Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Lesbók Morgunblašsins

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |

Ašalrit:

Morgunblašiš


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Lesbók Morgunblašsins

						vice-konsúl á Islandi, og eng-
inn annar en ég hefir hreyft
þessu.
Ef þetta gæti tekist, létti
það töluvert undir efnalega, og
þó kannski ennþá meira óbein-
línis. Ég geri ráð fyrir að Am-
eríkumenn launi konsúl á ís-
landi eitthvað dálitið, þar sem
hann annars litlar tekjur gæti
haft. En svo kemur spurning-
in. Er það hugsanlegt að ég
gæti hlotið þessa heiðurs-
stöðu? Og hvers vegna ætti ég
ekkí að geta það? Ef það er
ekki annað en kunnáttan í
ensku og almenn verzlunar-
þekking sem mig vantar, þá
mun ég brátt fá brotið þær
hindranir á bak aftur; ég hefi
lagt stærri tröll að velll. Ég
get vel bjargað mér i málinu
eins og stendur, og eftir að ég
verð búin að taka tima í því
utanlands, sem ég hafði fastráð
ið að gera hvort sem var, og
vera mánuð i London, skil ég
varla í að málið verði mér að
fótakefli. En það er kannske
edtthvað annað, sem yðar Exc-
ellence sér því ti,l fyrirstöðu, og
þá hefir þetta ekki farið ann-
arra á milli en okkar tveggja. .
En ef yðar Excellence ekki
sæi neitt verulegt þessu til
hindrunar, þyrfti ég að biðja
um opiriber uimmæli yðar urn
þetta: 1) að þér álííiið æskilegt
að vicekonsúll sé skipaður á Is-
landi fyrir Bandarikin, 2) að
þér álítið heppiiegast að hann
eigi heima í Reykjavík og 3)
að þér mælið með mér i þessa
stöðu.
En ég skrifa ekki þetta ein-
ungis til að leita aðstoðar yð-
ar, heidur einndg ráða. Þetta er
vandamál fyrir mi.g og ég finn
hér eins og oftar tid einstæð-
ingsskaparins.
Af þvi ég hef ásett mér að
fara héðan eftir helgina kemur
vildi ég biðja yður að lofa mér
að tala við yður þessu viðvíkj
nei, eða skrifa mér u,m það.
Ég vildi senda inn umsókn
mína með fylgiskjölum áður en
ég færi héðan, til þess, ef þetta
tælkiKt, að það gæti verið kom-
ið í kring um það leyti sem ég
kem heim aftur (i júní eða
júlí).
Um leið og ég minnist þess
með þakklæti hvað þér áður
hafið gert fyrir mig, bið ég yð-
ur að fyrirgefa það ónæði sem
ég geri yður með þessu.
Lotninigarfyl'lst
Guðm. Magrnússon,"
Kristján
Albertsson
JÓN
TRAUSTI
Á VEGA-
MÓTUM
SÍÐARI HLUTI
Ekki verður vitað hverju
Hannes Hafstein svaraði þessu
bréfi, né hvort þeir Guðmund-
ur hittiust að þessu sinni. En
hann varð ekki bandariskur
ræðismaður.
Hann fer undir vor suður á
bóginn, ferðast um Þýzkaland,
Sviss og England, kemur heim
í júní. Skömmu siðar kemur
Teitnr út, en hefur þó sýnilega
verið prentaður fyrir áramót,
því á titilblaði er ártalið 1903,
og bókin helguð Jóni Magnús-
syni landshöfðingjaritara, en í
þeirri síöðu sat hann ekki leng
ur en til loka janúarmánaðar
1904 - eftir það varð hann
einn af skrifstofustjórum hinn-
ar nýju innlendu ráðherra-
stjórnar.
Ljóðieikurinn Teitnr gerist á
fyrri hluta 15. aldar, og er
bæði sálfræðileg lýsing og
mynd af sögulegum viðhorfum
og atburðum.
SkálhoMsbiskup Jón Geir-
reksson er á yfirreið með
miklu föruneyti þegar hann
tjaldar" í túni bændahöfðingj-
ans Teits Gunnlaugssonar í
Bjarnanesi; hann slær upp
veizl'U, þar sem Teitur verður
drukkinn. En Þórdís, hin unga
kona Teits, sem löngum hefur
látið sig dreyma um kynni af
glæsilegvi veröld en skaft-
fellskum heimahögum, dáist að
ljóma biskupsdómsins og af
heimsmannlegu tald og laðandi
framkomu Jóns Geirrekssonar.
Og hin útlendi biskup verð-
ur hrifinn af henni, trúir henni
fyrir áformium sínuim og erfið-
leikum, hugsjónum sínum um
meiri aga, einingu og frið í
landinu — en líka sinum ein-
manaleik og þrá eftir ást, ein-
mitt slíkrar konu sem hún er.
Hann felhtr henni tii fóta, bið
ur hana að leggja sér lið „i lífs-
ins sárustu þrautum", en hún
bregður við eins og siðsamri
konu sæmir:
,Guð stjórni yður, herra! Hvað
hugsið þér?
Nú hræðist ég yður."
Hún skipar honum að standa
upp, en hann grípur hendur
hennar — og i því kemur Teit-
ur að þeim.
Nú verða harðar orðræður,
þar sem bóndinn kvartar yfir
átroðningi   og   yfirgangi   bisk-
Drangurinn „Jón Trausti" yzt á Melrakkasléttu. Teikninguna gerði Jón Trausti. Þýzki Islands-
vinurinn  Hinrich   Erkes   skírði dranginn, en hann er rétt hjá  fæðingarstað Jóns Trausta.
ups og manna hans, og þeirri .
„óvirðingu', sem enginn hafi
sýnt sér fyrr. Loks tekur hann
sverð sitt og ætlar að leggja til
biskups, en Þórdis gengur á
milli, og síðan sveinar biskups,
sem handtaka Teit. Eftir að
hann hefur svarið biskupi
f.iandskap er hann fluttur
hlekkjaður til Skálhoks.
Næsta vetur fer Þórdis þang
að á laun, og hefst við dulbú-
in á hinu fjölmenna biskups-
setri. Henni tekst að fá einn
af fangavörðum Teits til að
sleppa honum úr haldi, og
þeir leggja saman á flótta á
hes'.um — en án þess maður
hennar viti að hún hafi verið í
Skálholti, og staðið að lausn
hans. Þegar biskupi er sagt frá
flóttanum og hann ætlar að
senda lið á eftir þeim, gefur
Þórdís sig fram við hann.
Henni teksit að fá hann til að
falla frá eftirförinni, með þvi
að hlýða andmælalaust á átstar
játningar hans, kveikja vonir í
brjósti hans. Siðar fáum við að
vita, að hún hefir gefist hon-
um.
Sumarið eftir fer Teitur með
öflugt lið til Skálholts, sveinar
biskups eru sigraðir og drepn-
ir, honum sjálfum drekkt í Brú
ará. Þórdís hefur særst til ólif-
is fyrir sverði manns síns, þeg
ar hún enn á ný gekk á milli
hans og biskups. En áður en
hún deyr sættast þau hjónin,
hún segir Teiti að hún hafi
elskað hann einan, og hvernig
sér hafi tekizt að frelsa hann
úr prisundinni — og hverja
fórn hún varð að færa:
„Með heiðri mínum ég hindraði
það
að hertygjuð sveit væri búin á
stað,
sem ei ykkur tækist að forða
ykkur frá."
Hér er í fyrsta sinn í islenzk
um bókmenntum reynl að
skyggnast inn í sái manns sem
stefnir að þjóðarkúgun og ein-
ræði, lýsa þeim hrærigraut af
hugsjónum og grimmri eigin-
girni sem byltist í einni bendu
í hugskoti eins af útsendurum
heimssögulegrar valdabarátlu,
yfirráðagræðgi katólsku kirkj-
unnar, sem biskup vill sam-
ræma hagsmunum konungs-
valdsins danska — en au&vdtað
sumpart af þeirri sannfær-
ingu og sumpart undir því ýfir
skyni að þetta sé jafnt ís-
lenzku þjóðinni sem kirkju' og
kóngi fyrir bezt.u. En hann á í
striði við stórlæti og sjálfstæð
ishug íslenzkra bændahöfð-
ingja, og auk þess annan óbug-
andi andstæðing, vel kristinn,
vel kristinn, hreinhjartaðan,
hreinhjartaðan, djarfmæltan,
íslenzkan staðarprest sinn. Hér
verður víða dramatísk spenna,
og oft haldið skörulega á mál-
stað af beggia hálfu.
Ung kona hefur orðið á vegi
þessa biskups, sem kirkja hans
dæmir til einlífis, og hann trú-
að henni fyrir sinni mannlegu
neyð, beðið um ást hennar.
Önnur mesta mannlýsing leiks
ins verð,ur Þórdis, allt það rót
sem kynni af slikum manni
kemur á hug hennar, róman-
tískrar konu í sambúð við dul
an og þumbaralegan mann, sem
hún þó virðir og elskar. Hún
skiLur ekki sjálfa sig framar,
veit ekki með vissu hvað
stjórni gerðum hennar. Var það
eingöngu tdl að bjarga manni
sinum að hún lagði á sig hina
löngu, erfiðu vetrarför til
Skálholts — eða líka annað
sem seiddi hana — ljómi Skál-
holts, og bis.kupinn sjálfur?
„Hvað var það sem hingað mig
lokkandi leiddi?
Það iét mér i eyrum sem
f jarlægur hljómur.
Hvað var það sem ró minni
allri eyddi
og áfram mig knúði sem
forlagadómur ?
Hvað sbuddi mdg áfram um
óbyggða sanda
með óreiðum vötnum til beggja
handa?
Hvað fylgdi mér jöklanna
fram hjá bungum,
þar flóðið brýzt undan
skriðjökulstungum,
sem bytgjast u-m sandinn sem
feikna-feldur
af f jallsins herðum að
takmörkum lands,
þar vörð fyrir störndinni
hafrótið heldur
og hefur á rifum sinn ferlega
dans?
Hvað leiddi mig alls konar
ókunna vegi
án allra bendinga, sveit úr
sveit?
Hvi virtust mér hætturnar
ókleifar eigi,
svo aldrei ég hikandi kringum
mig leit?
i
I æskunnar draumkenndu
ævintýrum
sig oft fyrir sjón minni
Skálholt hóf,
og sagan úr minnin.gum
mörgum og dýrum
sinn marglita dúk kringum  '
Staðinn óf.
Hvað leiddi mig hingað?
Hann sem þráði
þá hönd sem fjötrana sundur
sniði?
Eða annar, sem baráttu beiska
háði,
fyrir betrun lýðsins og heill og
friði?
Var það bending frá himnum
send minni sál,
eða Satan, með freistingar,
snörur og tál?"
Ekki skal því neitað að víða
sé viðvangingsbragur á þessari
fyrstu tilraun íslenzks skálds
til að semja sjónleik, sem að
meginefni væri lýsing á mann
legum ástríðum og sálarkröft-
um í átökum við innri og ytri
skapadóma.
Engum hefði samt átt að geta
dulizt að þessi fátæki, hehsu-
tæpi þrítugi prentari, sem
hafði skapað þetta verk í
tómstundum sinum, var gædd-
ur skáldlegu ímyndunarafli
og stórhug til að færast í
fang mikilfengdeg yrkisefni —
að sjálfsagt var að taka hon-
um vel og greiða götu hans, í
landi fáskrúðugra nýrra bók-
mennta.
En þær   viðtökur   sem   verk
hans  fékk   urðu   honum    litil
örvun,  og  fremur til  að   gera
götu    hans    grýttari    en    áður
hafði verið.
Þjóðólfur reið á vaðið með rit
dómi 8. júlí 1904, sem skrifað-
ur er af þröngum, fremur
þursalegum skilningi á efni
leiksins, og augljósri óvild  til
höfundar. Blaðið teliur að
margt megi um deikinn segja,
„sumt að visu gott, einkum að
þvi er rímið snertir — því það
er óviða mjög stirt — en miklu
fleira misjafnt, að því er alla
meðferð höf. á efninu sinertir.
Hugsanir eru fremur smágerð-
ar og veigali lar og eigi frum-
legar. Veruleg tilþrif finnasf
óvíða." Þrátt fyrir „allt það
ómak, sem höf. gerir sér i þvi
að gylla biskupinn munu af-
drif hans ekki vekja með-
aumkvun í huga flestra les-
enda."   Lakast   hafi   þó   tekist
14. nóvember 1971
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS   11
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16