Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						50     SUNNUDAGUR 15. ÁGÚST 1999
MORGUNBLAÐIÐ
HUGVEKJA
I ÐAG
Fyrstu skólar
ílandinu
Fyrstu formlegu skólar í landinu vóru á veg-
um kirkjunnar. Stefán Friðbjarnarson
minnir á stólsskóla, þátt klaustra í bókmennt
þjóðarinnar og hlut Guðbrandarbiblíu í varð-
veizlu móðurmálsins.
HÓLAR í Hjaltadal - en Htílahátíð er í dag
í KJÖLFAR kristnitöku komust
íslendingar í betri kynni við
bóklegar menntir annarra Evr-
ópuþjóða. Boðun kenninga
kirkjunnar krafðist og lærðra
manna, presta og biskupa. Það
heyrði kirkjulegu starfi til að
efla ritlist og styrkja lestrar-
kunnáttu. Sterkar líkur standa
til að fyrstu formlegir skólar í
landi okkar hafi verið starfrækt-
ir á biskupsstólum, Skálholti og
Hólum, auk klausturskóla í
Haukadal og Odda. Þó má vera
að vísir að skólahaldi hafi verið
að Bæ í Borgarfirði áður en.
stólsskólar komu til sögu. I ís-
landssögu Einars Laxnes segir:
„Flestir hinna erlendu manna
(trúboðsbiskupa) hafa komið frá
Bretlandseyjum og Þýzkalandi;
meðal þeirra var Hróðólfur (Ru-
dolf, enskur), sem dvaldist hér-
lendis 1030 til 1049, munkur af
Benediktsreglu, er stofnaði
klaustur (munklífi) að Bæ í
Borgarfirði og að líkindum
skóla, fyrsta klerklegt mennta-
setur á íslandi..." Hér er að vísu
um rökstuddar líkur fremur en
vissu að ræða, en það eykur
ótvírætt sögulegt gildi Bæjar í
Borgarfirði, ef þar hefur verið
starfrækt fyrsta klaustur á ís-
landi og fyrsta klerkiegt
menntasetur í landinu.
Isleifur Gissurarson, biskup í
Skálholti 1056 til 1080, stofnsetti
latínuskóla á biskupssetrinu,
dómskóla (katedralskóla), sem
tíðkuðust við dómkirkjur víða í
Evrópu. Þegar Hólar í Hjaltadal
urðu biskupssetur árið 1106
komst einnig á skólahald þar.
Þar var „reist fyrsta skólahús,
sem getið er um hérlendis", seg-
ir Einar Laxnes. Menn vita
meira um Hólaskóla en aðra lat-
ínuskóla hér á landi á þjóðveld-
isöld, því frá honum er sagt í
sögu Jóns biskups. Hólar vóru
um aldir helzta og nánast eina
menntasetur Norðlendinga.
Norðlendingar tala enn í dag
um að fara „heim til Hóla", þeg-
ar þeir leggja þangað leið sína á
vit sögunnar, sem gott er gera.
I tilvitnaðri íslands sögu segir
m.a.:
„I dóm- og klausturskólum
Evrópu tíðkaðist á miðöldum að
kenna hinnar svonefndu 7
frjálsu listir (septem artes
liberales), sem skiptus í þríveg
(trivium), þ.e. latínu, rök- og
mælskufræði, og fjórveg (qu-
adrivium), þ.e. stærð- og flatar-
málsfræði, stjörnufræði og tón-
fræði. Ýmsar þessara greina
hafa vafalaust verið kenndar í
latínuskólum hérlendis; undir-
stöðugreinar hafa a.m.k. verið
lestur, skrift, latína, söngur, ver-
sagerð, trúarjátning, bænir og
Dayíðssálmar..."
I lok miðalda vóru starfandi
hér á landi níu klaustur, sjö
munkaklaustur og tvö nunnu-
klaustur, eins og áður hefur ver-
ið vikið að í pistlum þessum. I
klaustrunum fluttu menn lof-
gerð til hófuðsmiðs himins og
jarðar, tíðabænir og messur.
Þar var og unnið gagnmerkt
líknarstarf. I skjóli klaustra
dvaldi gjarnan aldrað fólk (pró-
ventufólk) og þangað leitaði fá-
tækt farandfólk. En jafnframt
vóru klaustrin miðstöðvar bók-
legrar menntar. Þar var ekki
einungis frætt og kennt. Þar var
skrifað á skinn margt af því sem
dýrmætast er talið í íslenzkri
bókmennta- og menningararf-
leifð. Biskupssetrin og klaustrin
vóru bæði hornsteinar trúarlífs í
landinu og bóklegra mennta og
menningar margs konar.
Arið 1550 kemur Nýja testa-
mentið út í íslenzkri þýðingu
Odds Gottskálkssonar; fyrsta
bókin, sem prentuð var á ís-
lenzku. Það vóru mikil tíðindi.
Fjörutíu árum síðar, 1584, kem-
ur biblían í heild sinni út á ís-
lenzku, Guðbrandarbiblía Þor-
lákssonar biskups. Það vóru
mikil og gifturík túnamót í þjóð-
arsögunni. Þessar tvær bækur,
sem vóru nánast eina lesmál
kynslóðanna öldum saman, áttu
hvað drýgstan þáttinn í því að
íslenzk tunga hefur varðveitzt
lítið breytt fram á okkar daga.
Það verður seint fullþakkað.
Móðurmál okkar og bók-
menntir, sem yarðveita þetta
móðurmál og Islands sögu, vóru
hornsteinar þjóðarvitundar okk-
ar, sjálfstæðisbaráttu og full-
veldis. Menningararfleifðin rek-
ur meðal annars rætur til stóls-
skóla að Hólum og í Skálholti,
bókmennta og sagnaritunar
klaustranna og síðast en ekki
sízt þýðingar heilagrar ritningar
fyrir móðurmálið, sem hafði óvé-
fengjanlega og ómetanlega þýð-
ingu fyrir varðveizlu íslenzkunn-
ar. Það á ekki og má ekki fara
fram hjá neinum íslendingi, hve
stóru hlutyerki kirkja og kristni
gegndu í Islands sögu.
Það sem vel hefur gefizt skal
og varðveita vel - til langrar
framtíðar.
Hveravellir
eru á Kili
VEGNA greinaskrifa í
Morgunblaðinu undan-
farna mánuði og misseri
þar sem komið hefur fram
hjá greinahöfundum að
Hveravellir séu á Auðkúlu-
heiði vill undirritaður
koma á framfæri eftirfar-
andi: Kjölur þ.e. landsvæð-
ið frá Hvítárvatni, Hvítá
og Jökulfalli að sunnan
milli jökla norður til Seyð-
isár og Svörtukvíslar er
sérstakt landsvæði sem
aldrei hefur verið í nokk-
urs manns eign eða jarðar
og er eitt skýrasta dæmi
um þjóðlendi á miðhálendi
íslands og er ekki land-
fræðilegur hluti Auðkúlu-
heiðar og breytir þar engu
um þótt bændur hafi um
aldir, eins og sjálfsagt var,
haft þar afrétt.
Sem dæmi urðu Reyni-
staðarbræður úti á Kili
skammt frá Hveravöllum
en ekki á Auðkúluheiði.
Þeim, sem vilja kynna sér
málið betur, er bent á eft-
irfarandi heimildir. Land-
náma, íslendingabók St-
urlu Þórðarsonar, Jarða-
bók Árna Magnússonar og
Ferðabók     Eggerts     og
VELVAKAMH
Svarað í síma 569 1100 frá 10-12 og 13-15
frá mánudegi til föstudags
Bjarna.   Ýmsar   heimildir
aðrar mætti nefna en verð-
ur ekki gert hér.
Hafsteinn Hjaltason.
Hver hefur rjóma-
könnurnar?
FYRIR þremur árum,
1996, lánaði ég konu
rjómakönnur sem ég átti.
Átti að nota þær í boð sem
systir hennar hélt. Stuttu
seinna fór ég til útlanda og
gleymdi þessu þar til
seinna. Um síðustu jól ætl-
aði ég að nota könnurnar
en mundi þá eftir því að ég
hafði lánað þær en ég man
ekki hverjum. Þannig að
einhvers staðar úti í bæ er
kona með rjómakönnurnar
mínar og man greinilega
ekki hvar hún fékk þær
lánaðar. Ef viðkomandi
kannast við þetta er hún
beðin um að hafa samband
við Jóhönnu í síma
567 1042.
Tapað/fundid
Karlmannsúr
i óskilum
KARLMANNSÚR merkt
„Heimir" fannst í Grafar-
vogi. Upplýsingar í síma
586 1399.
Kettlingar fást gefins
BRANDA, Brúsi og Broddur eru þessir yndislegu 8
vikna, bröndóttu, kassavönu kettlingar. Þeir eru einstak-
lega blíðir og kelnir og bráðvantar góð heimili hið allra
fyrsta. Upplýsingar í síma 899 6566 og 588 6544.
Myndbandsupptökuvél
týndist
Myndbandsupptökuvél
týndist    við    Glanna    4.
ágúst. Skilvís finnandi hafi
samband í síma 453 6377.
Fundarlaun.
Ungbarnateppi
MARGLITT ungbarna-
teppi týndist á Laugavegi
eða Háteigsvegi þriðjudag-
inn    10.    ágúst.    Teppið
prjónaði móðir handa dótt-
ur sinni á meðgöngunni og
hefur það mikið tilfinn-
ingalegt gildi. Velviljaður
finnandi hafi vinsamlega
samband í síma 551 0332.
(Lilja). Fundarlaun.
Kvenmannsúr týndist
KVENMANNSÚR með
blárri skífu og silfuról
týndist í miðbænum í júlí.
Skilvís finnandi hafi sam-
band í síma 897 9446.
LÖGREGLAN?
ÉG verð að
biðja ykkur að
Ieita að mann-
inum mínum.
Éghefáhyggj-
ur af honum,
blaðran hans
kom ein heim.
ÞETTA er raunar ekki alveg
eins og ég hafði séð fyrir mér.
LATTU þig hverfa,
Víkverji skrifar...
VIKVERJI er ekki aðeins fjöl-
miðlamaður sjálfur, heldur og
mikill áhugamaður um fjölmiðla og
umfjöllun þeirra á hinum aðskild-
ustu efnum. A þetta líklega við um
flesta starfsfélaga Víkverja og gott
er að velta reglulega upp því sem
vel er gert og einnig því sem hugs-
anlegt er að betur mætti fara.
Hvert er hlutverk fjölmiðla? Eiga
þeir aðeins að miðla upplýsingum
og draga fram ólík sjónarmið, eða
er aukinheldur skylda þeirra að
kafa dýpra í málin, brjóta þau til
mergjar og veita lesendum sínum,
áhorfendum eða áheyrendum síðan
innsýn í niðurstöður rannsókna
sinna?
UM ÞETTA hafa vitaskuld
margir fjallað í ræðu og riti í
gegnum árin, en Víkverji rakst ný-
verið á skoðun menntamálaráð-
herra á þessum málum á vafri sínu
um veraldarvefinn. Öflug heimasíða
ráðherrans á Netinu hefur oftsinnis
orðið tilefni rökræðna, en grípum
niður í það sem Björn Bjarnason
hafði að segja: „Þá daga, sem ég var
í New York fyrir skömmu, var leit-
að að flugvél Johns Kennedys
yngra. Var að sjálfsögðu mikið efni
um þann sorglega atburð í blöðun-
um. Las ég meðal annars áberandi
rammagrein í New York Times, þar
sem blaðið tók sér fyrir hendur að
sýna fram á, að Bill Clinton forseti
færi með rangt mál, þegar hann
hélt því fram, að hann hefði verið
fyrsti forsetinn til að fara með
Kennedy yngra um Hvíta húsið, eft-
ir að hann fluttist þaðan. Dró blaðið
saman efni og staðreyndir, sem
gerðu þessi ummæli forsetans að
engu. Var þetta gert áreitnislaust
og aðeins í þeim tilgangi að upplýsa
lesendur   um   það,   sem   sannara
reyndist."
XXX
SÍÐAN skrifar Björn: „Sjaldan
eða aldrei bregðast íslenskir
fjölmiðlar við með þessum hætti.
Hér komast menn upp með að segja
alls konar órökstudda hluti um
menn og málefni. Síðan er hringt í
einhvern annan til að fá hans hlið.
Er stundum unnt að halda lífi í mál-
um, ef þannig má að orði komast, í
marga daga eða marga fréttatíma
með því að leiða fram ólík sjónar-
mið. Skilgreina menn óhlutdrægni
fjölmiðla sinna oft með þeim hætti,
að hún byggist á því, að öll sjónar-
mið komi fram að lokum. Fyrir les-
endur, áheyrendur eða áhorfendur
getur hins vegar verið erfitt að
halda þræðinum. Því miður er sjald-
gæft, að fjölmiðlar taki sjálfir af
skarið og sýni fram á brotalöm í
málstað viðmælenda þeirra með því
að setja hann í eðlilegt samhengi."
ÞETTA er athyglisverð ádrepa
að mati Vfkverja og þótt hann
geti ekki verið sammála því að öllu
leyti að íslenskir fjólmiðlar bregðist
sjaldan eða aldrei við með þeim
hætti sem hann tekur sem dæmi, þá
er jafrújóst að slík efnistök eru of
sjaldgæf í íslenskum fjölmiðlum. Að
mati Víkverja finnast aðeins slfkar
fréttaskýringar í Morgunblaðinu og
stöku sinnum á fjölmiðlum ríkisins.
í öðrum miðlum eru þær hverfandi
og mætti nefna mýmörg dæmi af
áhugaverðum málum sem kveðin
eru í kútinn á öldum ljósvakans á
mettíma með stuttum viðtölum við
aðeins tvo aðila, annan með ein-
hverju tilteknu efni, hinn þá vænt-
anlega á móti.
Tvær ítarlegar fréttaskýr-
ingaraðir Morgunblaðsins mætti
nefna sem dæmi í þessu tilliti. Ann-
ars vegar umfjöllun blaðsins um
rannsóknir á sviði erfðavísinda pg
hins vegar umfjöllun um hálendi ís-
lands og þá stórbrotnu náttúru sem
þar er að finna. I báðum tilvikum
var ekki einasta leitað umsagnar og
álits fjölmargra aðila, einnig leitað-
ist blaðið við að greina kjarnann í
málinu og fjalla þannig á hlutlausan
og heiðarlegan hátt um viðkvæm
deilumál í þjóðfélaginu. I báðum til-
vikum var það gert „áreitnislaust
og aðeins í þeim tilgangi að upplýsa
lesendur um það, sem sannara
reyndist", svo vitnað sé í orð ráð-
herrans á heimasíðu sinni.
xxx
HITT er svo annað, að forvitni-
legt hlýtur að vera fyrir
áhugamenn um fjölmiðlun að velta
því fyrir sér hvers vegna rannsókn-
arblaðamennska hefur ekki náð
frekari fótfestu á íslandi en raun
ber vitni. Sá leiði misskilningur að
alvöru rannsóknarblaðamennska
eigi aðeins heima á síðum gulu
pressunnar hefur oft bægt mönnum
af hinum rétta vegi í þessum efn-
um, en er ekki tími til kominn að
leggja til hliðar afsakanir um skort
á fjármagni og vinnuafli og hætta
að tala um nauðsyn slíkrar frétta-
mennsku og framkvæma þess í
stað?
Víkverji telur að þá væri lýðræðinu
í landinu betur borgið. En um leið
er ástæða tO að undirstrika orð ráð-
herrans, því allar líkur eru á því að
einstakir aðilar, t.d. stjórnmála-
menn, muni hafa sínar skoðanir á
slfkri rannsóknarblaðamennsku
þegar fram líða stundir, ekki síst ef
umfjöllunin snertir þá sjálfa.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
32-33
32-33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64