Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						Ari Trausti Guðmundsson:
Eldgos á Dyngjuhálsi á 18. öld
MIKIL GOSVIRKNI
Eldgosasaga Dyngjuháls, við norð-
vesturjaðar Vatnajökuls (1. mynd) er
næsta óljós. Allmargir ferðamenn hafa
farið þar um (Gæsavatnaleið) og flest-
ir undrast þá fjöld eldstöðva sem þar
sést. Gossprungurnar skipta líklega fá-
einum tugum. Þær eru á mjórri rein
(sprungusveimi, sprunguþyrpingu)
sem nær í átt að Bárðarbungu til SSV,
en langleiðina yfir Dyngjufjöll til
NNA. Eru sumar sprungnanna hluti af
einni og sömu gígaröðinni sem hefur
þá verið virk í einu gosi, rétt eins og
sést jafnan í Kröflueldum (alls 7 eða 8
gígaraðir).
Ekki er unnt að fullyrða hvort askj-
an í' megineldisstöð Bárðarbungu eða
Hamarinn í vestanverðum jöklinum sé
kvikuuppspretta Dyngjuhálsins að ein-
hverju eða öllu leyti (sbr. kvikuhlaup í
Kröflu undanfarin ár). Hitt er þó ljóst
af nýlegum gosmenjum að veruleg eld-
virkní hefur verið á Dyngjuhálsi und-
anfarnar aldir eða árþúsund.
í stefnu Dyngjuhálsreinarinnar get-
ur að líta aðra sprungu- og eldstöðva-
þyrpingu, hinum megin jökulsins:
Veiðivatnakerfið, er nær suður að
Tungnaá eða svo.
FYRSTU DRÖG AÐ GOSSÖGU
Nokkrir menn hafa orðið til að
leggja orð í belg um gossögu Dyngju-
háls. Ólafur Jónsson (1945) telur ung
hraun á hálsinum merki um nýlega
eldvirkni.   Eina   þekkta  gosið,   sem
hann tengir Dyngjuhálsi, reyndist vera
Tröllahraunsgosið 1862-'64 vestan
við Vatnajökul, þegar betur var að
gáð (Sigurður Þórarinsson og Guð-
mundur Sigvaldason 1972). Jón Benja-
mínsson rannsakaði gjóskulag „a" á
árunum upp úr 1970, en það virðist
koma við gossögu Dyngjuháls (Jón
Benjamínsson 1975, 1982, Guðrún
Larsen 1982).
Rannsóknir Sigurðar Steinþórs-
sonar (1977) á gjóskulögum í ískjarn-
anum úr Bárðarbungu bættu nýjum
dráttum í myndina. Hann bendir á að
hlaupin í Jökulsá á Fjöllum árin 1665
til 1729 kunni að hafa stafað af eldgos-
um í Dyngjujökh. Áður hafði Sigurð-
ur Þórarinsson (1974) viðrað skyldar
hugmyndir og rætt m. a. um gos í
Dyngjujökli 1684-1685 og 1786.
Hann taldi flest gos á áðurgreindu
hlauptímabili hafa orðið í Kverkfjöll-
um. Og þegar allt kemur til alls telur
Sigurður Steinþórsson hugsanleg
Dyngjuhálsgos fremur hafa verið í
Kverkfjöllum en á Dyngjuhálsi, eins
og nafni hans gerir.
FREKARI DRÆTTIR
Sigurður Steinþórsson efnagreindi
Bárðarbungusýnin í örgreini. Hann not-
aði niðurstöðurnar til að merkja sýnin
inn á Iínurit samkvæmt títan- og fos-
fórinnihaldi. Með því móti gat hann
greint að gjósku úr megineldstöðvum
(t. d.  Grímsvötnum) og úr því sem
Náttúrufræöingurinn 56 (1), bls. 43-48, 1986
43
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48