staðar í Evr-
ópu. Sumir Norðmenn taka það til
bragðs ef þeir eiga erindi til Sval-
barða að láta senda sér vöru þangað
og fá þeir hana þá keypta skatt-
frjálst.
Frost fer aldrei úr jörðu á Sval-
barða. Þar eru fjórar villtar spendýra-
tegundir: ísbjörn, heimskautarefur,
svalbarðahreindýr og hagamús.
Nokkur gróður er á vesturströndinni,
grös, blómjurtir og mosi, en tré og
runnar fyrirfinnast þar ekki.
					
Fela smįmyndir
B 1
B 1
B 2
B 2
B 3
B 3
B 4
B 4
B 5
B 5
B 6
B 6
B 7
B 7
B 8
B 8
B 9
B 9
B 10
B 10
B 11
B 11
B 12
B 12
B 13
B 13
B 14
B 14
B 15
B 15
B 16
B 16
B 17
B 17
B 18
B 18
B 19
B 19
B 20
B 20
B 21
B 21
B 22
B 22
B 23
B 23
B 24
B 24
B 25
B 25
B 26
B 26
B 27
B 27
B 28
B 28
B 29
B 29
B 30
B 30
B 31
B 31
B 32
B 32