Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						34  LAUGARDAGUR 10. OKTÓBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
MIÐBÆJARSKOLINN 100 ARA
Ekki bara
skóli...
A einni öld hefur Miðbæjarskólinn hýst
margskonar starfsemi, þótt hann hafi
lengstum gegnt hlutverki skóla. Hildur
Friðriksdóttir setti sig í hlutverk veggja
skólans og ímyndaði sér að þeir hefðu
eyru. Til þess að rekja söguna studdist
híín -\7irS l~»cnL'-linnrinn A/TiríV>aaicir,clrrili'nn 1 C\f
hún við bæklinginn Miðbæjarskólinn 100
ára, sem Guðjón Friðriksson hefur tekið
saman, og aðrar heimildir.
Ljósmyndasafn Reykjavíkur
MARGIR minnast lýsisgjafanna þegar kennararnir helltu glóðvolgu lýsinu daglega upp í börnin.
EF veggir Miðbæjarskólans hefðu
eyru ... hefðu þeir heyrt eftirvænt-
ingarkliðinn og spennuna, sem ríkti
vígsludaginn 10. október 1908, meðal
annars hjá þeim 285 skólabörnum, er
voru að hefja þar nám. Sumir héldu
fast í hönd móður sinnar, aðrir hvísl-
uðu sín á milli: „Þarna er fróken
Þuríður. Ætli hún kenni okkur eins
og í fyrra?" Þar kom að spennan og
kliðurinn var rofinn þegar sungið var
kvæði Steingríms Thorsteinsson „Yf-
ir haustfold enn þá græna..."
Ijúlí 1897 var rætt um í Bæjar-
stjórn Reykjavíkur, að byggja
þyrfti nýtt skólahús, þar sem hús-
næði Barnaskóla Reykjavíkur á
horni Hafnarstrætis og Pósthús-
strætis var orðinn of h'till. Þrátt fyrir
að fræðslulögin hefðu ekki enn tekið
gildi gat skólinn ekki sinnt öllum
þeim börnum, sem hann vildu sækja.
Allmiklar deilur urðu um staðsetn-
ingu skólans, en afráðið var á fundi 9.
október 1897 að reisa hann á svoköll-
uðum Útnorðurvelli, austan við norð-
urenda Tjarnarinnar. Var hann jafn-
framt fyrsta húsið, sem þar var reist.
Mönnum var í mun að vanda til
byggingar skólans og aðbúnaðar.
Kynntu byggingarnefndarmenn sér
skólabyggingar á Norðurlöndum og á
Englandi. Voru tveir arkitektar í
Kaupmannahöfn fengnir til að gera
tillögur um barnaskólann og var
teikning eftir C. Brandstrup valin.
Þegar farið var að huga að skólaborð-
um var leitað eftir fyrirmyndum frá
Danmörku. Urðu fyrir valinu borð og
stóll í einu húsgagni, en undir borð-
plötunni var rými, þar sem geyma
mátti bækur og annað. Voru hús-
gögnin smíðuð í þremur stærðum.
Vinna við sökkul hússins hófst
snemma vors 1898, en húsið var full-
byggt rúmlega hálfu ári eftir að
grunnur var tekinn. Um var að ræða
járnvarið timburhús, en nokkur
skoðanamunur hafði verið um það í
upphafi, hvort reisa ætti skólann úr
steini eða timbri. „Jarðskjálftarnir
árið 1896 voru ráðamönnum í of
fersku minni til þess, að þeir teldu
hættandi á að reisa steinhús," segir í
Öldinni okkar 1861-1900.
Húsið var vígt 10. október 1898 að
viðstöddum fjölda manns. Halldór
Daníelsson bæjarfógeti afhenti skóla-
nefndinni húsið, Jóhann Þorkelsson
dómkirkjuprestur hafði orð fyrir
skólanefdinni og að síðustu setti
Morten Hansen skólastjóri skólann.
Guðjón Friðriksson lýsir húsinu á
þenhán hátt í bæklingnum Miðbæj-
arskólinn 100 ára: „Skólinn í sinni
upprunalegu mynd var vinkillaga tví-
lyft bygging. Suðurálman var ékki
reist fyrr en síðar. I álmunni, sem
sneri að Tjörninni (vesturálmu), voru
12 kennslustofur, sex uppi og sex
niðri. I norðurálmu var Ibúð skóla-
stjóra uppi, en kennarastofa og
geymslur fyrir skjöl og bækur skól-
ans niðri. Fyrir enda þeirrar álmu
var einlyft leikfimihús."
klæddir buxum sem ná rétt niður
fyrirhné, í sportsokkum og prjónuð-
um peysum, nokkrir í jakka. Sumir
eru í síðastaleik, aðrir stinga sér
óséðir yfír til stúlknanna til að toga í
eina og eina fléttu. Þær eru flestar
klæddar í heimasaumaða kjóla, eru í
prjónuðum ullarbuxum og sokka-
bandakoti. Meirihlutinn er í kápu.
„EUa, mella, mía, mons, sjonn, tjonn,
isla, bisla, topp. Gunna á að ver'ann!"
Guðjón Friðriksson segir að það
hafi virst vera örlög hverrar
nýrrar barnaskólabyggingar,
sem reist var í Reykjavík, að hún
varð nánast strax of lítil. Á fyrsta ári
Miðbæjarskólans, sem hét Barna-
skóli Reykjavíkur, voru 285 börn en
304 árið á eftir. Þegar fræðslulögin
gengu í gildi 1907 fjölgaði þeim um
300, eða úr 472 í 772.
Vegna plassleysis í skólanum var
gripið til þess ráðs að fækka kennslu-
stundum og takmarka fjölda 14 ára
nemenda. Astandið fór síversnandi
og stöðugt þrengdist að. Arið 1921
var Steingrími Arasyni og séra Ólafi
Ólafssyni falið að rannska ásigkomu:
lag og starfsemi Barnaskólans. í
skýrslu þeirra kom fram, að nemend-
ur fengu ekki kennslu eins og þeim
var ætlað, kennsluáhöld voru ónóg,
skortur var á kennslubókum og ým-
islegt annað tíndu þeir til. Þó svo að
heiftúðugar deilur hafi orðið um skól-
ann í bæjarstjórn í kjölfar skýrslunn-
ar varð ekki af nýrri byggingu fyrr
en veturinn 1930-1931. Þá tók Aust-
urbæjarskólinn til starfa og fækkaði
nemendum úr 2.091 niður í 1.172. Á
þessum tímamótum var nafni skólans
breytt úr Barnaskóla Reykjavíkur í
Miðbæjarskóla.
Ef veggir skólans  hefðu  eyru ...
hefðu þeir heyrt grátinn og örvænt-
Ljósmyndasafn Reykjavíkur
ÞEGAR spænska veikin herjaði á Reykvíkinga 1918 neituðu margar
mæður að leggjast inn í Miðbæjarskólann, sem gerður hafði verið að
farsóttasjúkrahúsi, nema börnin fylgdu með. Var þeim komið fyrir í
stofu annars staðar í skólanum.
inguna þegar hver sjúklingurinn á
fætur öðrum deyr úr spænsku veik-
inni 1918. „Doktor Þórður, okkur
vantar fleiri rúm og fleiri sjálfboða-
liða til að leggja til lík og hjúkra hin-
um sjúku," segir prófessorsfrú
Christophine Bjarnhéðinsson, sem
tekið hefur að sér yfirstjórn hjúkrun-
arinnar. Að utan berast hins vegar
engin hljóð; ekkert vagnaskrölt, eng-
in óp sölubarna, enda liggur allt
starfsfólk Isafoldar veikt, hvort sem
er í prentsmiðju, bókbandi eða á
skrifstofu. Morgunblaðið er hætt að
koma út í bili og sama er að segja um
Fréttir og Vísi.
Um veturinn 1917-1918 var mik-
ill eldsneytisskortur í Reykjvík
vegna stríðsástands í heimin-
um. Loka varð mörgum opinberum
byggingum. Rætt var um að loka
barnaskólanum en þar sem skóla-
stundirnar voru eini tími dagsins, sem
fátækt börn gátu ornað sér við heita
ofna, þótti það ekki hyggilegt.
Þó fór svo, að skólanum var lokað
haustið 1918 þegar spænska veikin
barst til íslands. Var skólinn gerður
að farsóttasjúkrahúsi, þar sem mikill
skortur var á sjúkrarúmum. „Margar
konur vildu ekki láta flytja sig á spít-
ala nema börn þeirra fylgdu með og
einnig þurfti að ráðstafa börnum sem
misst höfðu báða foreldra sína í veik-
inni. Til að koma þessum börnum
fyrir var sett upp sérstakt barnahæli
í annarri álmu skólans. Efnaðir borg-
arar gáfu leikföng til að hafa ofan af
fyrir þeim," segir Guðjðn Friðriksson
í bæklingnum.
Framan af öldinni var mikil fátækt
í Reykjavík og voru fjölmörg dæmi
um vannærð börn. Veturinn 1909-
1910 var yfír hundrað börnum gefinn
hafragrautur með sykri og mjólk há-
deginu, en það hafði verið eitt af
fyrstu verkum Bríetar Bjarnhéðins-
Heppinn að hafa afburðakennara
Ef veggir Miðbæjarskólans hefðu
eyru... hefðu þeir getað heyrt
hlátrasköll og hróp barnanna úr
portinu.  Drengirnir öðrum  megin,
PÉTUR Guðmundsson byggingar-
verkfræðingur hóf nám í 8 ára
bekk árið 1935 og gekk í Miðbæj-
arskólann alla sína barnaskólatíð.
Kennari okkar öll árin var Odd-
ný Sigurjónsdóttir. Hún var
skörulegur kvenmaður, einn af
forgöngumönnum kvenréttinda
og mikill ferðalangur," segir
Pétur.
Talsvert var um félagslíf í skól-
anum. Til dæmis var oft sett upp
leikrit fyrir jólin, þótt ekki hafí
það heitið „litlu jól" á þeim tíma.
Ekki var safnast saman á sal held-
ur hélt hver bekkur skemmtun út
af fyrir sig.
Pétur segist alls ekki minnast
lýsisgjafanna með hrylllingi.
„Auðvitað var hellt í mann lýsi, en
það var barnaleikur. Miklu meiri
hryllingur var þegar Týra tönn
sótti okkur. Menn voru hræddir
við hana, enda virtist hún ekki
hafa lag á bðrnum."
Pétur segir, að Oddný hafi ver-
ið „afburðakennari, stjórnsöm og
menn voru ekki með neinn moð-
reyk gagnvart henni.
Andinn meðal bekkj-
arfélaga var góður og
við erum margir sem
höldum enn hópinn.
Við þéruðum kennar-
ana á þessum tíma en
ég minnist þess ekki
að við höfiuii kallað
Oddnjfiu fröken. Það
hefði þá frekar verið
ungfrú, því hún var
mikil íslenskumann-
eskja.
Ef eitthvað stendur
upp úr þá er það
fyrst og fremst hvað
við vorum heppin að
hafa þennan afburða-
kennara og hafa sama
kennarann í gegnum allan skól-
ann."
Pétur segir að engin kynja-
skipting hafi verið á skólavellin-
um eins og var á fyrstu starfsár-
um skólans. Hins vegar hafi verið
algjör kynjaskipting í bekknum.
„Tveir og tveir gengu saman í röð
Pétur
Guðmundsson
inn í skólann og stelp-
urnar á undan. Þær
voru að mig minnir
undantekningalaust
gluggamegin í
kennslustofunni. Ef
stóð á stöku var ein
stelpa á einum bekk
og einn strákur á öðr-
um bekk. Útilokað
var, að þau sætu sam-
an.
Okkur voru kennd-
ar kurteisisvenjur eins
og að hneigja okkur
fyrir mektarmönnum
og í stuttu máli sagt
lærðum við að trana
okkur ekki fram. Ég
held að engin aga-
vandamál hafi verið til. Á þessum
tíma var mikið guðlast að mót-
mæla kennaranum eða öðrum full-
orðum, svo að það koni alls ekki til
greina," segir Pétur. „Ég hugsa
með mikilli lilýju til skólans. Mér
þótti mjög gaman að vera í skól-
anum."
dóttur þegar hún kom í bæjarstjórn
1908, að beita sér fyrir matargjöfum í
Barnaskólanum. Var þessum matar-
gjöfum haldið áfram til 1940. Jafnvel
á sunnudögum og frídögum voru
dæmi um að börn kæmu í skólann til
að borða.
Árið 1923 voru gerðar breytingar á
skólahúsnæðinu. Þá var leikfimihús-
inu lyft upp og komið fyrir sturtu- og
búningsklefum undir því. Þrátt fyrir
að vatnsveita hefði komið 1909 til
Reykjavíkur hafði skólinn verið án
nokkurrar slíkrar aðstöðu.
Enn bitnuðu ytri aðstæður á
kennslu íslenskra skólabarna. Að
þessu sinni urðu þau að víkja vegna
stríðsástandsins. Um vorið 1940
hertók breski herinn Miðbæjarskól-
ann og setti þar niður höfuðstöðvar
Rauða krossins. Um haustið var því
ekkert pláss fyrir börnin og var þeim
dreift í annað húsnæði. Eftir að stríð-
inu lauk hafði skólahúsnæðið drabb-
ast mjög niður og voru gerðar miklar
endurbætur árið 1947. „Alhr inn-
veggir skólans voru klæddir, ýmist
með masoníti eða krossviði, og skól-
inn málaður að innan. Hæð var bætt
ofan á leikfimishúsið og innréttaðar
þar læknisstofa og tannlæknisstofa.
Einnig var komið á fót barnales-
stofu," segir í bæklingnum Miðbæj-
arskólinn 100 ára.
Fyrir áeggjan Armanns Halldórs-
sonar námsstjóra Reykjavíkur var
árið 1951 komið á svokallaðri sér-
deild gagnfræðastigsins fyrir þau
börn sem ekki höfðu náð barnaprófi.
Var hún til húsa í Miðbæjarskólan-
um, enda hafði börnum smám saman
fækkað í því skólahverfi. „Börn, sem
gengu í Miðbæjarskólann árið 1958,
voru 1133 talsins en tala þeirra var
komin niður í 674 veturinn 1968 til
1969. Jafnfá börn höfðu ekki verið í
skólanum síðan fyrir 1907. Um vorið
var ákveðið að hætta starfsemi
hans," segir í bæklingnum Miðbæjar-
skólinn 100 ára.
Eins og Guðjón Friðriksson bendir
á var Miðbæjarskólinn ekki bara
skóli. Hann var vettvangur margs
konar viðburða í bæjarlífi Reykjavík-
ur, svo sem útifunda, íþróttaiðkana,
fimleikasýninga og glímukeppni. Ar-
ið 1921 kynnti Valdimar Sveinbjörns-
son leikfimikennari nýja íþróttagrein
í skólanum, sem hafði ekki sést hér á
landi áður, en hann hafði kynnst í
Danmörku. Það var handbolti.
Frá og með bæjarstjórnarkosning-
unum 1908 var skólinn um áratugi
aðalkjörstaðurinn í Reykjavík og
raunar hinn eini lengi vel.
Ef veggir Miðbæjarskólans hefðu
eyru ... hefðu þeir heyrt skipanir af
vörum matráðskvenna, matreiðslu-
meistara og annarra þeirra sem eru
að undirbúa matarveisluna til heiðurs
Friðriki konungi VIII og fylgdariiði
hans. „Háborðið er fyrir miðjum
langveggnum og 12 önnur borð eiga
aðliggja hornrétt út fráþví. Jón, vilj-
ið þér sjá til þess að þessar rauðu,
hvítu og biáu dúkræmw verði festar
yfír þverbitana. Borðana á líka að
festa frá ljósakrónunum yfir í vegg-
ina." Útifyrir spásserar mannfjöldinn
fram og aftur og bíður þess að sjá
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84