Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 5. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						KYNFLOKKARNIR trúa því
enn, að Kuru sé galdrar,
og það er varla hægt að lá þeim
það," segir forstjórinn á Okapa-eftir
litsstöðinni. „Ef út í það er farið,
er sjúkdómur þessi enn leyndardóm
ur í augum nútíma heilsufræðinga.
En þeir hafa sannarlega augun eins
opin fyrir skelfingu þessa sjúkdóms
og ég eða þú mundir hafa, ef við
hefðum slíkan refsivönd vofandi yfir
fjölskyldum okkar. Svo að ef þú
sérð tilfelli af kuru, þá láttu ekki
mjög á því bera, að þú takir eftir
þeim."
Og áhyggjur forstjórans voru ekki
nema skiljanlegar. Hann hafði yfirum-
sjón á landsvæði á stærð við frland í
austurhálendinu á verndarsvæðinu
Nýju-Gíneu, þar sem áttu heima um
11.000 frumstæðra manna af Fore-kyn-
þættinum. Kuru, sem er eitt óhugnan-
legasta fyrirbæri nútíma læknisfræði,
finnst ekki nema hjá Fore. Engin með-
ferð eða meðal við því er enn þekkt.
Það endar óhjákvæmilega með dauða,
venjulega innan árs frá því er þess verð-
ur vart.
Ég sá sjálfur eitt tilfelli. Það var ung
kona, velvaxin, hörundsdökk og hrokk-
inhærð. Hún sat í heitu sólskini úti fyrir
kofanum sínum, skjálfandi og nötrandi,
en höfuðið kipptist út á hlið, og ung-
lega andlitið afmyndaðist öðru hverju
af krampateygjum, og gaf frá sér hljóð,
sem líktist mest hlátri.
í þorpinu, sem ég heimsótti, deyr hér
um bil helmingur uppkominna kvenna
og auk þess margir unglingar úr kuru.
Fullorðnir karlmenn taka veikina miklu
sjaldnar. Sjúkdómurinn hefur áður ver-
ið kallaður „hlæjandi dauði." Kuru er
betra nafn. Það er úr tungu Fore-manna
og þýðir skjálfti af hræðslu eða kulda.
I
ÓGNUN VIÐ AÐRA.
og í sameiningu hófu þeir nákvæmar
athuganir á sjúkdómnum í Okapa-varð-
stöðinni, sem er stjórnaraðsetur kuru-
svæðisins.
DULARFULLUR
SJÚKDÓMUR
í NÝJU - GINEU
E
Aö   MÆLA  FORTIBINA.
N,
ú hefur verið hafizt handa um
að finna þetta óþekkta atriði, sem sjúk-
dómnum veldur. Að þessum rannsókn-
um starfa dr. D. C. Gajdusek frá heil-
brigðisstofnuninni í Betesda, Banda-
ríkjunum, dr. V. Zigas frá heilbrigðis-
stjórninni í Áströlsku Nýju-Gíneu, H.
Bennet, prófessor frá háskólanum í
Adelaide, og fleiri. Rannsóknir þeirra
kynnu að varpa nýju ljósi á úrkynjunar-
sjúkdóma í taugakerfi mannsins, eða
með öðrum orðum, þá kann þessi leit
þeirra að hinum ókunna sýkivaldi, kuru,
að auka skilning á sjúkdómum eins og
Eftir Jörgen Guldbrandt
mænuveiki, sem gerir menn örkumla og
er mikið vandamál með mörgum þjóð-
um. En til þess að skilja nútima aðferðir
við kuru-rannsóknir, verðum við að
fara yfir á svið dýralæknanna. Eins og
dr. Gajdusek hefur bent á, getur í
miðtaugakerfissjúkdómum hjá mannin-
um verið um að ræða smitanir, svipaðar
hinum hægfara smitunum í miðtauga-
kerfi dýra. Þessar smitanir hafa verið
ítarlega rannsakaðar af Birni Sigurðs-
syni, hinum íslenzka vísindamanni, sem
fyrstur gerði grein fyrir hugtakinu „hæg
fara veirusmitanir." Sú þekktasta er
scrapie í sauðkindum í Englandi og Skot
landi. Scrapie hagar sér líkt og veiru-
smitun á margan hátt og má yfirfæra
hana til dýra í rannsóknarstofu. En
þrátt fyrir það hagar hún sér lika eins
og erfðasjúkdómur, og hin ýmsu fjárkyn
eru mjög misjafnlega móttækileg fyrir
sjúkdóminn. Þannig rekumst vér á það
undarlega fyrirbæri, að yfirfæranlegur
sjúkdómur, sem hagar sér eins og veira,
líkist einnig erfðasjúkdómi.
Kuru kynni að vera eitthvað svipað,
segir dr. Gajdusek, og framtíðarrann-
sóknir á kuru m,unu einnig fela í sér
tilraunir til að einangra yfirfæranlegan
sýkil.
K,
MANNFORNIR.
augum m.anna af Fore-kynþætt-
inum, hófst sagan fyrir örfáum árum.
Nú er menningin hægt og hægt að ryðja
sér til rúms. Vegi er verið að leggja,
lögum og reglu er komið á, og einangrun
in, sem þjóðin hefur búið við frá önd-
verðu, er brátt á enda. Nú orðið er eina
vörnin gegn útbreiðslu veikinnar sjálfir
þjóðfélagshættirnir. En þjóðfélagshætt-
ir eru breytingum háðir. Likt og allar
aðrar frumstæðar þjóðir sögunnar, mun
Fore-þjóðin leysast upp og renna inn í
siðmenninguna, sem kringum hana er.
Það er því engin furða þótt nokkrir lækn
ar í Nýju-Gínsu óttist, að kuru geti
breiðzt út til nágranna-kynflokkanna,
sem eru samanlagðir um 340.000 manns.
En hvað er kuru? Dr. F. D. Sehofield,
sem er heilbrigðismálasjóri fyrir Papúa-
landið og Nýju-Gíneu, segir:
„Það virðist lítill vafi á því leika, að
kuru sé einhvers konar erfðasjúkdómur.
Hann virðist vera einhver úrkynjunar-
sjúkdómur, sem leggst á miðtaugakerfið,
og líkist nokkuð mænuveiki. En þarna
gæti líka verið um að ræða einhver
áhrif umhverfisins, enn óþeikikt.
Snemma ársins varð dr. V. Tligas var
við þennan sjúkdóm og hefur síðan not-
að hvert tækifæri, til að athuga tilfelli
af kuru. í marzmánuði 1957, kom dr.
Gajdusek til liðs við hann í Nýju-Gíneu
Luru heyrðist ekki nefnt á nafn
fyrr en árið 1954, þegar dr. V. Zigas, sem
þá var þarna héraðslæknir, las skýrslu
frá áströlskum umsjónarmanni, J. R.
McArthur, sem hafði fengið það verk-
efni að ná sambandi við kynflokkana,
sem áttu heima í suðurhluta Austur-
hálendisins í Nýju-Gíneu, suður og aust-
ur af Maichelfjalli. Hinir þrír kynflokk-
ar, sem þarna bjuggu, og höfðu hver sitt
tungumál: Fore, Keigana og Kimi, voru
hreinir steinaldarm,enn þá, og lágu í stöð
ugum kynþáttabardögum, mannfórnum,
göldrum og trúarlegu mannáti — þannig,
að þeir átu öll lík. Sunnudaginn 6. des-
ember 1953, ritar McArthur eftirfarandi
í dagbók sína:
„Ég var á ferð í suðvesturátt yfir
svæðið og yfir lítið gii, sem lá upp að
Amusi-þorpinu, og þegar ég nálgaðist
einn kofann, sá ég litla stúlku, sem sat
við eld. Hún hríðskalf og höfuðið á henni
kipptist til hliðanna, eins og í krampa.
Mér var sagt, að hún hefði orðið fyrir
göldrum, og mundi halda áfram að
skj.álfa þannig, án þess að geta etið,
þangað til dauðinn sækti hana, innan
fárra vikna."
in fyrsta spurningin, sem þeir
félagar reyndu að svara, var þessi: „Hve
lengi hefur Fore-kynflokkurinn þjáðzt
af k-uru?". En kynflokkurinn hefur eng-
ar skýrslur eða arfsagnir, sem hægt sé
að byggja á hugleiðingar um forsö'gu
kuru. Fore-menn, sem lifðu rétt á mið-
baug, án þess að hafa sumar eða vetur,
höfðu ekkert tímatal, og enga hugmynd
um sóiárið. Þess vegna höfðu þeir enga
hugmynd um aldur sinn, og það var
vonlaust að fá hjá þeim svo mikið sem
bendingu  um  hann.
En vísindamennirnir röðuðu íbúunum
eftir „fæðingarröð" og komu sér þannig
upp eins konar „mann-almanaki". Eftir
Frambald á bls. 11
Hann hefur  misst stjórn á hreyfingnm s'nuni —
iii var tekin, var hann lálinn úr sjúkdó minum,
Kuru.
og- níu mánuðum eftlr að mynd«
hinum   „hlæjandi   dauða"   —
4   LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
5. tölublað 1963
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16