Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Sjómannablašiš Vķkingur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Sjómannablašiš Vķkingur

						KDMPASINN    HEFUR    DR-ÐIÐ    TIL    MEIRA    GAGNS    FYRIR    MENNINA    EN    MEÐ
TDLUM   VERÐI   TALIÐ,   EN   ENDINN   VEIT   UM   UPPHAF   HANS.
Segul - kompásinn
GRIMUR   ÞDRKELS5DN,   ÞYDDI
Langt aftur í blámóðu aldanna komust menn-
irnir að því, að segulsteinninn var gæddur sér-
stakri náttúru. Hvar, hvenær eða með hvaða
hætti þeir komust að þessu veit enginn. Það gerð-
ist áður en sögur hófust. Hugsum okkur mann-
inn aftur í grárri forneskju. Hann var frum-
stæður í hugsun og fullur ótta og hjátrúar gagn-
vart fyrirbrigðum náttúrunnar. Honum varð
fyrst fyrir að setja öll fyrirbrigði, sem hann
skorti þekkingu á í samband við kyngi mögnuð
öfl púka og galdra. Það er því ekki f jarri lagi að
líta svo á að segulsteinninn hafi verið hentugt
tæki í höndum seiðskratta ag særingamanna
meðan fáfræðin réði ríkjum í mannheimum. En
manninum er nú einu sinni sá eiginleiki í blóð
borinn að vilja glíma við torráðnar gátur tilver-
unnar og taka öfl náttúrunnar í þjónustu sína.
Þótt seiðskrattar og særingamenn hafi vafa-
Iaust veifað segulsteininum yfir höfðum frum-
stæðra manna um alda raðir, þá hefur farið svo
með þetta eins og allt annað að heilbrigð skyn-
semi tók við í fyllingu tímans og nú er svo kom-
ið fyrir langa löngu að maðurinn hefur tekið
eiginleika segulsteinsins í þjónustu sína til meira
gagns og hagræðis en með tölum verði talið.
Yfirleitt er litið svo á að Kína sé móðurland
kompássins. Sagnir herma, að árið 2637 fyrir
Krist hafi kínverski keisarinn Huang-Ti átt í
höggi við uppreisnarforingjana Tchi-Jeon. Upp-
reisnarherinn fór halloka og var umkringdur af
liði keisarans. Foringi uppreisnarhersins huldi
lið sitt gerfiþoku og hugðist brjóta sér þraut úr
herkvínni í skjóli hennar. Þetta fór á aðra leið.
Stríðsvagn keisarans var búinn tæki einu, sem
var þeirrar náttúru. að benda alltaf í suðurátt.
Með hjálp þessa tækis komst keisaraherinn leiðar
sinnar í þokunni. Uppreisnarherinn, sem taldi
sig örugglega hulinn af þokunni, vaknaði við
vondan draum og var brytjaður niður, en keisar-
inn fékk frægan sigur. Er þetta í fyrsta sinn,
sem getið er um að gerfiþoka hafi verið notuð
í hernaði.
Allmikill vafi er talinn vera á sannleiksgildi
þessarar sagnar, einkum varðandi tækið, sem á
að hafa verið þeirrar náttúru að benda sífellt
í suðurátt.  Talið  er nokkurnveginn  öruggt,  að
116
fornaldarskip Kínverja hafi notað einhverskonar
kompás til þess að sigla eftir um Kínahaf. 1 kín-
verskri orðabók frá.árinu 121 fyrir Krist er getið
um segulnáttúru leiðarsteinsins.
Frá sjónarmiði sagnfræðinnar leikur mikill
vafi á því, hvernig Fönikíumenn fóru að því að
rata um höfin. Þeir voru þöglir menn. Þeir héldu
þekkingu sinni í siglingafræði leyndri af ótta við
samkeppni. Sagan greinir frá siglingaleiðum
þeirra og mörgum löndum, sem þeir heimsóttu og
verzluðu við. Hvernig þeir fóru að því að rata
veit aftur á móti enginn neitt um og mun eng-
inn vita þar til ef einhver fornleifafræðingur
grefur eitthvað úr rústum, sem gefur um það
vísbendingu.
í grískum og rómverskum ritum er víða getið
um sjóferðir. Árið 1187 eftir Krist skrifar munk-
urinn Necham um kompás, sem sjómenn noti á
dimmum nóttum, þegar ekki sjást stjörnur.
Kompásinn segir hann vera vel þekkt siglinga-
tæki. Hinn frumstæði kompás var segulmögnuð
járnnál, sem haldið var á floti með flotholti í
vökva, benti þá nálin í norður eða þar um bil.
Járnnálina varð að segulmagna öðru hvoru. Þess-
vegna var segulsteinninn ómissandi hlutur í öll-
um þeirra tíma skipum sem þekktu og notuðu
kompás á annað borð. Segulstein var að finna í
Magnesíuhéraði á Eyjahafsströnd Grikklands.
Kompás sá sem Necham munkur skrifar um
var nál, sem snerist á standi og benti í átt, sem
var talin vera landfræðilegt norður. Á 13. öld
fundu Evrópumenn upp á því að láta nálina
snúast á standi í þurri skál. Ekki er kunnugt um
hver fann upp kompásrósina, sem skift var í
32 áttastrlk. (Norðurstrik rósarinnar, Liljan
(Fleur-de-lis), er notuð enn í dag. Rósinvarmjög
mikilvægt spor í þróun segulkompássins. Itölum
er eignaður heiðurinn af því að tengja nálina við
rósina. Flæmingjar fóru næstir að dæmi þeirra.
Þannig er sá kompás í stórum dráttum, sem nú
er í notkun. Allar frekari framfarir, sem síðan
hafa orðið á segulkompásnum, hafa einkum mið-
að að aukinni þekkingu á því að færa sér hann
í nyt með meiri og meiri nákvæmni.
Á 14. og 15. öld var kompásinn nánast tæki til
þess að benda á áttir svona hér um bil. Engin
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144