FORN RÖGGVARVEFNAÐUR Inngangur. Kjarni þessarar ritgerðar og raunar tilefni hennar er bútur af röggvarvefnaði frá miðöldum, sem fannst hér á landi í ágúst 1959, en bútur þessi er sá eini, sem hér hefur fundizt af þessari gerð (1. og 2. mynd).* Lauslegar athuganir bentu, til, að leifar af röggvar- vefnaði frá miðöldum væru heldur fágætar og jafnframt, að vefn- aðargerðin, þ. e. hnýtingaraðferðin, á íslenzka röggvarvefnaðinum væri ef til vill algert einsdæmi. Itarlegri rannsóknir renndu stoðum undir þessar fyrstu bendingar, því að leifar af röggvarvefnaði frá miðöldum reyndust vera mjög sjaldgæfar, og röggvarvefnaðar af nákvæmlega sömu gerð og íslenzki vefnaðurinn fannst hvergi getið, þótt víða væri leitað. En leitin að sams konar vefnaðargerð, svo og að heimildum um notkun röggvaðra dúka á miðöldum, hafði í för með sér, að nauð- synlegt reyndist að gera nokkra grein fyrir röggvarvefnaði allt frá fyrstu tíð og athuga jafnframt röggvarvefnað þann frá síðari tímum, er virtist byggja á gömlum erfðavenjum. Heimildir voru þrenns konar: varðveittar vefnaðarleifar, ritaðar frásagnir og * Ritgerð þessi er að stofni til samin á ensku, og mun hún bera þess nokkur merki, þótt reynt hafi verið að semja hana upp við hæfi íslenzkra lesenda. Höfundur þakkar þjóðminjaverði, dr. Kristjáni Eldjárn, fyrir þá velvild og það traust, sem hann sýndi honum með því að fá honum vefn- aðarleifarnar frá Heynesi til rannsóknar, og prófessor Blanche Payne, Seattle, fyrir margvíslegar bendingar veittar við úrlausn þessa verkefnis. Margir aðrir hafa orðið höfundi að liði beint og óbeint; skulu þakkir einkum færðar dr. Selmu Jónsdóttur og Mörtu Hoffmann, safnverði í Ósló, fyrir hvetjandi og gagnlegar viðræður um cfnið, Gísla Gestssyni fyrir töku mynda og aðra aðstoð og Halldóri J. Jónssyni, cand. mag., fyrir yfirlestur á handriti. null