Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Verkamašurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Verkamašurinn

						
VERKAMAÐURINN      Föstudaginn 5. febrúar 1950
Hundrað ára dánarafmæli Oehlenschlægers
í tilefni af 100 ára dánarafmæli
danska skáldsins Adam Oehlens-
chlager, 20. janúar sl., hefur blað-
inu borizt eftirfarandi grein um
skáldið frá Martin Larsen blaða-
fulltrúa Dana á íslandi, því miður
hefur ekki reynst fært að birta
greinina fyrr.
Þann 20. janúar 1850 lézt
Oehlenschláger, röskra 70 ára að
aldri, og höldum við því í ár
hundrað ára dánarafmæli hans. —
Oehlenschláger er í hópi hinna sí-
gildu dönsku skálda. Fyrir framan
Konunglega leikhúsið i Kaup-
mannahöfn stendur myndastytta
hans við hlið Holbergs. Leikhúsið
verður að taka til meðferðar bæði
gamanleikinn og sorgarleikinn
(tragedie) og Oehlenschlager er
faðir dönsku sorgarleikanna, á
sama hátt og Holberg er faðir gam-
anleikanna.
Adam    Gottlob   Oehlenschlager
fæddist érið   1799.  Þegar Henrik
Steffens    hélt    árið    1802 nokkra
fyrirlestra  um hina  nýju,  róman-
tísku  heimspekistefnu  við  Kaup-
mannahafnarháskóla,    varð   Oehl-
enschlager fyrir áhrifum af honum
og þá uppgötvaði hann að hann
var skáld. Arið 1803 gaf hann út
„Digte", sem ef til vill er sú ljóða-
bók, sem mest áhrif hefur haft á
danskar bókmenntir á 19. öld. Auk
kvæðanna   er   í   bókinni   leikritið
„St. Hans  Aften-Spil", lifandi  og
fagurt skáldverk, sem hefur mikið
bókmenntasögulegt gildi, þar sem
það er fyrirrennari hins rómantíska
skáldskapar. Árið  1805 gaf Oehl-
enschlager út „Poetiske Skrifter".
I þeirri bók eru sérstaklega athygl-
isverð     leikritin     „Aladdin"     og
„Vaulundurs Saga". Efnið í „Alad-
din"      er      austurlenzkt,      segir
frá    ofurmenninu,    sem    guðirnir
veita það, sem aðrir leita að árang-
urslaust, en verður að þola fyrir
þrautir      og      þjáningar.      Efni
„Vaulundurs   Saga"   er   tekið   úr
Völundarkviðju,     sem     Oehlens-
chlager hefur umskrifað til róman-
tísks æfintýris. A árunum 1805—
1809 var Oehlenschláger erlendis,
m. a. í Þýzkalandi og Frakklandi.
Á þeim árum þroskaðist hin norr-
æna  vitund  hans.  I  Snorra-Eddu
las hann um ferð Þórs til Utgarða-
Loka og umskrifar hana í „Thors
Rejse til Jotunheim". Hjá Snorra
les hann um Baldur, og um dauða
Baldurs  skrifar hann ura  sorgar-
leikinn   „Baldur  hin  Gode",  með
hinn  gríska  sorgarleik  sem  fyrir-
mynd. Þá setti hann sér einnig það
takmark, að skýra fall heiðindóms-
ins og sigur hins kristna dóms. Að-
alpersónan í þessu verki átti upp-
haflega að vera Ólafur konungur
Tryggvason,   en   þegar   Oehlens-
chlager komst í kynni við lýsingu
Snorra   af   Hákoni   jarli,   breytti
hann  þeirri   ákvörðun  og  Hákon
varð aðalpersónan í hinum norr-
æna  sorgarleik  „Hakon  Jarl  hin
Rige". Þessi þrjú skáldverk „Thors
Rejse til Jotunheim", „Baldur hin
Gode" og „Hakon Jarl hin Rige"
sameinaði hann bókinni „Nordiske
Digte", sem kom út 1807. Hugsun
hans var sú, að þessi þrjú verk
ættu að lýsa hinum hamingjusama
tíma guðanna, hnignun þeirra og
ósigri.
Aðalverk skáldsins á næsta
tímabili er „Helge" frá 1814 og
„Nordens Guder" frá 1819.
„Helge" er fyrsti hlutinn af þriggja
þátta verki, en 2. og 3. hlutinn er
„Hroars Saga" 1817 og „Hrolf
Krake" 1828. í þessu þriggja þátta
verki er á skáldlegan hátt lýst sögu
Skjöldungaættarinnar. Aðalheim-
ildin er gömul, sænsk söguútgáfa,
„Nordiska Kampadater" (þ. e.
norrænar hetjusögur) frá 1737.
Bókin var gef in út af Svíanum Erik
Julius Biörner og er textaútgáfa á
þrem málum: íslenzku, sænsku og
latínu af fornaldarsögunum. I
þessari bók fann Oehlenschláger
nákvæma lýsingu, ekki aðeins af
Hrólfi, heldur einnig af Helga föð-
ur hans og Hróari föðurbróður
hans. „Nordens Guder" er tilraun
til skáldlegrar framsetningar á
hinni norrænu goðafræði, eins og
hún birtist í verkum hinna klass-
isku, íslenzku skálda. Fyrirmyndin
í þessu verki, er ekki eins og í
„Thors Rejse til Jotunheim"
Snorra-Edda, heldur Sæmundar-
Edda. I „Nordens Mythologi" árið
1808 hafði Grundtvig vakið á því
athygli, að Sæmundar-Edda væri
miklu meira efni til rannsóknar á
norrænni goðafræði heldur en
Snorra-Edda, og í þeim efnum var
Oehlenschláger honum sammála.
Þau verk, sem Oehlenschlager
ritaði eftir þetta unnu ekki mikla
sigra á leiksviðinu. Hið síðasta er
beit, enda er það flutt enn í
dag, en það er verkið „Kjartan og
Guðrún", sem er að efni til sótt í
Laxdæla sögu. Annað athyglisvert
verk frá efri árum Oehlenschláger
er „Örvarodds Saga", en í því verki
er, undir áhrifum frá því að
Oehlenschlager var orðinn „betri
borgari" og embættismaður, sagt
frá „h'num heiðna villimanni, sem
verður taminn og kristinn".
Oehlenschláger hafði alla æfi
mikinn áhuga fyrir hinum klass-
isku, íslenzku skáldverkum, og
hann er ,auk Grundtvigs, sá, sem
mestan heiðurinn á af því að hafa
vakið eftirtekt dönsku þjóðarinnar
á þeim verðmætum, sem þar er að
finna. Einnig var hann mjög hrif-
inn af hinum gömlu ljóðformum,
sem hann reyndi að líkja eftir og
umskapa. Einnig það ljóðform sem
fannst í íslenzku rímunum, notaði
hann á meistaralegan hátt í kvæð-
inu „Harald Hildestand", sem kom
út 1811.
Af því, sem að framan er sagt,
er það ljóst, að Islendingar eiga
Oehlenschlager mikið upp að inna.
Hann hefur flestum Dönum fremur
átt þátt í því að kynna hinar glæsi-
legu fornbókmenntir vorar þar í
landi, þess vegna hafa íslendingar
mikla ástæðu til að minnast hins
nú nýliðna hundrað ára dánaraf-
mælis hans.
>SSSÍ$Í$$$53S5^ÍÍ$Í5$33SS553$53$5^^
Ulfaldinn og nálaraugað
Stutt framhaldssaga eftir (). K.
Hér segir frá einkennilegri ferð Birgis skrifstofustjöra
hjá Aáamson & Co., tii himnarikis og heim aftur.
Ullarþvottastöð SÍS fekin íil starfa
í sambandi við að hin nýja ull-
þvottastöð Sambands ísl. sam-
vinnufélaga tók til starfa fyrir
nokkru, hefur blaðinu borizt eftir-
farandi greinargerð um þessa starf-
semi.
Nýlega tók hin nýja Ullarþvotta-
stöð Sambands íslenzkra sam-
vinnufélaga til starfa. Viðstaddir
voru Jakob Frímannsson, fram-
kvæmdastjóri, Þórhallur Sigtryggs-
son, kaupfélagsstjóri, Þorvaldur
Árnason, ullarmatsformaður, Jónas
Þór, framkvæmdastjóri, Sigurður
Pálsson, ullariðnfræðingur, Harry
Frederiksen, fórstöðumaður Iðnað-
ardeildar S. í. S.
Eins og kunnugt er hefur fólki
fækkað mjög í sveitum landsins
undanfarin ár. Fólksfækkunin hef-
ur eðlilega orðið þess valdandi, að
ýms störf, sem áður voru unnin í
sveitunum, hafa ýmist lagzt niður
eða aukinn og bættur vélakostur
hefur komið í stað mannshandar-
innar.
Ein af þeim starfsgreinum, sem
bændur landsins hafa neyðst til að
leggja niður vegna fólksfæðar, er
ullarþvotturinn, sem allt frá land-
námstíð og fram til síðustu ára
hefur verið framkvæmdur í sveit
unum. Það má segja, að nú sé svo
komið, að tíðindum þyki sæta, ef
bóndi afhendir ull sína þvegna til
sölumeðferðar.
Þegar fyrirsjáanlegt var hvert
stefndi í þessum málum, ákvað
Samband ísl. samvinnufélaga að
byggja ullarþvottastöð af full-
komnustu gerð og fyrirkomulagi.
Var hún byggð á Akureyri í sam-
bandi við Ullarverksmiðjuna Getj-
un, sem nú er verið að endur-
byggja og stækka.
Byrjað var á smíði ullarþvotta-
stöðvarinnar í september 1947. —
Hún er nú fullsmíðuð og vélar all-
ar uppsettar. Þau merkilegu tíma-
mót eru þar með upprunnin i sögu
ullariðnaðarins hér á landi, að
framvegis verður haegt að þvo með
fullkomnustu vélum alla ullarfram-
leiðslu landsins.
Jónas    Þór,    framkvæmdastjóri
Gefjunar,   og   Helgi   Bergs,   verk-
fræðlngur,   hafa   haft yfirumsjón
með byggingu þvottastöðvarinnar.
Byggingameistari * var   Friðjón   S.
Axf'örð. Rafíagnir annaðist Indriði
He' gason, rafvirkjameistari. Teikn-
ing:.r   allar   hafa   verið   gerðar á
teiknistofu S. I. S. undir stjórn Sig
valda     Thordarsonar,     arkitekts.
Húsið   er   tvær   hæðir,   byggt   úr
járnbentri steinsteypu, 70 m. langt
cg 14 m, breitt, alls um 8600 rúm-
metrar. Gólfflötur er 980 fermetr-
ar. Á efri hæð hússins eru geymsl-
ur  fyrir   óþvegna  ull   og  fer  þar
einnig  fram ullarmatið.  Ullin  fer
síðan í rennu niður á neðri hæð
hússins og í þvottavélina. Fyrst fer
ullin gegnum tætara, sem greiðir
sundur   þófna   ull   og  flókna,   því
næst gegnum 4 stór þvottakör, sem
í   er  mismunandi   sterkur  þvotta-
lögur.    Gafflar   ýta   ullinni   til í
þvottakörunum og síðan fer hún á
færiböndum úr einu karinu í ann-
að. Milli karanna eru gúmmívalsar,
sem pressa allt vatn úr ullinni áð-
ur en hún kemur í næsta kar. Úr
(Framhald á 4. síðu).
Iskalt vetrarkvöld. Birgir skrif-
stofustjóri hjá Adamson & Co. var
á leið heim til sín, eftir erfiði og
þunga dagsins — ekki þó svo að
skilja, að hann ynni þar neina
líkamalýtandi verkamannavinnu.
Nei, hann sat daginn út og daginn
inn í mjúkum ruggustól, en það er
heldur ekki svo ýkja létt að leggja
heilann sýnkt og heilagt i bleyti í
háum og óendanlegum tölum —
það vita þeir, sem það reyna.
Hann gekk nú eins og leið hans
lá fram hjá knæpunni, eða það er
nú kannske full gróft nafn — því
að þetta var bara svona venjulegur
veitingakjallari. — En það  vissu
bæði guð og menn, að Birgi skrif-
stofustjóra hefði aldrei komið til
hugar að líta þar inn, ef tilviljunin
hefði ekki endilega viljað haga því
þannig.   Rétt   í   þeim   svifum,   að
hann gekk fyrir hornið, sá hann í
endann   á   Bjössa   „kontor",   sem
var að hverfa inn um dyrnar. En
svo var málum háttað, að Birgir
hafði fyrir löngu síðan lánað hon-
um    talsverða    f járhæð,    það var
auðvitað áður en hann fékk þessa
virðingarstöðu    hjá    Adamson   &
Co. Hann hafði þá skoðað Bjössa,
sem jafningja  sinn,  eða  því  sem
næst,  en nú  var  sú  tíð  liðin  og
Birgir var ákveðinn í því að ná í
þessar   krónur   hjá   stráknum   og
ætlaði    því    að    grípa tækifærið.
Hann kallaði og kallaði, árangurs-
laust, Bjössi hvarf inn og lét sem
hann heyrði ekki til skrifstofustjór-
ans. En Birgir vildí ekki uppgefast
við ætlun sína, svo að hann fór inn
á    eftir   Bjössa    „kontor", en það
nafn gaf Birgir honum er hann var
meðbiðill hans um skrifstofustjórn-
ina hjá Adamson & Co., en eftir
það var blíðulitið milli þeirra. Af
ýmsum ógreindum ástæðum dvald-
ist Birgi þarna inni furðu lengi. —
Það er nú einhvern veginn þannig
á þessum stöðum, að menn smitast
af    sessunautum    sínum, þó þeir
drekki ekki sér til óbóta, svo var
hann að  tala yfir hausamótunum
á Bjössa, sem að lokum hafði þann
árangur, að hann lofaði að borga
skuldina og þeir gengu út. Birgir
var auðvitað i bezta skapi og átti
sér einkis ills von, en var hálfpart-
inn sljór og magnlítill eftir lofts-
lagið  þarna inni.    Úti á stéttinni
taldi Bjössi fram alla upphæðina í
púra tíköllum,  en svo kom þetta
hræðilega,   sem   Birgi   datt  sízt   í
hug. Allt í einu steytti Bjössi hnef-
ana og varð tryllingslegur í fram-
an,   svo   skrifstofustjóranum   þótti
meira en nóg um.
„Farðu svo með þetta til himna-
ríkis eða helvitis, hundurinn þinn!"
orgaði hann. Það var engan veginn
notalegt fyrir „heldri" mann eins
og Birgi, að hlýða á svona orð-
bragð, en hann hafði engan tíma
til að hugsa um það, hvað þá held-
ur reiðast og svara fyrir sig, því
Bjössi hélt áfram: „Svo skaltu fá
vextina og vaxtavextina og meira
að segja ríflegar bætur fyrir bið-
lundina". Að svo mæltu gaf hann
Birgi skrifstofustjóra hjá Adam-
son & Co. vel útilátið högg undir
hökuna og annað svipað á gagn-
augað. Síðan ekki söguna meir. —
Birgir skall eins og skotinn tarfur
niður á steinhelluna — geispaði
bara ofurlitið um leið, en lá svo
alveg kyrr. Bjössi hélt leiðar sinn-
ar. —
Birgir var ekki vanur að -sofa
svo fast, að hugurinn hefðist ekki
eitthvað að og eins fór í þetta
sinn. Hann klóraði sig fljótlega á
lappír og leit í kringum sig. — Nú,
það var allt eins og það átti að sér
að vera, en kuldinn hræðilegur svo
hann tók í kinnarnar, sem voru þó
vel  í holdum.  Hann var stundar-
korn að átta sig og hugsa um hvað
gera skildi við óþokkann hann
Bjössa „kontór", en þá varð hon-
um allt í einu litið niður fyrir fæt-
ur sér og þar gafst á að líta hrylli-
lega sjón — sjálfur hann lá í blóði
sínu á hellunni. — Hryllilegt __
morð — hugsaði hann. — Ægileg-
ur glæpur — Birgir skrifstofustjóri
hjá Adamson & Co. myrtur — og
hann sá í anda feitletraðar greinar
bæjarblaðanna um þetta ódæðis-
verk. Hann varð strax fullviss um
dauða sinn og þá var ráðlegast að
reyna að kóklast eitthvað upp á
við, þangað sem hlýrra og bjartara
var. Þó var hann stund að brjóta
heilann um hvort ekki myndi vera
rétt af sér að fara til fógetans og
kæra sjálfur morðið, annars var
ekkert líklegra en að hið sanna
kæmist aldrei upp og það þótti
Birgi slæmt — að falla alveg bóta-
alus og það fyrir manni eins og
Bjössa.
En þá mundi hann eftir því, sér
til mikillar gremju, að sálir manna
mega    ekki    gera sig skiljanlegar
holdlegum  verum.     Með  því  var
loku fyrir það skotið, að hann gæti
borlð  sannleikanum  vitni  að  svo
stöddu — kannske var möguleiki
á að komast síðar í andaglas, borð
eða miðil og greina frá atburðin-
um.   Annað   hugkvæmdist  honum
og  framkvæmdi   strax.   Hann  tók
alla seðlana úr höndum líksins og
inníg vindlaveskið. — Það gat ver-
ið gott að hafa hvort tveggja þegar
yfir um kæmi — peningar eru allt-
af peningar. — Verst þótti honum
að þurfa að halda á öllu þessu í
höndunum, en um annað var ekki
að ræða, því hann var nakinn —
já, allsnakin sál. — í þessum svif-
um lyftist hann frá jörðu og tók að
fvífa upp í loftið sér alveg að fyr-
irhafnarlausu.    Fyrst í  stað  þótti
honum  þetta  dálítið  óviðkunnan-
legt, en jafnaði sig brátt og sá, að
þetta myndi vera eina leiðin til að
komast til himnaríkis. Honum leið
ágætlega. Hann sá allan kaupstað-
inn breiða  sig út fyrir neðan sig
eins  og stórt og fagurt málverk.
Yfir öllu hvíldi blágrá þoku- eða
rökkurslæða,     sem     gerði     þetta
ferðalag Birgis ennþá    ævintýra-
(Framhald).
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4