Tíminn - 31.07.1954, Side 4

4
TÍMINN, laugardaginn 31. júlí 1954.
169. blað.
Sveinn Tryggvason, fram.kvæm.dastjórL:
Ferðaþættir frá Finnlandi
Framhald.
í sambandi við það, sem
nú hefir verið sagt um af-
leiðingar stríðsins, þykir mér
rétt að segja frá því, aö í út-
jaðri Helsingforsborgar er
grafreitur, sem kallaður er
hetjugrafreiturinn. Þarna
hvíla þúsundir hermanna, er
féllu í stríðinu, og á meðal
þeirrá liggur marskálkur
Finnlai\ds, Mannerheim.
Heimsóttu allir fundarmenn
grafreit þennan, og voru lagð
ir blómsveigar með fánalit-
um allra landanna á gröf
Mannerheims og minnis-
merki fallinna hermanna.
Hennannagrafirnar sjálf-
ar eru hlið við hlið, langar
raðir svo langt sem augað
eygir. Litlar plötur, áletrað-
ar með nafni, fæðingardag
og dánardegi hvers og eins,
en lítill steinkross yfir. Við
gengum þarna meðfram leið
unum nokkra stund. Tvennt
var það, er stakk í augu. Hið
fyrra var, að flestir piltanna
voru fæddir á árunum 1910—
1920 og hitt, að allir höfðu
fallið árið 1940. Ég hygg, að
þá stuttu stund, er við dvöld-
um þarna við hetjugrafirnar,
hafi flestir okkar skynjað
betur en áður ástæðuna fyr-
ir því, hve Finnum er kært
land sitt og sjálfstæði þjóð-
ar sinnar. Sá einn, er fórnað
hefir blóði sinna vöskustu
sona, getur lagt allt í sölurn-
ar til varðveizlu þess verð-
mætis, er synirnir fórnuðu
lífi sínu.
Eitt af því, sem einkennir
finnskan landbúnað umfram
skandinavisku löndin, er
hversu lítil býlin eru 1 raun
og veru. Árið 1941 var talið,
að meðalakurstærð á býli
væri aðeins 6.57 ha. Um 33%
af býlunum hafa minna en
10 ha. akurlendis.
í Sviþjóð er talið að 60
býli komi á hverja 1000 íbúa,
en í Finnlandi er talið að
býlafjöldinn sé nærri 80 á
hyerja 1000 íbúa.
Hefir stefnan stöðugt ver-
ið sú að stofna nýbýli úr
landi stórjarða, samt.ímis því
að rutt hefir verið nýtt land.
Við friðarsamningana 1945
urðu Finnar að láta af hendi
35000 býli, er höfðu um 300.
000 ha. ræktaðs lands. Af
þessu landssvæði varð að
flytja fast að Vz milljón
manna, og þurfti að útvega
mestum hluta þeirra nýtt
land til þess að búa á. Að
mestu leyti varð þetta nýja
landnám á kostnað eldri og
stærri jarða, við það fækkaði
stórbýlunum vitanlega og
landsstærðin að meðaltali á
býli minnkaði frá því, sem
verið hafði.
Á ferðalagi okkar komum
við inn á þrjú nýbýli. Tvö
þeirra voru reist 1936, en eitt
þeirra árið 1948. Það býli
reisti fólk, er flutt var til frá
karelska svæðinu. Landstærð
þessara nýbýla var 30—36 ha.
Þar af um 10—12 ha. ræktað
land, en um 20 ha. skóglendi.
Búfjárfjöldinn var 5—8 kýr,
1—2 hestar, 5—20 hænsn, 1
svín, og eitt þessarra býla
hafði 3 kindur. Meðalmjólk-
urmagn úr hverri kú var á
einu býlanna 3753 kg. með
4.4% feiti.
íbúðarhúsin voru um 90
ferm. að stærð, öll úr timbri
og öll eins að fyrirkomulagi.
Undir húsunum var kjallari,
á hæð voru þrjú herbergi,
stórt eldhús og anddyri, en í
rishæð svefnherbergi.
Fjós og hlaða og önnur
gripahús voru undir einu
þaki. Á milli bása í fjósi voru
engar milligjörðir, og jötur
voru engar, heldur gefið í
fóðurganginum, en steyptir
bollar fyrir fóðurbætinn.
Öllu var þarna vel fyrir
komið og mjög þrifalegt. í
útihúsi komu líka hin víð-
frægu finnsku böð. Var okk-
ur sagt, að þau væru á hverju
sveitabýli, og er við létum
undrun okkar í ljósi á því,
spurði einn bóndinn: ,„Hvern
ig er hægt að lifa baðstofu-
laus?“ _____
Þessar baðstofur voru lítil
hei’bergi, venjulega ekki
stærri en 10—12 fermetrar. í
einu horninu var sívalur við-
arofn, og efst í honum var
komið fyrir steinum, ónýtum
skeifum eða öðru slíku. Er
vatni hellt á grjótið og við
það verður hið heita loft, sem
í herberginu er, dálitið rak-
ara. Hitinn í baðstofunni er
venjulega 70—80 gráður á
Celsius. Þótti okkar það ótrú
legt, en var þá sagt, að hann
kæmist oft yfir 100 stig, en
þetta væri létt að þola vegna
þess, hvrsu þurrt loftið væri.
Þarna sitja menn naktir í
svo sem hálfa klukkustund
og bei’ja sig utan með birki-
hríslum, en að því búnu
steypa þeir yfir sig köldu
vatni. Er ljóst, að á þessu
herðast menn mjög.
Sérstaklega þótti mér gam
an að*heimsækja það af þess
um þremur nýbýlum, sem
reist var 1948. Þar var allt
nýtt, vandað, vel útbúið og
þrifalegt. Bóndinn var Kar-
eli og hafði höggvið rjóður í
skóginn til þess að skapa sér
og fólki sínu nýtt heimili.
Hafði hann byggt öll hús
•sjálfur, og var ekki að sjá,
að þar hefði viðvaningur ver
ið að verki. Allt var þarna
vandað, hreint og fágað.
Þetta fólk var líka eitt með-
al þeirra, er gekk svo vel frá
gömlu ættarjörðinni sinni,1
er það varð að yfirgefa, að
það þvoði og málaði öll hús,
hátt og lágt, setti nýtt greni
við tröppurnar og blórn í
glugga, þegar það fór, svo að
nýju húsbændurnir þurftu
ekki annað en flytja þar inn,
þegar að var komið. Hvílíku
þjóðstolti hlýtur slíkt fólk að
búa yfir!
: i
Frá þessum nýbýlum lá
leið okkar að stórbýli, er þar
var skammt frá, Voistio í Hol
lola sókn.
Stærð býlisins er nú 530
ha. Þar af eru 136 ha. rækt-
aðir. 1947 varð bóndinn að
láta af hendi til nýbýlastofn
unar um 400 ha. akurlendis
og 250 ha. skóglendis. Býli
þetta er víðkunnugt um
finnskar sveitir sakir kyn-
bóta á húsdýrum. Kýrnar
eru af Ayrshire-kyni, og eru
nú um 50 talsins, en auk þess
eru um 30 ungneyti. Meðal-
nyt kúnna var s. 1. ár 3.864
kg. með 4.4% feiti.
Þá hafði þetta býli verið
miðstöð svínaræktarinnar um
20 ára skeið. Þarna voru um
20 gyltur allar af Yorkshire-
kyni. Síðastliðið ár fékk bónd
inn fyrstu verðlaun fyrir vel
rekinn alhliða búskap.
Þarna voru húsakynni öll
stór og glæsileg. Bóndinn og
fjölskylda hans bjó i sér-
stöku gríðarstóru steinhúsi,
jtveggja hæða. Við húsið var
stór og fagur trjágarður með
löngum röðum eplatrjáa og
annarra ávaxtarunna. Vinnu
fólkið bjó í smærri húsum, er
stóöu þarna rétt hjá. Á sumr
in vinna þarna rxokkrir nem
l endur bænda- og húsmæðra-
skóla, og mun bóndinn á
þann hátt fá eitthvað ódýr-
ara vinnufólk en gengur og
gerist. Útihús öll voru þarna
gríðarstór. Þannig var fjósið,
fyrir á annað hundrað kýr,'
en bóndinn hafði fækkað kún I
um verulega 1947, þegar hann |
þurfti að láta af hendi land (
til nýbýlastofnunar, eins og
áður segir.
i Hestar voru notaðir þarna
til flestra starfa, samt voru
þarna til stórar dráttarvélar,
er notaðar voru við öll hin
veigameiri störf. Þarna var
t. d. verið að reyixa nýja
kornsláttuvél, er gerir allt í
senn, slær koi’nið, þreskir
það og sekkjar.
i Landbúnaður Finna er,
eins og gefur að skilja, all-
mjög frábrugðinn landbún-
aði okkar íslendinga. Þó er
þar ýmislegt ekki ósvipað og
hjá okkur.
Finnskur landbúnaður er,
eins og áður segir, fremur
smábýlisbúskapur, ef miðaö
er við hin Norðurlöndin.
íbúar landsins eru taldir
um 4 milljónir, og af þeim
hefir um helmingur atvinnu
sína af landbúnaði. Búskap-
ur þeirra er mjög blandaöur,
akuryrkja, búfjárrækt og
skógrækt. Landið er urn 337
þúsund ferkílómetrar að
stærð, eða um þrisvar sinn-
um stærra en ísland. Þar af
eru tæplega 32 þúsund fer-
kilómetrar vötn og 170 þús-
und skógai’, en ræktað land
og engi talið vera um 27.000
ferkílómetrar. Lengd lands-
ins er um 1150 km. en breidd
in um 600. Veðurskilyrðin eru
m. a. af þessum sökum mjög
misjöfn. Meðalárshitiixn er
syðst í landiixu um 4.7 gráð-
ur en nyrzt um 1.2 gráður. Á
sumrin verður hitinn sjald-
an meiri en 30 stig við vest-
ui’ströndina, en er oft 32—35
stig þegar lengra kemur inn
í landið.
Vetrarkuldimx fer sjaldix-
ast uixdir 30 stig við vestur-
og suðurströixdina, en er oft
um 40 stig i Lapplandi og get
ur kornizt niður í 50 stig. Mis
munurimx á hæsta og lægsta
hitastigi er þannig unx 60
gi’áður í suðurhluta landsiixs,
en 80—85 gráður íxyrzt.
í syðstu héruðum landsins
hefja bændurnir vorstörfin
síðustu dagana í maí, eix í
íxyrztu héruðunum hefja þeir
voryrkjuna mánuði seinna.
Syðst geta bændurnir plægt
haustplægiixguna í nóveixx-
ber og fram í desember, eix
xxyrzt verða þeir að hafa lok-
ið haustplægingunni um
íxxiðjan október.
Syðst í landinu hafa veð-
urguðirnir gefið bændunum
100 daga lengri tíma til vor-
og sumarstarfanna eix þeir
hafa gefið bændunum nyrzt
í laixdinu.
Meðalúrkoman í landinu
er unx 600 mm. á ári, en er
hér sunnan lands á íslandi
um 1500 mm.
Af þessu sést, hversu mis-
jöfn búskaparskilyrðin eru í
landinu, Framhald.
Sveinn Sveinsson frá Fossi hefir
hvatt sér hljóðs og mun ræða um
Kötlu og fleira:
„Kjartan Jóhannesson frá Herj-
ólfsstöðum skrifar um Kötlu. Kjart
an er mjög vel greindur maður, eins
og hann á kyn til í báðar ættir.
Ég hafði gaman af að lesa þessi
skrif Kjartans og hans hugmyndar
flug og stórhug. Það er skiljanlegt,
ef það væri hægt að ná farvegi frá
Kötlu í gegnum jökulinn eða undir
hann, að þá myndu hlaupin minnka
eða hætta, og nú á tímum er margt
gert með vísindum og tækni, sem
ótrúlegt þvkir, hvaö þá í framtíð-
inni. En hætt er við, að það verk
eigi langt í land végna gífurlegs
kostnaðar o. fl. o. fl. því viðvíkjandi.
Og hvað væri það á móti þeim
kostnaði að hjálpa Álftveringum og
nokkrum Meðallendingum að flytja
sig til á öruggari staði. En hvað
þýðir að vera að skrifa um þetta
mál, þai' sem fólkið sjálft, sem
hlut á að máli, vill ekki flytja sig
til og aðrir, sem um þetta skrifa
á skáldlegan hátt, telja það sem
hetjudáð að fólkið sitji kyrrt, hvað
sem á gangi.
Svipað má segja með Víkina, þótt
henni sé kanske ekki eins hætt eins
og Álftaverinu og nokkrum bæj-
um í Meðallandi. Þá er það samt
svo, ef sjór og hlaupið væri í mikl
um ham, þá gæti það hjálpazt að
að taka byggðina af neöan undir
bökkunum. Það er víðar á landinu,
sem fólk býr á hættustöðum, svo
sem í bröttum fjallshlíðum, þar
sem mikil hætta getur verið af
snjóflóðum, skriðuhlaupum og grjót
hruni. Mikill munur væri nú að.
hjálpa þessu fólki til að flytja sig
til á öruggari staði og betri en að
þurfa að hjálpa því, þegar slysin
eru afstaðin. í fyrri daga gat það
verið eðlilegt, að fólk byggði á þess-
um stöðum út af vallendi í tún-
stæði, en nú er það orðinn ókostur
að bvggja f bratta, með þeirri vinnu
tækni, sem nú er notuð.
Svo ég snúi mér nú aftur að
Kötlu, þá finnst mér, að ekki þurfi
að vera ágreiningur um það, hvar
Katla sé í Mýrdalsjökli, af þeim
mönnum þar eystra, sem bezt voru
settir að sjá gosið 1918, s. s. í Álfta-
veri, Meðallandi og Ásum í Skaftár
tungu. Þá bjó ég í Ásum. Þaðan
sást ákaflega vel til gossins og sér-
staklega þegar því fór að linna og
undir það síðasta stóðu vatnsgufu
strókar þar upp. Jökulhnúkarnir
eða bungurnar eru tvær, eystri og
vestri, en dalurinn sunnan til &
milli þeirra er Katla. Það er talið,
þegar dalur þessi er orðinn allt að
því eins hár og hnúkarnir, að þá
sé hætt við Kötluhlaupi og eldgosi,
og mun frekar vera miðað við lægri
hnúkinn en þann hærri. En hvort
að Kötiudalurinn þessi hækkar
mest eða örast seinasta árið fyrir
gos munu ekki vera sagnir um. Það
er því mjög nauðsynlegt að menn
þar eystra veiti því nú eftirtekt
fyrir næsta gos til fróðleiks fyrir
framtíðina.
Þeir menn, bæði lærðir og ólæðrir,
sem hafa áhuga fyrir því að endur-
reisa Skálholtsstað, og ræða og rita
í blöðin og tala um það mál —<
um daginn og veginn — 1 rikisút-
varpinu, minnast ekki á mennta-
skóla í því sambandi, sem mér.
finnst þó vera eitt af aðalmálum
við endurreisn Skálholtsstaðar. Efi
til vill var Skálholt frægast fyriri
kennslu og lærdóm á sinni blómat’ð.
Hví þá ekki að taka einmitt þetta
mál til umræðu við endurreisn Skál
holtsstaðar?
. ■ . . !
EkUi á é§ þar með við það, a<5
flytja menntaskólann í Reykjavík!
að Skálholti. En það virðist vera
gott tækifæri að flytja menntaskól
ann, sem nú er á byrjunarstigi á
Laugarvatni að Skálholti. Lika ætti
búnaðarskóli Suðurlands að standa
þar eins og í tal hefir komizt,
því að honum fylgja jarðarbætur,
Skálholt getur aldrei orðið staðar-
legt, nema að tryggt sé,. að þar
verði stórar byggingar og margts
heimafólk, en það getur ekki orðið,
nema með meiriháttar skólalifi. En
hvað liggur nær en að byggja þessaí
skóla þar, fyrst þeir eiga að koma
þarna í héraðið hvorfc sem er. Kostn
aðurinn yrði að líkindum nokkur sá
sami.
.,____. 1.
Ef alvara er í að endurreisa og
prýða Skálholt, svo að eitthvert vifi
sé i því, að það vérði þjóðinni til
sæmdar en ekki til vansæmdar, þá!
ættu ráðamenn þessa verks að'at-
huga þessi skólamál rækilega".
., '
Sveinn hefir lokið máli sínu. Ég
held, að úr því sem komið er, sð
sú hugmynd vafasöm, að flytja
menntaskólann frá Laugarvatni að
Skálholti. Hins vegal' væri til at-
hugunar að flytia guðfræðideildiná
við Háskólann þangað. Má í því
sambandi vel minnast þess, að Skál
holtsskóli var fyrst og fremst presta
skóli.
Starkaður. !
Allt d sama stað
Sjaltlnn hefir úrvalið verið fjölbreyttara en einmitt
núna af alls konar varahlutum:
Stimplar Stimpilnringir — Sveifarásar — Höfuð-
’eaur — Kr.astásar — Ventlar — Ventilgormar —■
Ventilsæti — Undirlyftur — Tímakeðjur — Timahjól
— Olíudælur — Pakkningasett.
lerðið livergi hagkvæenaara.
H.f. EgiII Vilhjálmssoia,
Laugaveg 118, Reykjavík, sími 81812.
SÍSiÍÍSSSÍÍSSSSSSSÍSÍSSÍÍÍSÍSÍSSSiÍSÍSÍÍSÍÍSÍSSSSSSiÍÍSÍÍSSSÍÍ^^
BÆNDUR
Höfum sett upp vél til þess að skerpa sláttuvélaljái
Skerping á nesta-sláttuvélaljáum kr. 20,00. Skerping
§ á traktor-sláT.tuvéla-ljjáum kr. 25,00.
Iiaupfélag Árnesinga
Bifreiðasmiðja.
SiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiSiiiiiiiiiiiiiiiiJiWiiiiiiiiiíCSiiiiiiiiJ