Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Mįnudagsblašiš

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Mįnudagsblašiš

						MANUDAGSBLAÐHD
Mánudagur   9.    nóv.    1959
Skærin eru einn þeirra
hluta, sem okkur þyk-
ir alveg ómissandi í daglegu
lífi. Að Jf$$fM .,koma þau
meira við störf kvenna en
karla, en sumar stéttir karl-
manna umgangast þó skærin
skæri í grafir með líkum.
Þetta f ór að tíðkast þegar á
rómversku keisaraöldinni, og
sumsstaðar- í Þýzkalandi
hélzt þessi siður fram undir
síðustu aldamót. Einkum
þótti sjálfsagt að láta skæri
Ólafur Hansson, mennfaskólakennari:
ævintýrinu um Fertram og
Isól björtu. „Gekk ég upp á
gullskærum móður minnar":
Skæraspár
Stundum má marka ó-
komna hluti af skærunum.
Ef hátt syngur í skærum
án þess að nokkur snerti
þau, veit það á það, að þau
meira en flestar konur. Svo
er um klæðskera, rakara og
garðyrkjumenn. Fá áhöld
eru til svo margr'a hluta
nytsamleg sem skærin. Þau
eru notuð á klæði, hár,
neglur, ull, gras, tré og ým-
¦islegt fleira. En sú var tíð-
in, að skæri voru óþekktur
hlutur, og mannfólkið varð
að komast af án þeirra. Þó
er saga skæranna orðin all-
iöng eða á fjórða þúsund
ár.
Sagaskæranna
Steinaldarmenn þekktu
ekki skæri, hjá þeim komu
hnífar og sköfur í stað
þeirra. Það er ekki fyrr " en
á bronsöld, að skæra verður
vart. Fundizt hafa í Egypta-
Jandi skæri úr bronsi, sem
•eru talin vera frá því um
1500 fyrir Krist. Ekki er
-fullljcst, hvernig þau skæri
hafa" verið notuð, sumir
telja þau hafa verið helgi-
tákn eða tignarmerki. En
austur í Mesópótamíu hafa
fundizt skæri. úr- járni, sem
.eru talin vera frá svipuðum
tíma. Þykir augljóst, að þau
.skæri hafi verið notuð sem
sauðaklippur, og framan af
virðist það víðast hvar hafa
verið aðalhlutverk skæranna.
Skæri til að klippa klæði og
hár manna koma yfirleitt
seinna til sögunnar.
Trúlegt er, að skæri hafi
borizt til Evrópu frá Asíu,
þó að ekki sé það sannað
mál. Hin elztu skæri í Evr-
ópu voru yfirleitt úr járni.
Þeirra verður vart hjá
Keltum í Frakklandi nokkru
fyrir Krists burð og virðast
einnig þar vera aðallega not-
uð við rúningu sauðfjár. En
um svipað leyti er í Vestur-
Asíu farið að nota skæri til
að klippa höfu^hár manna.
Var það orðið algengt í
grísku borgunum þar eystra
á rómversku keisaraöldinni.
Þá fór það líka að tíðkast
að nota skæri í stað hnífa í
sambandi við klæðagerð, þá
að hnífurinn væri lengi fram
eftir keppinautúr skæranna
á því sviði.
Þegar fram liðu stundir
þróuðust af skærunum f jöl-
jnargar og suhdurleitar
gerðir. Bæði var til sérstök
tízka í skæragerð; almennt,
og gerðirnár voru sérhæfð-
ar eftir því, til. hvers átti
að nota skærin. Þessi sér-
hæfing skæragerðanna hefur
aldrei verið meiri en á okk-
ar dögum.
SKÆRIN
ikærin í gröfinni
Það er forn siður að láta
í gröfina með konum sem
látizt höfðu af barnsförum,
en margar aðrar konur
fengu einnig skæri með sér
í gröfina. Að nokkru leyti
er þessi venja áreiðanlega
sprottin ajf því, að menn
héldu, að kvenfólkið þyrfti
á skærunum að halda við
einhvern saumaskap í fram-
haldslífinu. En ekki dugar
alltaf sú skýring, stundum
voru skæri látin í grafir
karlmanna, sem áreiðanlega
voru hvorki klæðskerar né
hárskerar. Að líkindum hef-»
ur stundum verið hér að
verki sú trú,. að skærin
verndi gegn illu, t.d. vond-
um öndum. Sums staðar
tíðkaðist það, að láta skær-
in, sem líkklæði hins látna
höfðu verið sniðin með, í
gröfina með honum.
Skæraföfrar
Á ýmsan hátt eru skærin
í þjóðtrúnni sett í samband
við galdra og særingar.
Menn bera þau stundum á
sér sem verndargrip gegn
illum öndum. Bera þeir þá
stundum á sér tvenn skæri,
þar sem oddurinn snýr up
á öðrum, en niður á hinum.
Þá kemst hið óhreina hvorki
að manni að ofan eða neð-
an. Hér er auðvitað á ferð-
inni forn trú á bendigaldur.
Skæri má einnig nota til að
kveða niður drauga. Er þá
nafn afturgöngunnar nefnt
þrisvar sinnum og skærin
síðan grafin djúpt í jörðu.
Getur hún þá ekki gengið
aftur að nýju fyrr en skær-
in eru ryðguð upp til agna.
Reyndar eru ýmsir aðrir
hlutir en skæri notaðir á
sama hátt í baráttu við
drauga.
Hættulegt getur verið að
týna skærum sínum, ef ó-
vinir eru á næstu grösum.
Ef óvinurinn nær í skærin
og sýgur þau, sýgur hann
um leið úr manni blóðið.
Sumar galdrakindur fyrr á
öldum voru sífellt að leita
að týndum skærum til að
sjúga svo blóðið úr eigend-
um þeirra. Þetta er sér-
kennilegt afbrigði af vamp-
íratrúnni.
Til eru töfraskæri, sem
eru til f lestra hlutá nytsam-
ieg. Af því tagi hafa þau
líklega;   veri&   guUskærin   í
verða bráðlega notuð til að
sníða líkklæði. Miklu betra
er það, ef skæri stingast á
oddinn af tilviljun. Stundum
á trúlofun eða gifting þess,
sem skærin missir úr hönd-
um ser.
Skæri fínna þjófa
i-íHi      í-.'ií'; *¦: ?i>: I        At\i '¦,,
Bseð^i fyrr. i og, siðar , hafa
ýmsar     dulrænar     aðferðir
verið   notaðar   til   að   hafa
hendur í hári þjófa. Ein hin
algengasta þeirra  er vatns-
galdurinn,  að reyna  að sjá
andlit  þjófsins  með  því  að
stara  lengi  í  skál fulla  af
vatni. En einnig skærin geta
hér orðið að liði. Við þetta
eru aðallega hafðar tvær að-
ferðir. Önnur er sú að stinga
skærunum á oddinn í borð-
plötu og skrifa nöfn þeirra,
sem grunaðir eru um þjófn-
aðinn á miða, sem raðað er
umhverfis skærin. Falla þau
þá  á  nafn þess,  sem  sekur
er.   Hin   aðferðin   er   sú   að
stinga skærunum í litla tré-
plötu og taka hana upp með
þeim. Síðan skal nefna nöfn
þeirra,    sem    grunaðir    eru.
Þegar nafn þjófsins er nefnt
losnar  platan  af  skærunum
og fellur til jarðar. Þarf þá
ekki   framar   vitnanna   við,
hevr ^iUw W-
Skærin sem gjöf
Einhverjum ástríkum og
praktískum eiginmanni gæti
sjálfsagt dottið í hug að
gefa konunni sinni góð og
falleg skæri að gjöf. En ef
þjóðtrúin hefur rétt fyrir
sér ætti hann að hætta við
þetta.
Skæri eru stórhættuleg
gjöf, þau klippa ástina í
sundur. Ef eiginmaður gef-
ur konu sinni skæri verður
hjónasklinaður úr öllu sam-
an, oftast áður en árið er
á enda runnið. Þessi trú er
til í sambandi við fleiri teg-
undir eggjárna, svo sem
hnífa. Þetta er eitt af fjöl-
mörgum dæmum um það,
hve þjóðtrúnni er tamt að
leggja táknræna merkingu
í  hlutina.
Rjúkandi ráS:
Alltftf fuílt
Svanhildur kemur í Framsókn-
arhúsiff aJí vinnu lokinni —
vindur sér úr kápunni og síðan
Síðustu árin hefur færzt mik-
ið fjör í næturlíf höfuðstaðarins.
I stað hins hefðbundnu revía og
farsa ber nú meira á stuttum,
fyndnum sýningum, sem gestir
veitingahúsa njóta meðan þeir
sitja   yfir   góðu   glasi.
Jafnframt þessu hefur skapazt
fjöldi karla og kvenna, ungra,
sem hafa það að atvinnu að
syngja eða dansa í kvöldsýning-
um og íslendingar a. m. k.
Reykvíkingar 1959 hafa upp-
götvað; umvöndunarkerlingum
til hrellingar, að karlmönnum á
öllum aldri þykir bara anzi
gaman að sjá fallega leggi og
bústin brjóstavöxt, liprar lenda
hreyfingar, svo ekki sé talað um
„risque" orðaskipti á hinum
ýmsu leiksviðum höfuðstaðar-
ins.
Ein af hinum ungu dömum,
sem hafa það í aukavinriu að
sýna sig, taka þátt í sýningum
kvöldsins er ungfrú Svanhildur
Jakobsdóttir, liðlega 18 ára, ó-
lofuð og lagleg reykvisk stúlka,
fyrrverandi flugþerna sem hef-
ur stundað algeng afgreiðslu-
störf víðsvegar í Reykjavík, og
vinnur nú: í Vesturveri — Bóka
búft   LáruiUir   Ölöndal   --   undir
ekki
i
furða
og
i
að
— upp stigann og inn í búnings-
herbergiff. Þaff er á þassium
augrnablikum sem blaðamenn
öfunda ljósmyndara, en —
haukfránum augum og eftirliti
Axels verziunarstjóra, íþrótta-
fræðings með meiru.
Blaðamaður og Pétur Thóm-
sen, kgl. ' Ijósmyndari, brugðu
sér niður í Framsóknarhús
kvöld eitt um sex-leytið, en þar
standa yfir sýningar á Rjúkandi
líáói, „tal- og söngrevíu" undir
stjórn Flosá Ólafssonar. Yfir
glasi af léttu víni, sem brezkir
kalla wiskey, ræddum vér *um
daginn og veginn unz, öllum að
óvöruín, inn skauzt ungfrú Svan
hildur, Jitfríð og Ijóshærð, og
stefndi beint yfir sahnn áleiðis
til búningsherberg'a. • Það er
ekki vani 'vinar mins Péturs að
hlaupa frá hál-köruðu verki, en
í þetta- siruí brá hann við hart
1 * •
— eftir aff nafa beffiff um stund
utan dyra, er opnaff og' þá sézt
hún vera aff „sminka" sig —
alla —! tilboðum um hjálp var
hafnaff hæversklega —
og iítt og tok mefðSfylgjaniii
myndir meðari við Flosi héldum
vörð um veigarnar.
Eftir myndatökuna birtist ung
frúin — í sundfötum —.
Jú, mér þyikir mjög gaman að
koma fram á sýningunni; hefi
gaman að umstanginu, œfing-
- Framhald  á €.  síðu.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8