Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Alžżšublašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 48. Tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Alžżšublašiš

						26. febrúar 1967 « Sunnudags ALÞÝÐUBLAÐIÐ
Sunnudags AIpÝÐUBLAÐIÐ ¦- 26. febrúar 1967
I OKTOBER 1863 bar gesti að garði í Miram-
arhöll við Adríahaf. Þar réði ¦ húsum Maxi-
milian erkihertogi af Austurríki, yngri bróð_
ir Franz Jósef keisara. Maximilan hafði áð-
ur verið landst.ióri á Langbarðalandi, e.n varð
að láta af því embætti vegna tilrauna sinna
til að innleiða frjálslegri stjórnarhætti í
landið en sæmilegt þótti Eins og margir aðr
ir yngri menn af þjóðhöfðingjakyni í Evrópu
í þá daga hafði Maximilian mikinn áhuga á
þjóðfélagsumbótum, og hann var einnig all-
vell menntaður, talaði til dæmis sex tungu-
mál. í Miramar dreifði hann huganum við
skáldskap og lestur vísindarita, og þess á
milli ritaði hann frásagnir af ferðalögum sín-
unr. Hann var kvæntur Maríu Karlottu Am
alíu, dóttur Leopolds I. Belgíukonungs og
dótturdóttur Loðvíks Filippusar Frakkakon-
ungs.
Berðamennirnir, sem sóttu erkihertogann
heim þetta haust voru komnir langan veg á
fund 'hans. Þeir voru mexíkanskir og erindi
þeirra var að bjóða Maximilian að gerast
keisari yfir MeXíkó. Þetta var freistandi til-
boð, en Maximilian getur þó tæplega hafa
gengið þess alveg dulinn, hvernig í pottinn
var búið.  Um  árabil höfðu  átt sér stað  hörð
^.'Sj&i-.-tK.^V.S^g^n,' ''">i§É8|§í

%.¦*.'"
Karlotta keisarafrú
átök í Mexikó milli íhaldssinnaðra afla og
frjálslyndra manna Lögfræðingur af Indíána
kyni, Benito Juarez, var foringi hinna frjáls-
lyndu, og hann bar hærri hlut í átökunum.
1860 náðu hersveitir hans Mexikóborg á sitt
vald, og Juarez gerðist forseti landsins og
raunverulegur stjórnandi. Andstæðingar hans
gripu þá tii þess ráðs að leita aðstoðar er
lendis.
Napóleon III. stóð þá enn á hatindi valda-
ferils síns, þótt byrjað væri að örla á þeim
veikleika, sem nokkrum árum síðar reið stjórn
hans að fullu. Hann fékk ekki staðizt þetta
tækifæri, senr þarna gafst, til að ná ítökum í
Ameríku. Þegar Juarez neitaði að standi í
skilum með afborganir af lánum, sem fyrri
stjórn hafði tekið, fékk Napóleon átyllu til
að hefjast handa. Hann fékk ríkisstjórnir
Bretlands og Spánar í lið með sér, og sam
an sendu þessu þrjú ríki her vestur um haf
til skuldheimtu. Bandaríkin, sem við eðlileg
ar aðstæður hefðu átt erfitt með að þola slíka
innrás, gátu ekki borið yfirlýsingu Monroes
frá 1823 fyrir sig og skorizt í leikinn, því að
einmitt um sama leyti var þar að brjótnst
út borgarastyrjöld, sem gaf ríkisstjórn Lin-
colns um nóg annað að hugsa
Skuldheimtusveitirnar tóku land við Vera
Cruz 1861 og héldu þaðan inn í land til
fjallabæjarins Orizaba. í ljós kom þá brátt, að
Frakkar ætluðu sér annað og meira með her-
ferðinni en að fá Juarez til að standa í skilum.
Napóleon hafnaði samkomulagstilboði frá Ju
arez, en Bretar og Spánverjar gengu að því
og kölluðu sveitir sínar heim. Frakkar héldu
hins vegar áfram herferðinni til Mexíkó-
borgar, en þar biðu þeir ósigur í orrustu rétt
utan við borgarmörkin. Þennan ósigur taldi
Napóleon svívirðu, blett á þjóðarheiðri Frakk
iands, sem yrði að má af. Hann sendi liðs-
auka vestur, og skuldheimtuleiðangurinn varð
að hreinni innrásarstyrjöld. Juarez varð að
hörfa frá höfuðborginni, og frönsku hersveit-
irnar lögðu smám sariian undir sig mest allt
landið, nema eyðimerkurhéruðin norður við -
landamæri Bandaríkjanna, en þar hélzt Ju-
arez  við  með  skæruliðasveitir sínar.
íhaldsóflin í Mexíkó og kaþólska kirkjan
fögnuðu innrás Frakka, og í sameiningu á_
kváðu þessir aðiiar að gera landið að keis-
aradæmi Maximilian erkihertogi af Austur-
ríki var ættgögugastur þeirra manna í Evrópu,
sem ekki stýrðu ríki eða voru rikisarfar og
auk þess var hann góður vinur Napóleons
keisara, sem hefur þót't hann líklegur til að
verða Frökkum haldkvæmur sem þjóðhöfð-
ingi, og af þessum sökum lá beint við að
snúa sér til hans. Erkihertoginn vildi þó ekki
fallast umsvifalaust á tilboðið: hann setti
það skilyrði að hann þægi keisarakrúnuna
því aðeins að mexikanska þjóðin staðfesti
valdatöku hans í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta
skilyrði var auðvelt að uppfylla. Franski her-
inn lét atkvæðagreiðsluna fara fram jafnóðum
og hann náði landinu á sitt vald, og það virð
ist aldrei hafa hvarflað að Maximilian ann-
að en úrslit slíkrar atkvæðagreiðslu væru ör-
uggt mark um raunverulegan þjóðarvilja. Hafi
hann haft einhverjar efasemdir um það, hafa
Maximilian Mexíkókeisari
þær verið bældar niður, því að svo fór að
hann tók tilboðinu, en um leið gerði hann
samning við Napóleon, þar sem keisari Frakka
veldis liét því að veita Maximilian hernaðar
stuðning, unz hann væri orðinn fastur í sessi.
20. MAÍ 1894 steig hinn nýi keisari á land í
Mexíkó Snemma í júní hélt hann fyrsta rík-
isráðsfundinn og kynnti þar fyrir ráðherrum
sínum það upplýsta, frjálslynda einveldi, sem
hann ætlaði sér að innleiða í landinu. Á
næstu mánuðum gaf hann út ýmsar tilskip-
anir, sem horfðu í frjálslyndisátt. Hann veitti
pólitískum föngum uppgjöf saka og gaf fyr-
irmæli um prentfrelsi og jafnrétti allra fyrir
lögunum og gerði tilraun til að bæta kjör
leiguliða. Hins vegar var sem hann léti sér
nægja að gefa tilskipanirnar út, en úr fram
kvæmdinni varð oft minna. Stjórnkerfi lands-
ins var gpgnsýrt af spillingu og góður vilji
keisarans fékk þar ekki miklu áorkað.
Staða hans var heldur engan veginn eins
trygg og látið hafði verið í veðri vaka. Þegar
hann kom til landsins höfðu hersveitir Frakka
lagt mestallt landið undir sig Lýðveldisher
Juarez réð yfir landamærasvæðunum að norð
an, og suður við Iandamæri Guatemala, hélt
Poríiro Diaz, síðar einræðisherra í Mexíkó
um langan aldur, áfram baráttu gegn keisara
stjórninni, en að öðru leyti laut allt landið
keisaranum, að nafninu til að minnsta kosti.
En það var bersýnilegt frá byrjun, að Maxi-
milian naut valdanna eingöngu fyrir tilstilli
Frakka og í skjóli hernáms þeirra. Enginn
flokkur Mexikana, sem nokkuð kvað að, veitti
honum stuðning sinn. Meira að segja íhalds-
öflin, sem þó höfðu kvatt hann vestur um
haf, hurfu frá stuðningi við hann að miklu
leyti vegna tilrauna hans til að auka stjórn
frelsi í landinu og bæta kjör alþýðunnar, og
fóru þeir að dæmi preláta kaþólsku kirkj-
unnar.
Kirkjan hafði verið meðmælt því að taka
upp keisarastjórn í landinu, og prelátarnir
gerðu fastlega ráð fyrir því að Maximilian
skilaði aftur kirkjueignunum, sem Juarez
hafði þjóðnýtt og gæfi kirkjunni sömu stöðu
í þjóðfélaginu og hún hafði áður haft. Kasimili
var ekki tilbúinn til þessa: hann krafðist þess
að trúfrelsi væri viðurkennt í landinu og í
stað þess að skila kirkjunni fornum eign-
um sínúni .vildi hann að ríkiö tæki að sér
að greiða prestum laun. Þessi afstaða hans
gerði kirkjunnar menn honum fjandsamlega,
en-hvorki þessi stífni við kirkjuna né tilraun •
ir hans til þjóðfélagsendurbóta nægðu til að
afla honum stuðnings frjálslyndari manna,
sem voru andvígir honum bæði af. því að hann
var útlendingur og bar tignarnafn keisara.
I fyrstu gerði Maximilian sér vohir um að
hann gæti náð samkomulagi við Juarez og
hann ritaði honum bréf og bauð honum til
ráðstefnu til að ræða ágreiningsefni þeirra.
Juarez svaraði þessu tilboði neitandi og gaf
í svari sínu fullkomlega til kynna, að milli
þeirra gæti ekki verið um neinn viðræðu-
grundvöll að ræða. Bréfi sínu lauk hann með
þessum orðum: „Þér segizt ekki vera í vafa
um, að ráðstefna okkar leiddi til friðar og
velsældar fyrir mexíkönsku þjóðina, ef ég
þægi boð yðar, og að ríkið muni meta hæfi-
leika mína og ættjarðarást með því að veita
mér einhverja tignarstöðu. Satt er það herrá,
að samtíðarsagan geymir nöfn mikilla svikara,
sem hafa rofið eiða sína og svardaga og
brugðizt félögum sínum, fortíð sinni og öllu
því sem er heilagast heiðvirðum mönnum, og
þessum svikum hefur valdið valdagræðgi og
lítilmótle.g löngun til að fullnægja ástríðum
sínum og jafnvel löstum. En núverandi for-
seti, sem er runninn upp úr þjóðardjúpinu,
mun falla — ef forsjónin hefur ákvarðað hon
um að falla — án þess að rjúfa heit sín, og
glæða með því vonir þjóðarinnar, sem hann
er forseti yfir, og fullnægja kröfum eigin
samvizku. Menn geta, herra, ráðizt á réttindi
annarra, svift þá eignum og sózt eftir lífi
þeirra sem frelsið verja, og kallað göfug-
lyndi þeirra glæp og nefnt sína eigin lesti
dyggðir. En einu er ekki hægt að snúa við,
og það er dómsúrskurður sögunnar. Sagan
mun  dæma  á  milli  okkar."
DÓMUR SÖGUNNAR hefur tvímælalaust orð
ið sá, sem Juarez gerði sér vonir um. Síðari
timinn setur þennan lágyaxna einbeitta Indí-
ána ofar hinum konungborna sveimhuga, sem
lét sér verri menn hafa sig að verkfæri. En
góðan ásetning er engan veginn að forsmá;
og á því er tæpast neinn vafi, að Maximilian
vildi í einlægni koma á sáttum við Juarez og
fylgismenn hans og vinna ásamt þeim að
velferð Mexíkóríkis.
Eina örlagaríka uodantekningu á heildar-
stefnu sinni lét Maximilian telja sig á að
gera haustið 1865. Þá komst á kreik orð-
rómur um að Juarez væri flúinn yfir landa-
mærin til Bantiaríkjanna. Þessi orðrómur
hafði ekki við i-ök að styðjast, eri Maximílian
mun hafa trúað honum, og 2. október gaf
hann út tilskipun þar sem sagði að með brott
hlaupi Juarez væri brostinn lagaleg forsenda
andstöðunnar gegn keisarastjórninni og eftir-
leiðis yrðu skæruliðar skotnir innan sólar-
hrings frá handtöku. Slíkar tilskipanir voru
að vísu engin nýlunda á byltingartímum í,
Mexikó, og Juarez hafði sjálfur fyrirskipað
svipaðar aðgerðir nokkrum árum áður, en
MexíkQíium fannst tilskipunin harðneskju-
legri að þe.ssu sinni, af því að, það var út-
lendingur sem gaf hana út. Sjálfur virðist
keisarinn líka hafa verið í vafa um að þetta
væri hyggilegt, enda dró hann úr þessum af-
Málverfe   Manets   af  aftöku   Maximilians
tökum með nýrri tilskipun nokkru síðar, en
en  skaðinn  var  engu  að  síður  skeður
1866 var aðstaða Maximilians lítið eða ekk
ert betri en hún hafði verið við komu hans
til landsins. Þær vinsældir sem hann í fyrstu
hafði áunnið sér hjá sumum voru dvínaðar,
og það var berara en nokkru sinni að ha-
sæti hans var að öllu leyti í skjóli franska
hersins. Innlendir stuðningsmenn hans voru
eiginlega ekki aðrir en iþeir, sem höfðu bund
ið örlög sín svo við hans að þeirra beið ekk
ert nema dauði eða útlegð, ef hann ylti aftur
úr sessi.
NAPÓLEON III. var ekki lengur jafn viss í
sinni sök og þegar hann tók að skipta sér
af málefnum Mexikó 1861. Frakkar höfðu a'f
því mikinn kostnað að hafa herlið vestan hafs
ins, og fyrirtækið virtist ekki ætla að skila
þeim arði, sem Napóleon hafði vonazt eftir.
Þvert á móii rýrði það álit Frakklands út á
við og dró úr vinsældum keisarans heima
fyrir. Prússar voru farnir að ógna stöðu
Frakklands sem fremsta stórveldis á megin-
landi Evrópu, og síðast en ekki sízt var borg
arastyrjöldinni í Bandaríkjunum lokið og
stjórnarvöld í Washington gáfu fullkomlega
til kynna, að herseta Frakka í Mexikó væri
ekki þeim að skapi, enda í ósamræmi við
Monroe- kenninguna. Þetta allt, og þó sér-
staklega kröfur Bandaríkjastjórnar, varð til
þess, að Napóleon ákvað í árslok 1865 að
kalla herlið sitt heim frá Mexíkó. Maximilian
var ekki tilkynnt um þessa ákvörðun fyrir
fram, og þegar honum bárust fregnir af henni
varð hann furðu og harmi sleginn yfir þess
um brigðmælum Frakkakeisara Hann fór
bónarveg að Napóleon að hann breytti á-
kvörðun  sinni  en  fékk  engu  áorkað.
Sumarið 1866 fór Karlotta keisarafrú til
Evrópu til að tala máli eiginmanns síns við
Napóleon, en Maximilian var kyrr í Mexikó.
Hún, kom til Parísar 9. ágúst, en Napóleon
neitaði fyrst a'ð tala við hana og bar við veik
indum. Loks 24. ágúst fókk hún áheyrn, og
þá tilkynnti hann henni að ákvörðun sín
væri óhagganleg, Frá París hólt Karlotta til
Miramar, og þaðan til Boiazano. á ítalíu, og í
því ferðalagi tóku að sækja að henni þeir
órar að leiguþý Napóleons sætu um líf henn-
ar. Hún komst til Rómaborgar ograkti raun
ir sínár fyrir páfanum, en í þeim svifum
náði s.iúkdómurinn alveg valdi yfir henni, og
þau sextíu ár sem hún átti ólifað fékk hún
aldrei vitið aftur.
Maximilian frétti um sjúkleika Karlottu í
• október.   Þar  með  virtist     síðasta  von   hans
brostin, en þrátt fyrir það ákvað hann að
halda kyrru fyrir og gefast ekki upp Almennt
var álitið að hann mundi hverfa heim til
Evrópu með frönsku hersveitunum og afsala
sér keisaradæminu, en stolt haris kom í veg
fyrir það. Aðstaða hans mátti þó heita með
öllu vonlaus. Lýðveldisherir Juarez fylgdu
fast í kjölfar Frakka og Iogðu undir sig allt
landið,   jafnóðum  og  þeir  hurfu   á  braut.
13. FEBRÚAR 1867 hélt Maximilian frá höf-
uðborginni Mexíkóborg til Queretaro, en að
þeim stað beindu lýðveldisherirnir einkum ár
ásum sínum. Með keisaranum fór 1600 manna
lið, en það var allur sá mannafli, sem óhætt
þótti að láta fara frá borginni. 19. janúar var
keisarinn kominn til Queretaro.
Þessi borg, sem var valin til varnar keis_
aradæmmu, var byggð heittrúuðum kaþólsk-
um mönnum, sem voru tryggir keisarastjórn
inni, en að öðru leyti var borgin ekki vel fall
in til að verjast. Borgin er öll umlukin hæð-
um, en þótt lið keisarans kæmi fyrr á vett-
vang gerði það enga tilraun til að ná hæðun-
um á sitt vald áður en lýðveldisherirnir
gerðu það Keisaraliðið sat í staðinn aðgerð-
arlaust í borginni og leyfði Juarez að slá
öflugan hring um hana.
Framhald á 14. síðu.
Sófasett
með 3ja og 4ra   sæta sófum.
Símaborð    — Hvíldarstólar — Svefnstólar.
Áklæði úr ull og dralon.
GÓÐ VARA — GOTT VERD.
Hverfisgötu 74 — Sími 15102
K.F.U.K.
K.F.U.M.
Æskulýðsvika í Laugarneskirkju
Samkomur á hverju kvöldi vikunnar 26. febr
— 4. marz
I kvöld talar Ástráður Sigursteindórsson
skólastjóri. — Á mánudagskvöld tala: Katrín
Guðlaugsdóttir kristniboði og Jóhannes Ólafs
son læknir. — Ungt fólk tekur til máls á
hverju kvöldi. Mikill söngur og hljóðfæra
sláttur. — Allir velkomnir.
Dörríur!
Tokið eftir
Höfum opnað hárgreiðslustofu að
LAUFÁSVEGÍ 12 undir nafninu
SÓLIN. — Sími 22645.
Malla og Sigrún.
I
HERBERGI MEÐ HÚSGÖGNUM:
í Hafnarfirði eða Reykjavík, óskast  strax til
leigu í 4—5 mánuði, fyrir útlendinga.
Upplýsingar í síma 22310 og 17180 nk. mánu-
dag og þriðjudag.
StórlækkaB verb
á nýjurn gerðum eldhúsinnréttinga
Hús 8- Skip h.f.
Laugavegi 11, Reykjavík
Sími 21515
Juarez Mexíkóforseti.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
8-9
8-9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16