Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						14 SIÐA - ÞJÓÐVILJINN  Helgin 9.-10. aprfl 1983
Helgin 9.-10. aprfl 1983 ÞJÓÐVILJINN - SÍÐA 15
sem
Þórbergur
gerði
frægtí
Ofvitanum
stendur
enn á
sínum stað
Ofvitinn eftir Þórberg Þórðarson í
leikgerð Kjartans Ragnarssonar var
sýndur í sjónvarpi á páskadag og
munu f lestir landsmenn hafa setið
fyrir framan sjónvarpstækið meðan
á sýningu stóð og skemmt sér.
Sögusviðið var Bergshús í
Reykjavík á árunum 1908-1912. Ekki
mun öllum vera ijóst að þetta hús
stendur enn á sínum stað í
Reykjavík-á Skólavörðustíg 10, að
vísu breytt að ytra útliti en þó eru
viðir og útlínur söm. Þetta „hús
örlaganna" sem Þórbergur kallar
svo, hýsir nú verslunina
Leikf angahúsið og í Baðstof unni
uppi á lofti er lager verslunarinnar.
Borgaryfirvöld undirstjórn Davíðs
Oddssonar hafa nú látið þau boð út ganga
að þetta hús ásamt röðinni milli
Bergstaðastrætis og Bankastrætis skuli
hverfa af yfirborði jarðar og í staðinn reist
nýmóðins háhýsi. Þvíekki að gera Berghús
upp í stíl við Bernhöftstorfuna, hafa þar
lítið notalegt kaffihús með minjasafn um
Þórberg á hinu sögufræga lofti? Og
stjörnuathugunartæki undir einrúðu-
glugganum sem var stjörnuturn Þórbergs í 4
vetur? Vel mætti fella nýju húsin að þessu
lága, „svipþunga og karakterfasta húsi,
ómandi af músík aldanna".
Elskan hétArndís
í íbúaskrá Reykjavíkur árið 1909 eru
eftirtaldaríbúaríBergshúsi: 1. Bergur
Þorleifsson söðlasmiður, f. 7.9.1841 á
Sléttahól í Hörglandshreppi, 2. Hólmfríður
Árnadóttir kona hans, f. 5.3.1846 í Rvík, 3.
Guðrún Halldóra dóttir þeirra, f. 12. mars
1887 í Rvík, 4. Þórbergur Þórðarson
námspilturf. 12. mars 1888 að
BreiðabólsstaðíBorgarhafnarsókn,5.
Bjarni Þorgeir Magnússon námspiltur f.
10.8.1891 íVestdalíSeyðisfirðiogó.
OddurÓlafssonnámspiltur, f. 20.1.1891
að Lækjarbakka íHvammssveit. Alltþetta
fólk þekkj um við úr Ofvitanum.
Næsta ár eru þeir Bjarni Þorgeir og
Oddur horfnir úr húsinu en annað námsfólk
komið í staðinn og árið 1911 er komin i
húsið ArndísJónsdóttirf.25.6.1890í
Fögrubrekku í Hrútafirði, til heimilis að
Bæ. Þarna er engin önnur komin en elskan
„Það var gamalt hús með rismiklu helluþaki og lágum timburveggjum, svipþungt og karakterfast, ómandi af músík aldanna", segir
Þórbergur í Ofvitanum. Nú er það breytt. Glugginn á gaflinum er á Baðstofunni.    Ljósm.: eik.
Hús örlaganna
og orkuver andans
hans Þórbergs sem ekki er nafngreind í
sögunni.
Arndís þessi var dóttir Jóns Sigurðssom
og Guðrúnar Guðmundsdóttur í
Fögrubrekku. Hún missti móður sína þegar
hún var þriggja ára og föður sinn 5 ára og
mun þá hafa verið tekin til fósturs að Bæ í
Hrútafirði. Hún tók síðar kennarapróf og
fékkst við kennslu. Maður hennar var
Tómas Kristjánsson oddviti að
Höskuldsstöðum í Hrútafirði en hann
missti hún eftir 11 ára sambúð og voru þau
barnlaus.
Sannleikurinn um
lífkynslóðanna
„ Allir f slendingar kunna að lesa bækur.
En hversu margir kunna að lesa hús? Það er
meiri íþrótt að kunna að lesa hús en að geta
lesið bækur. Húsið er hugsun, sem hefur
hæð, lengd og breidd. Bókin er vöntun á
hugsun, sem aðeins hefur lengd. Húsið er
sannleikurinn um líf kynslóðanna. Bókin er
lygin um líf þeirra."
Svo segir Þórbergur í Ofvitanum.
Bergshús kom honum til að hugsa um
alvöru lífsins. „Hvert herbergi, hvert þil,
hvert húsgagn, hvert skin og hver skuggi, .
sem ljós heimsins mjakaði yfir gólf og
veggi, voru mér eins og gömul bókfell, er
hönd tímans hafði skráð á brot úr lífi
merkilegra kynslóða."
„Hér hafði alltaf eitthvað sögulegt venð
að gerast. Hér gat ég setið ogþar gat ég
legið tímum saman og gleymt peningaleysi
heimsins við að stafa mig fram úr þessum
bókfellum aldanna."
Bókfell aldanna
Og í Oddvitanum er heill kafli um bókfell
aldanna. Þegar Þórbergur kom í Bergshús
hafði það veri reist fyrir 45 árum „og
maðurinn sem hugsaði það og reisti af
grunni var enginn meiri né minni en sjálfur
Alexíus Árnason pólití, merkásti höfðingi,
sem nokkurn tíma hafði gengið um götur
höfuðstaðarins í þjónustu góðs skikks og
sæmilegra siða." Uppi á loftinu í
austurherberginu hírðist í gamla daga
annar snillingur. Það var Einar stopp,
„mesti hlaupari, sem npkkurn tíma hafði
verið uppi á íslandi. Hann hljóp fyrir alvöru
lífsins, fyrirfólkið. Hann hljóp fyrir
þjóðina.Hannvarflugpósturþeirratíma.
Hann sást oft á harðahlaupum um fjöll og
firnindi, klyfjaður bréfum, blöðum og
bögglum fyrir póststjórnina."
Ög í vesturherberginu í Bergshúsi,
Baðstofunni, vistarveru Þórbergs, hafði
áður búið sjálfur Eiríkur á Brúnum,
höfundur óborganlegrar ferðasögu,
mormón og fyrirmynd Steinars í
Steinahlíðum í Paradísarheimt Laxness. Og
innan veggja Bergshúss hafði Þorbjörg
Sveinsdóttir ljósmóðir „úthellt sér yfir
duglausa eiginmenn og svefnhettumók
Reykvíkinga. Hér hafði sindrað frá henni
glóandi orðkynngi um rangsleitni hinna
ráðandi manna, skítbuxnaháttinn,
læpuskapinn,heimskunaístjornbæjarms,
framfarir hins nýja tíma. í þessum
vistarverum hafði hún gert bál úr hverjum
lífsneista fyrir allar
bæjarstjórnarkosningar,prestkosningar,
alþingiskosningar. „Eg vil heldur skítugan
hlandkopp inn í þingið en helvítið hann
Jónassen."
Og hér höfðu þeir átt þak yfir höfuðið á
skólaárum sínum Björn Jónsson í fsafold,
•¦¦;¦. .     ^    v	
} •	Wf
^Ér           "£	
\   *2SS* Æl	
	^Wr   "igmí ¦¦¦
¦¦¦¦¦¦ *   4*^3	£W
"¦^lv    ^ ^HHBIHp	
¦ ¦¦:. ¦ ,,    i- ¦¦-¦       ¦ ¦	1 ¦ r
	
*';      ^E^K^^wt      ** MgH*   JSS5	
W;_mm'"   -	1      ¦ P^
BawBa'.    t^^^F-- '	WmBBMmm
Þórbergur: Bergshús kallaði hann aldrei
annað með sjálfum sér en örlagahúsið eða
hús örlaganna
„Og þegar maður stóð á pallskörinni, gat
maður teygt höfuðið upp um gluggaopið og
séð i þrjár áttir. Þessi gluggi var stjörnu-
turninn minn í fjóra vetur". Nú er búið að
negla fyrir gluggann og Baðstofan, þurrk-
loftið og austurherbergið er verslunarlager.
sr. Jens Pálsson og Jóhann Gunnar
Sigurðssonskáld.
Minningabrotum um þetta fólk hafði
Þórbergi tekist að stafa sig fram út í        I
bókfellum aldanna í Bergshúsi en sjálfur
hefur hann gert húsið ódauðlegt hvort sem
það fær að standa áfram eða ekki.
Hlýja og
listrænt samhengi
Um Baðstofuna segir Þórbergur s vo:
„Herbergið, sem við fengum þarna til
íbúðar, var uppi á lofti í vesturenda hússins,
og gestir okkar, er þangað tóku að streyma,
þegar leið á haustið, kölluðu það í gamni
Baðstofuna, af því að það var undir súð og
allur heildarsvipur þess minnti mjög á
sveitabaðstofu.
Þessi vistarvera var um sex álnir á lengd,
sex á breidd og liðugar þr j ár álnir að hæð
upp í mæni. Vegghæðin frá gólfi upp að súð
var nálægt einni alin og kvartéli. Súðin, sem
ekki vaf skarsúð, var bólstruð grænleitu
veggfóðri, en veggirnir milli gólfs og súðar
voru klæddir blágrænum panelþiljum,
sömuleiðis stafninn og skilveggurinn sitt
hvoru megin dyra. Á gafli herbergisins var
sexrúðu-gluggi, sem sneri mót norðvestri.
Undir glugganum var gamalt
ljósviðarborð, smellt sögulegum
minningumísamskeytunummilli s
borðf jalanna. Á því stóð blússbrennari með
postulínshjálmi, alltaf ný-fægður.
Vinstra megin borðsins, úti við
stafnþilið, stóð hvítmáluð járngrind, sem
gerð var utan um þrjá misvíða járnhringi. í
efsta hringnum stóð emaleruð sápuskál og í
þeim neðsta emaleruð vatnskanna. Á þilinu
fyrir ofan þvottaskálina hékk handklæði á
nagla, og litlu hærra, nær glugganum, hékk
lítill spegill með kuðungaumgerð.
Meðfram norðurvegg herbergisins voru
tvö rúm, sem tóku yfir lengd þess. Yfir þau
voru breidd hvít teppi. En úti við
suðurvegginn stóð lítill sóff i, fóðraður
rauðu damaski. Svo voru tveir til þrír
stólar, klæddir damaski samlitu sóffanum.
Á austurenda herbegisins voru dyr. Það
voru litlar dyr með ljósri umgerð og
blágrænni hurð. Og innan á hurðinni var
lítill járnsnerill en lykill í að utanverðu.
Við þilið milli dyranna og eystra rúmsins
var stór kolaofn sí-kyntur, sem varpaði út
um herbergið þungum hvin, er minnti á
djúpan vatnanið að fjallabaki. Og í
glóðarholinu innan við ofnristina dönsuðu
leiftrandi eldlokkar í fjölda tilbrigða, sem
slógu seiðandi æfintýrabjarma á
vetrarkvöld Baðstofunnar.
Þessi litla vistarvera geislaði frá sér hlýj u
og listrænu samræmi horfinnar menningar.
Fyrir fíaman herbergisdyrnar var dálítið
þurrkloft með stögum og stórri grjótrullu,
sem stóð undir norðursúðinni. En hinum
megin þurrkloftsins, í austurenda hússins,
var herbegi á stærð við Baðstofuna. Það var
ýmist haft til geymslu eða handa
vinnukonum.
Niður af þurrkloftinu sunnan megin gekk
brattur stigi með tíu tröppum.
Á þakinu yfir stiganum var einrúðu-
gluggi, sem hægt var að opna og loka eftir
vild. Ogþegar maður stóð á pallskörinni,
gat maður teygt höfuðið upp um
gluggaopið og séð í þrjár áttir. Þessi gluggi
var stj örnuturn minn í fj óra vetur."
Orkuver
andlegs lífs
Fljótlega eftir að Þórbergur flutti í
Bergshús tók að fjölga gestakómum í
Baðstofuna og ekki leið á löngu áður en
þárna hafði risið ofurlítið orkuver andlegs
lífs og þungamiðj a þess var ofvitinn.
í leikgerð Kj artans Ragnarssonar eru
aðeins nefndir þrír til sögunnar, þeir Oddur
Ólafsson, Þorleifur Gunnarsson og
Rögnvaldur Guðmundsson en í bókinni eru
þeir mun fleiri. Allir eru þeir nefndir
réttumnöfnum.
Oddur Ólafsson gekk í Hjálpræðisherinn
eins og kemur fram í Ofvitanum. Hann
varð seinna forystumaður Hersins á ísafirði
og reisti gistihús það hið mikla sem þar er.
Seinna var honum f alið af Alþýðuflokknum
að reisa Alþýðuhúsið í Reykj avík og gerði
það af mikilli atorku og veitti því síðan
forstöðu.
Þorleifur Gunnarsson, sérfræðingurinn í
millilandafrumvarpinu, varð síðar meiri
háttarbókbandsmeistari í Reykjavík.
Hann er faðir Gunnars bókaútgefanda.
Rögnvaldur Guðmundsson dó ungur úr
berklum.
Aðrir gestir í Baðstofunni voru m.a.
þessir: Gunnar Espólín Benediktsson, faðir
Birgis ísleifs. Hann varð síðar
lögfræðingur. Emil Guðmundsson Waage,
dó ungur úr berklum. Sigurður Ö. Lárusson
síðar prófastur í Stykkishólmi. Eiríkur
Helgason, síðar prófastur í Bjarnarnesi.
Hann er faðir Oddbergs skipasmiðs í
Njarðvík ogþeirra systkina. Sigurður
Grímsson, síðar leiklistargagnrýnandi og
lögfræðingur. Ragnar Þórarinsson, síðar
smiður í Rey k j avflc.
Eftir að Þórbergur og orkuverið hvarf úr
Baðstofunni hafa vafalaust gerst þar merk
tíðindi, og húsið er vel þess virði að halda
til haga á sínum stað. Það er í rauninni ekki
vansalaust að Reykvíkingar eigi ekki eitt
einasta skáldahús meðan Akureyringar
eiga þrjú. Því ekki að gera Bergshús að
minjasafni um Þórberg og aðra þá sem þar
hafa gert garðinn frægan?
-GFr.
Stúdentar frá Menntaskólanum árið 1914. Fjórir þeirra voru fastagestir í Baðstofunni á menntaskóla-
árum sínum. Þeir eru Rögnvaldur Guðmundsson (stendur efst til vinstri), Gunnar E. Benediktsson
(stendur 3. frá v.), Sigurður Ó. Lárusson (situr lengst til vinstri) og Eiríkur Helgason (situr 3. frá v.)
Yfir dyrum er skorið nafn hússins í tré. Ljósm.: eik.
	
1 p'	• '^^H    :
	^M^^H
}      ffá       -::S l   .-      "" Á	*.i*n
Elskan hans Þórbergs
hét Arndís Jónsdóttir
- „hávaxin stúlka,
dökkhærð,
hrokkinhærð, ívið
kinnbeinahá, rjóð í
andliti,ferskog
sælleg,.."
Bergshús stendur enn
ásínumstaðvið
Skóla vörðustiginn,
tuttugu og tvo faðma
fráhöfuð-
tukthúsdýrum
þjóðarinnar. Hér er
'bakhlið þess og sést
mótafyrir
þakglugganum í
þakinu. Þar sem áður
uxu kartöflur, rófur,
heimulunjóliog
gulrófnafræ með
eteriskt yfirbragð eru
nú öskul unniir og
bílar. Ljósm.: eik.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
14-15
14-15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28