Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						f'T- -.¦¦¦"¦'<;¦ -¦;¦'¦
lÉl
¦
Jón Hnefill Aðalsíeinsson
I  I
TMLLASTOFA
og  fleiri
fornminiar
Danmörk er akuryrkjuland. Fimm
sjöttu hlutar landsins hafa verið
brotnir til ræktunar, öx bylgjast um
akra og grös þekja tún. Um aldarað-
ir hefur plógurinn farið yfir þessi
lönd og jafnað og sléttað þær minj-
ar, sem eitt sinn báru uppi svip
landsins. Mætti því ætla að þeirra
sæi nú stað óvíða og svo virðist við
fyrsta tillit. En þegar flogið er yfir
blómleg akurlendi Danmerkur í
ljósaskiptunum, má enn sjá litbrigði
á ökrum, sem eiga rætur að rekja til
byggðar fornaldar. Þessi litbrigði
koma fram þegar ljósið fellur ská-
hallt á landið, og á þennan hátt hafa
ýmsar nýjustu fornminjar Dan-
merkur verið uppgötvaðar. Stund-
um sjást þessi litbrigði ekki með
berum augum, en þau geta eigi að
síður komið fram á ljósnæmum
filmum.
Þessar merku upplýsíngar er að
finna í bók, sem kom út hjá Gylden-
dal nú í haust. Heitir bókin Danske Old-
tidsminder og er eftir P. V. Glob, próf-
essor. Fjallar þar um fornminjar í Dan-
mörku allt frá elztu mannvistarleifum,
sem eru á þriðja hundrað þúsund ára
og   til  fornminja  víkiiigaaldar.
Hi lztu mannvistarleifur, sem fund-
izt hafa í Danimörku, eru frá tímabil-
inu á milli tveggja síðustu ísalda. Leif-
arnar, sem þessir menn hafa látið eftir
sig, eru bein úr tveimur dádýrum, sem
veiðimenn hafa gengið frá eftir máltíð.
Það sem sker úr uim að hér hafa menn
verið á ferð, er að beinin hafa verið
brotin til mergjar. Frágangur beinanna
ber einnig vitni um handtök veiðimanna,
en beinum hvors dýrs er raðað út af
fyrir sig, en á þann hátt hugðust veiði-
menn fornaldar tryggja sér að stofnar
veiðihjarðanna dæju ekki út.
Elztu fornminjar í Danmörku, sem
verulega kveður að, eru steindysjar,
sem suimar hverjar eru um 5000 ára
gamlar. Þær hafa varðveitzt furðuvel og
það var ekki fyrr en um miðja síðustu
öld að farið var verulega að hrófla við
þeim og nota steinana sem til þeirra
höfðu verið dregnir í vegi og járn-
brautarundirstöður. Þá var líka hjátrú-
in, sem hafði haldið verndarhendi sinni
yfir dysjunum, óðuim að fjara út.
lls hafa verið kannaðar um 5000
steindysjar í Danmörku, en tæpar 1800
þeirra eru enn varðveittar. Þær
skiptast í langdysjar og hringdysjar. Eru
hringdysjar svo nefrudar þegar haugur-
inn, sem gerður hefur verið um dysina,
er hringlaga. í þessum dysjuim er venju-
lega aðeins ein steinkista, gerð af fimm
hellusteinum, einum á hverja hlið og
einum, sem lagður er yfir. Eru stein-
kistur þessar oft ekki nema hálfur metri
á breidd, en 1,25 metar að lengd. Eitt
lík hefur að jafnaði verið jarðsett
í slíkri ikistu. Langdysjar eru aftur á
mióti þannig gerðar, að haugurinn um
dysina er aflangur, ferkantaður og í
dysinni sjálfri eru oft margar stein-
kistur af áðurnefndri gerð. Margar lang-
dysjar eru yfir tuttugu metrar á lengd
og sex til átta metra breiðar, en dæmi
eru til að þær geti verið á annað
hundrað metrar á lengd. Stemdysjar
hafa verið gerðar í Danmönku á önd-
verðum dögum elztu bændamenningar
þar í landi. Þessi grafarumbúnaður hélzt
alla steinöldma og nokkru lengur, eins
og rakið hefur verið með fornleifarann-
sóknum.
J\ ofanverðri steinöld koma fram
nýjungar í grafarumbúnaði í Danmörku.
Þá rísa upp svonefndar tröllastofur,
„Jættestuer", sem eru grafhýsi gerð úr
reginbjörgum, sem sum hver eru mörg
tonn að þyngd. Tröllastofur eru graf-
hýsi þessi nefnd fyrir þá sök, að menn
álitu um eitt skeið, að þeir sem þau
reistu hlytu að hafa verið meiri menn
og stórvaxnari en þeir sem síðar byggðu
Danmörku; hefðu verið líkari trölium
en 'mönnum. Stundum hafa menn talið,
að trÖLlastofurnar hafi komið til vegna
vaxandi fólksf jölda, vaxandi þörf á graf-
arrými, en sú mun ekki vera raunin.
Steindysjar munu aldrei hafa verið
gerðar fyrir alla menn, sem jarðsetja
þurt'ti, heldur mun slíkur umbúnaður
aðeins hafa verið veittur helztu fyrir-
mönnum sam.félagsins, þeim sem sér-
staklega reið á að tryggðu fraimhald ár-
gæzku og velfarnaðar eftir-að.þeir voru
látnir. Á sama hátt munu tröllastofur
aðeins hafi verið gerðar fyrir fáa út-
valda og er talið að gerð þeirra standi
í sambandi við það, að byggingarmeist-

Gangur í  tröllastofu séð'ur innan úr grafhýsinu.
Rúnasteinn við Glavendrup á Norður-
fjóni.
ari, sem kunni skil á þeirri tækni, sem
til þanf, hafi flutzt til Danmerkur. Trölla
stofur eru þekktar víðsvegar í Vestur-
Evrópu, á Spáni, í Frakklandi og á
ströndum Englands og írlands. Sérstakt
svipmót dönsku tröllastofanna stafar af
þeim efniviði, sem fyrir hendi var í
Danmörku, ísnúnum stórbjörgum^
í. egar tröllastofa var byggð hefur
fyrst þurft að færa saman mikið magn
af stórgrýti á þeim stað, er grafhýslð
skyldi standa. Hefur verið nauðsynlegt
fyrir byggingarmeistarann að hafa nægi-
lega mikið af stórum björgum og minni
steinum áður en Ihann hóf verkið. Fyrir
tröllastofu af meðalstærð hefur þurft
um 40 stór og rétt löguð hellubjörg og
nnergð minni steina. Nauðsynlegt var
að jörð væri þurr og jarðvegur þéttur
þar sem tröllastofan skyldi rísa því að
annars var hætta á að jarðvegurinn
skriði burtu undan ofurþunga grafhýs-
isins. Stærðin hefur að nokkru mótazt
af þeim efniviði sem fyrir hendi var, en
áður en hafizt var handa um bygging-
una hefur stórgrýtið verið klofið og
höggvið til eftir því sem föng voru á.
Leirker og  bein  í   gröf   á   Jótlandi.
14 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS-
24.  desember  1087
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32