Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						 30. DESEMBER 2008  ÞRIÐJUDAGUR6 ? fréttablaðið ? áramót
6. janúar 8. janúar
Byssupúður, sem er undirstaða 
flugelda, var fyrst búið til í Kína.
Flugeldar voru fundnir upp fyrir 
tilviljun í Kína fyrir um það bil tvö 
þúsund árum. Þá er talið að kín-
verskur kokkur hafi óvart bland-
að saman þremur efnum, KNO3 
(saltpétri), brennisteini og kolum. 
Efnin voru hituð yfir eldi og þurrk-
uð þar til úr varð svart púður sem 
sprakk þegar kveikt var í því. 
Þannig varð til það efni sem við í 
dag þekkjum sem byssupúður.
Kínverjarnir þróuðu efnið frek-
ar. Settu það í hola bambusstöng 
og hentu í eld. Við þetta sprakk 
stöngin og púðurkerlingin (kín-
verjinn) var fæddur. Eftir þetta 
spiluðu púðurkerlingar mikinn 
þátt í hátíðarhöldum í Kína.
Púðrið var vissulega ekki 
hættulaust og Kínverjar höfðu 
að hundrað árum liðnum útbúið 
nokkur vopn með sprengikrafti. 
Til dæmis örvar úr púðurfylltum 
bambusstöngum. Áður en langt 
um leið breiddist þekkingin um 
púðrið til vesturs. Englendingur-
inn Roger Bacon (1214-1294) var 
fyrstur Evrópumanna til að rann-
saka púðrið og skrifa um það. 
Hann komst að því að KNO3, eða 
saltpétur, væri drifkrafturinn í 
púðrinu. Hann gerði sér grein 
fyrir eyðingarmætti efnisins og 
skrifaði því allt á dulmáli sem eng-
inn leysti næstu hundruð ár.
Það var árið 1560 sem evrópsk-
ir efnafræðingar náðu að auka 
sprengikraft byssup úðursins með 
því að leika sér að hlutföllum efn-
isins. Lokaniðurstaðan var þessi: 
75 prósent saltpétur, 15 prósent 
kol og 10 prósent brennisteinn. 
Þessi hlutföll eru enn notuð í dag.
Þeir sem breyttu flugeldum í 
sanna listgrein voru Ítalir. Þeir 
fundu upp raketturnar sem var 
hægt að skjóta upp í loftið og 
sprungu þannig að þær mynduðu 
litrík ljós sem lýstu upp himininn. 
Það var ekki fyrr en á nítjándu öld 
sem fundin var upp leið til að fá 
rauða, græna og bláa liti í flugeld-
ana en áður voru litirnir aðeins 
gulir og appelsínugulir. - sg
Flugeldar í tvö þúsund ár
Flugeldar lýsa upp himininn yfir Sydney. NORDICPHOTOS/GETTY
Áramót í Reykjavík. FRÉTTABLAÐIÐ/PJETUR Áramótunum fagnað í París.
Áramótin með sínum gleðilát-
um henta ekki öllum. Sérstaklega 
eru sum gæludýr viðkvæm fyrir 
sprengjulátum sem einkenna 
þessa hátíðisstund. Sum dýrin 
geta orðið logandi hrædd og því 
þarf að gera ráðstafanir svo þeim 
líði betur og hræðslan hafi ekki 
áhrif á gleði þessarar stundar.
Hér eru nokkur ráð sem gott er 
að fylgja þegar áramótin renna í 
garð. Ekki skal hleypa köttum og 
hundum út á gamlárs- og nýárs-
dag eða á þrettándanum. Þau gætu 
orðið hrædd og hlaupið í burtu eða 
jafnvel orðið fyrir bíl. 
Ef hundur sýnir hræðslumerki 
við sprengingar er mikilvægt 
að fólkið í kringum hann haldi 
ró sinni og sýni jafnvel gleðivið-
brögð. Ekki skal vorkenna hund-
inum því það gæti ýtt undir ótta 
hans. Einnig hafa lyktarhormón 
gefið ágæta raun en þau eru talin 
draga úr streitu og kvíða án auka-
verkana. Þessi lyktarhormón fást 
án lyfseðils hjá dýralæknum. 
Gott er að útbúa skot þar sem 
dýrið getur leitað skjóls. Til dæmis 
á stað sem það venur komur sínar 
á, í búri eða stórum kassa. Ekki 
skal draga hundinn fram hafi 
hann fundið sér öruggan stað en 
best er að hafa ljósin slökkt í skot-
inu, en kveikt ef miklir glampar 
eru af sprengingum. Tónlist getur 
minnkað hávaðann frá sprenging-
um. Sé dýrið haldið ofsahræðslu 
getur verið gagnlegt að gefa því 
róandi lyf. 
Hestar verða einnig mjög 
hræddir við skotelda og ættu því 
að vera inni í húsum í kringum 
áramótin. Gott er að byrgja rúður 
í hesthúsum og hafa kveikt á út-
varpi. - sg
Gætt að dýrunum
Það taka ekki öll dýr því jafn rólega og þessi bolabítur. NORDICPHOTOS/GETTY
? SÖLUSTAÐIR BJÖRGUNARSVEITANNA  Flugeldasala björg-
unarsveitanna stendur nú sem hæst. Sveitirnar selja um allt land og má 
nálgast upplýsingar um sölustaði á heimasíðu Slysavarnafélagsins Lands-
bjargar, það er www.landsbjorg.is.
Í Reykjavík selja björgunarsveitirnar meðal annars flugelda í húsi Flug-
björgunarsveitarinnar við Flugvallarveg, við Bónus í Holtagörðum og við 
Sundlaug Vesturbæjar. Einnig eru flugeldar seldir við Nettó í Mjódd og 
við Spöngina í Grafarvogi. 
Í Kópavogi má nálgast flugelda við Salalaug, við Byko í Breiddinni og 
við Toyotahúsið á Nýbýlavegi 2. 
Í Hafnarfirði verða flugeldar seldir í Björgunarhúsinu, Flatahrauni 14, 
við Haukahúsið og í Firðinum. 
Mosfellingar geta keypt 
flugelda í Björgunarhúsinu við 
Völuteig 24 og við gamla Krónu-
húsið við Háholt.
Á Akureyri verða flugeldar 
seldir í Björgunarsveitarhúsinu við 
Hjalteyrargötu 12 og á Hornafirði 
má kaupa flugelda í húsi Björgunar-
félagsins á Áslaugarvegi 9. - rat
FRÉ
T
T
ABLAÐIÐ
/
REUTERS

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48