Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fréttablašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 . . .
PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fréttablašiš

						18. febrúar 2012  LAUGARDAGUR32
K
ristín Ósk Óskars-
dóttir er mætt tíman-
lega til fundar við 
blaðamann Frétta-
blaðsins. Hún býr í 
Vestmannaeyjum en 
er stödd í Reykjavík meðal annars 
til þess að mæta á aðalfund Samtaka 
kvenna með endómetríósu eða legslí-
muflakk. Eins og félagar  hennar í 
þeim samtökum vill hún auka vit-
und um þennan sjúkdóm sem getur 
valdið afar miklum þjáningum hjá 
þeim konum sem hafa hann. 
?Ég byrjaði á blæðingum  þrettán 
ára og sá fljótlega að þær voru ekki 
eins og þær áttu að að vera. Ég varð 
alveg rosalega lasin og það blæddi 
mikið. Ég var eiginlega hálf rænu-
laus í hvert skipti, grá og hvít í 
framan. Sem betur fer sá skóla-
hjúkrunarkonan strax að þetta 
var ekki í lagi og sendi mig heim 
úr skólanum enda hafði ég ekkert 
þar að gera, lá eins og slytti fram á 
borðið í mínum eigin heimi,? segir 
Kristín.
Fólk hélt ég væri rugluð
?Það var gripið til þess ráðs að setja 
mig á pilluna sem hjálpaði eitthvað, 
en ekki nóg. Þegar ég var fimmtán 
ára gömul þá lenti ég svo í fyrsta 
alvöru kastinu sem stóð yfir í viku. 
Það var svo slæmt að ég stóð ekki 
í lappirnar, komst hvorki í skóla né 
vinnu en ég var að vinna í tveimur 
vinnum með skóla á þessum tíma. 
Fólk var nú ekki alveg að kaupa að ég 
gæti verið svona lasin af blæðingum, 
hélt bara að ég væri eitthvað rugluð.?
Árin liðu og verkjaköstin urðu 
verri að sögn Kristínar sem segist 
hafa gripið til þess ráðs að prófa 
nýjar tegundir af pillum. ?Köstin 
voru farin að hamla mér mjög á 
þessum tíma. Eiginlega í lífinu ef 
svo má segja, það slapp með  skólann 
því það hefur alltaf legið ágætlega 
fyrir mér að læra en ég hefði ekki 
boðið í það annars.?
Sautján ára fór Kristín í skoðun 
í kvensjúkdómalæknis en engin 
fannst skýringin á því hvað amaði 
að henni. ?Ég varð alltaf lasnari 
og lasnari og verkirnir voru ekki 
einu sinni bundnir við það að vera 
á blæðingum. Þegar ég var orðin 
21 árs er því tekin ákvörðun um að 
setja mig í kviðarholsspeglun. Þegar 
ég var opnuð þá kemur í ljós að það 
er allt morandi í endómetr íósu eða 
legslímu fyrir utan legið,? segir 
Kristín en endómetríósa lýsir sér 
í grófum dráttum í því að sú slím-
húð sem á að vera í leginu finnst 
utan legsins og þá í kviðarholinu. 
 Verkjum sem fylgja sjúkdómnum 
hefur verið líkt við harðar hríðar. 
Hef húmor fyrir sjálfri mér
Ýmis ráð eru til við sjúkdómnum 
en misjafnt hversu vel þau virka. 
Besta meðferðin sem þekkt er í 
dag er að fjarlægja alla legslímhúð 
utan legsins hvort sem hún finnst á 
þörmum, í legi eða dýpra í grindar-
holinu ?Þetta keypti mér vissulega 
smá frið. En ári síðar var allt komið 
í sama farið og í dag hef ég farið 
í níu aðgerðir og látið fjarlægja 
eggjastokk í von um betri líðan,? 
segir Kristín sem er þrítug þannig 
að meðaltalið er ein aðgerð á ári. 
?Ég hef líka prófað ótal gerð-
ir af pillunni, lykkjan hefur verið 
sett upp og svo hef ég verið sett á 
breytingar skeiðið með til heyrandi 
aukaverkunum, svitakófi og 
 hormónum,? segir Kristín. Hún er 
eins langt frá því að barma sér og 
hægt er, slær á létta strengi reglu-
lega í viðtalinu og ber alls ekki 
með sér að hafa þurft að glíma við 
 miklar þjáningar reglulega frá unga 
aldri þótt önnur sé raunin. 
?Það fylgir því viss ein angrun 
að vera með þennan sjúkdóm, það 
er það oft sem maður er ekki í 
ástandi til þess að hitta fólk. Ég 
hef oft verið þreytt og uppgefin 
og við það að  g efast upp en ég hef 
samt aldrei  fallið niður í þunglyndi. 
Ég hef húmor fyrir sjálfri mér og 
slæ þessu stundum upp í grín, segi 
að það sé stanslaust partý á neðri 
 hæðinni og svona.?
Fyrir utan verki og hættu á þung-
lyndi þá fylgir endómetríósu aukin 
hætta á ófrjósemi en talið er að um 
30 til 40 prósent kvenna með endó-
metríósu glími við ófrjósemi. Krist-
ín á ekki börn. ?Ég veit ekki hvort 
ég get eignast börn, vona hið besta 
og finnst reyndar frábært að það 
eru ýmsir möguleikar í stöðunni 
fyrir einhleypar konur, til dæmis 
tæknifrjóvgun og ættleiðing,? segir 
Kristín sem er sjálf ættleidd.
Ómetanlegur stuðningur foreldra
?Það er margt mjög óút reiknan-
legt við endómetríósu, konur 
finna til dæmis til mjög mis-
mikilla verkja. Hins vegar virðist 
svo vera að konum líði vel á með-
göngu og meðan þær hafa barn á 
brjósti. Mörgum líður betur eftir 
að þær hafa eignast börn en það 
er engin trygging fyrir því. Leg-
nám er  heldur ekki gulltryggð 
lausn, þannig að athugasemdir 
um að maður eigi bara að láta rífa 
allt úr sér eru ekki þær skemmti-
legustu sem maður fær. Ég hef því 
ekki velt fyrir mér í fullri alvöru 
að eignast börn, ég get ekki  hugsað 
um sjálfa mig suma daga, hvað þá 
barn,? segir  Kristín sem þakkar 
foreldrum sínum, Jóhönnu Ágústs-
dóttur og Óskari Ólafssyni, ómetan-
legan stuðning í gegnum  tíðina. ?Ég 
gæti þetta ekki án þeirra. Þau hafa 
stutt mig ótrúlega. Ég hef þurfti að 
hringja í þau til þess að fá aðstoð 
við að ná í lyf sem voru inni í stofu 
og ég komst ekki til að ná í. Suma 
daga get ég ekki gert annað en að 
liggja á sófanum hjá þeim grátandi 
og láta mömmu strjúka mér, harð-
fullorðinni manneskjunni.?
Kristín hefur þrátt fyrir allt 
lokið háskólanámi í tveimur fögum, 
þroskaþjálfanámi og náms- og 
starfsráðgjöf. ?Ég kláraði náms- 
og starfsráðgjöfina algjörlega á 
þrjóskunni einni saman. Og þá var 
ég orðin svo lasin að í stað þess 
að sækja um vinnu þá sótti ég um 
örorkubætur sem ég hef  verið á 
síðan 2008,? segir Kristín sem var 
sjö sinnum lögð inn á sjúkrahús 
2007, og sex sinnum ári síðar og 
reglulega eftir það. ?Í dag er ég for-
maður Íþróttafélags fatlaðra í Vest-
mannaeyjum sem er fínt. Ég hef 
mætt miklum skilningi í mínum 
heimabæ og hef reyndar legið 
þar á sjúkrahúsinu með ótrúlega 
 mörgum,? segir Kristín og brosir.
Varð að hætta í námi
Fyrir tveimur árum hugðist hún 
gera tilraun til þess að bæta við sig 
námi og flutti til Reykjavíkur í árs-
byrjun 2010. ?Því miður varð ég að 
hætta, ég endaði á að vera flutt með 
sjúkrabíl á spítala í einu kastinu 
því ég var auðvitað bara ein og gat 
ekki bjargað mér. Það er eitt af því 
versta við þennan sjúkdóm hversu 
óútreiknanlegur hann er. Ef hann 
væri þannig að ég væri frá fjórðu 
hverja viku en gæti unnið eitthvað 
hinar þrjár þá væri ég mun  sáttari. 
En svo er ekki og í dag þarf ég 
eigin lega að þrepaskipta öllu sem 
ég geri, til dæmis að þrífa íbúðina 
mína, það geri ég ekki í einu lagi.?
Kristín segir ómetanlegt fyrir sig 
og aðrar konur með sjúkdóminn að 
félagið Samtök kvenna með endó-
metríósu hafi verið stofnuð. ?Að 
sitja í herbergi með öðrum konum 
sem skilja þig og vita hvað maður 
hefur gengið í gegnum er stórkost-
legt. Það eru auðvitað þannig að 
eftir að maður hefur verið með óút-
skýrðan sjúkdóm svo árum skiptir 
þá fer maður að efast um eigin geð-
heilsu.?
Þrátt fyrir þrautagöngu sína er 
Kristín æðrulaus og horfir fram 
vegin. ?Ég lít á málin þannig að við 
fáum öll okkar verkefni og áskoran-
ir í lífinu og þraut er að leysa. Þetta 
er klárlega mín þraut að leysa,? 
segir hún að lokum. 
Með óbærilega verki oft í mánuði
Líf Kristínar Óskar Óskarsdóttur tók stakkaskiptum þegar hún byrjaði á blæðingum. Þeim fylgdu miklar þjáningar sem ekki 
fékkst skýring á fyrr en átta árum síðar þegar hún var greind með endómetríósu. Sigríður Björg Tómasdóttir ræddi við Kristínu.
?
 Endómetríósa lýsir sér þannig 
í mjög grófum dráttum að sú 
slímhúð sem eingöngu á að vera 
í leginu finnst utan legsins og þá í 
kviðarholinu. 
?
 Helstu einkenni eru miklir verkir, 
sérstaklega við blæðingar, sársauki 
við samfarir, blæðingatruflanir, 
síþreyta og truflanir á egglosi og 
frjóvgun.
?
 Sjúkdómurinn hefur einnig verið 
kallaður legslímuflakk á íslensku.
?
 Helstu sálrænu einkenni eru 
þreyta og andleg vanlíðan sem 
getur leitt til þunglyndis.
?
 Greiningartími sjúkdómsins er 
að meðaltali 6-10 ár hér á landi. 
Sjúkdómurinn er talinn mjög van-
greindur meðal annars þar sem 
margar konur leita sér ekki hjálpar 
og þekkingu á sjúkdómnum innan 
heilbrigðiskerfisins er ábótavant. 
?
 Talið er að um 5 prósent kvenna 
á frjósemisaldri séu með 
 endómetríósu. 
?
 30-40 prósent kvenna með 
sjúkdóminn kljást við ófrjósemi.
?
 73 prósent kvenna með endó-
metríósu eru ófær um að 
taka þátt í félagslífi nokkra 
daga í hverjum mánuði 
vegna sjúkdómsins.
?
 66 prósent fengu ranga 
sjúkdómsgreiningu í 
 upphafi.
?
 80 prósent hafa verið 
 fjarverandi frá vinnu vegna 
sjúkdómsins á síðustu 5 
árum  og af þeim hafði 
14% verið sagt upp 
störfum. 
?
 Endómetríósa er 
arfgeng og erfist líka 
í gegnum karllegg. 
Karlmenn hafa 
greinst með endó-
metríósu þó það 
sé afar sjaldgæft.
?
 Konur með endómet-
ríósu hafa barist fyrir 
meiri þekkingu á sjúkdómnum 
og viðurkenningu á sársaukanum 
sem hann veldur. Athygli vakti 
á síðasta ári þegar leikkonan 
Susan Sarandon fjallaði 
opinberlega um líf sitt með 
sjúkdómnum og lagði 
áherslu á að konur ættu 
ekki að þurfa að lifa með 
slíkum þjáningum.
?
 Samtök kvenna með endó-
metríósu standa fyrir viku 
endómetríósu og hefst 
hún næsta föstudag.
?
 Vefsíða samtakanna 
á Íslandi er www.
endo.is en þau eru 
einnig á facebook. 
Á síðunni www.
endometriosis.org 
er að finna fróðleik 
um sjúkdóminn 
og ýmislegt 
honum tengt.
Heimild: Samtök kvenna með 
endómetríósu.
5 PRÓSENT KVENNA MEÐ ENDÓMETRÍÓSU
KRISTÍN ÓSK  Segir húmorinn 
hafa bjargað andlegri líðan 
sinni i gegnum tíðina.
 FRÉTTABLAÐIÐ/VALLI

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112