Vísir - 20.11.1939, Síða 2

TP AOBLAÐ
Útgefandi:
BLAÐAÚTGÁFAN VÍSIR H/F.
Ritstjóri: Iíristján Guðlaugsson
Skrifst.: Félagsprentsmiðjunni.
Afgreiðsla: Hveifisgötu 12
(Gengið inn frá Ingólfsstræli)
Símar: 2834, 3400, 4578 og 5377.
Verð kr. .2.50 á mánuði.
Lausasala 10 og 20 aurar.
Félagsprentsmiðjan h/f.
Hitaveiían.
"þ AÐ má með sanni segja, að
ekkert framfaramál liefir
gripið jafnt liugi Reykvíkinga
og liitaveitan enda er það eitt
af þeim fáu málum, sem allir
eru sammála um. Jafnvel þeir
menn, sem reynt hafa á marg-
an máta að tefja málið og spilla
fyrir framgangi þess, þykjast nú
hafa unnið fyrir það allra frek-
ast og þora ekki annað en láta
af mótstöðu sinni við málið, til
þess að halda hylli almennings.
Ijndanfarna frostdaga hefir
þetta komið herlega í ljós, og í
viðtölum manna í milli hefir
hitaveitumálið ávalt borið á
góma, og menn hafa kviðið því,
að verkinu seinkaði af völdum
veðráttunnar. Að vísu var það
svo, að nokkuð dró úr fram-
kvæmdum vegna frostsins, og
fækkað var í vinnunni, eú nú í
dag hefir verið fjölgað þar að
nýju, og er nú unnið af fullu
kappi við götuskurðina.
Þegar Höjgaard og Scliultz
var faíin framkvæmd hitaveit-
unnar var ákveðið að nokkuð af
verkinu skyldi unnið án ákvæð-
isvinnu, en þar á meðal var lögn
leiðslna í götur bæjarins. Nú
hefir verkfræðingafélagið boð-
ist til þess að taka að sér fram-
kvæmd þessa verks í ákvæðis-
vinnu, og samkvæmt tilhoði
firmans verður kostnaður við
framkvæmd þessa þáttar verks-
ins 10% lægri en ráð var fyrir
gert í upphafi, og nemur sú
upphæð um 20 þús. kr.
Stöðugt er unnið að horunum
að Reykjum og vatnsmagn það,
sem úr borholunum kemur,
nemur nú um 220 sekúndulítr-
um, en þar fyrir utan er hið
heita uppsprettuvatn, sem mun
nema um 30 lítrum.
Þá er unnið af kappi að því
erlendis, að húa til pípur í Iagn-
irnar, og er fyrsta sendingin
væntanleg með skipi, sem hing-
að kemur um mánaðamótin.
Ef ekkert óvænt kemur fyrir,
sem hindrar framkvæmd verks-
ins, eru öll líkindi til að því
verði lokið á þeim tíma, sem
ráð var fyrir gert, þannig að
Reykvikingar þurfa ekki að
kvíða kolaleysinu á næsta vetri,
en alt veltur þetta á því, hvort
flutningur til landsins verður ó-
teptur eða ekki.
Menn hafa mikið um það
rætt, að hið heita vatn mætti
hagnýta sér á margan hátt, m.
a. til framleiðslu margskonar
grænmetis. Án efa er það ger-
legt, en líkindi eru þó til að slík
framleiðsla verði um of kostn-
aðarsöm og að almenningur
taki því ekki lieita vatnið í sína
þjónustu á þessu sviði nema að
óverulegu leyti. En Iivernig á að
hagnýta sér heita vatnið, t. d.
að sumarlagi? Menn hafa komið
fram með ýmsar uppástungur
í því efni, og lagt meðal annars
til að það verði notað til salt-
vinslu, og enginn efi er á þvi,
að þetta er hægt, og getur gefið
góðan árangur, en auk þess eru
margir aðrir möguleikar, sem
koma í Ijós síðar, en ekki verða
metnir til fjár.
Hitaveitunni hefir réttilega
verið líkt við kolanámu, sem
Reykvíkingar geta hagnýtt sér
um ókomin ár. Hún er auðs-
uppsprettá, sem sparar landinu
stórfé og veitir rikuleg þægindi,
og framkvæmd verksins verður
óbrotgjarn minnisvarði um
stórhug og framtak Sjálfslæðis-
flokksins, sem leitt hefir þetta
jiarfa mál fram til sigurs.
Cíuimar Tiioroddsen:
Nýmæli í starfsemi
Sjálfstæðisflokksins
Dettifoss kom
með 1050 smál.
af vörum.
Dettifoss kom hingað í nótt
frá New York, með viðkomu í
Halifax. Skipið var fullhlaðið
matvöru og annari nauðsynja-
vöru, samtals 1050 smál. Auk
þess voru með því 6 farþegar.
Aðalvörutegundir farmsins
voru sem hér segir: 250 smál.
af sykri, 90 smiál. af kaffi, 300
smál. af hveiti, haframjöli og
annari matvöru, 85 smál. af
smurningsolíu, 150 „standard-
ar“ af timbri o. s. frv.
Meðal farþega voru Ólafur
Gíslason, Carl Olsen, Árni Páls-
son, Magnús Brynjólfsson og
Sig. Jónasson.
Eimskipafélagið af-
salar sér 80 þús. kr.
strandferðastyrk.
Eimskipafélagið hefir ritað
Ólafi Thors atvinnumálaráð-
herra eftirfarandi bréf:
„Með tilvísun til viðtala fram-
kvæmdastjóra vors við liæst-
virtan ráðherra viðvikjandi
styrk þeim, sem félagið nú hef-
ir úr ríkissjóði vegna strand-
ferða, leyfum vér oss að taka
fram, að með tilliti til hins örð-
uga fjárhags rikissjóðs nú sem
stendur og hinna alvarlegu til-
rauna, sem gerðar munu verða
nú á Alþingi til þess að draga
svo sem mögulegt er úr útgjöld-
?m ríkissjóðs, mundi félag vort
fúslega fallast á, að styrkurinn
til strandferða yrði Iækkaður
næsta ár um helming. Félagið
vill jafnt eftif sem áður halda
uppi strandferðum að svo miklu
leyti, sem þær geta samrýmst
millilandasiglingum, sem nauð-
synlegar eru vegna aðdrátta til
landsins og útflutnings afurð-
anna, enda verði framvegis
sem nú undanfarið, samstarf
milli rikisstjórnarinnar og fé-
lags vors um fyrirkomulag sigl-
inga skipa vorra.
Að sjálfsögðu treystir félagið
]nrí, að styrkurinn verði að nýju
liækkaður þegar í stað, er fjár-
hagur ríkisins leyfir og eigi síð-
ar en önnur þau útgjöld ríkis-
sjóðs, er nauðsynlegust þykja af
þeim, er nú eru færð niður.
Virðingarfylst
H.f. Eimskipafélag íslands
(sign.) Eggert Claessen, form.
(sign.) Jón Ásbjörnsson ritari.
Strandferðastyrkur sá, er fé-
lagið nýtur, er 160 þús. kr.
á ári og afsalar það sér því
þarna 80 þús. kr.
Munar marga um minna á
svo erfiðum tímum, sem nú
eru, en félagið hefir hinsvegar
aðeins sýnt þann þegnskap, sem
af því mátti vænta.
K.F.U.K.
Félagskonur, minnist bazars fé-
lagsins, sem, ákveðið er að halda þ.
2. des., og væntir basarnefndin
góðra og nytsamra hluta frá yður,
sem skerf yðar, félaginu til styrkt-
ar. Mununum veitt móttaka í húsi
K.F.U.M. og K. við Amtmanns-
stíg. — Basarnefndin.
Gunnar Thoroddsen, lögfræðingur, hefir nú
fyrir skömmu látið af störfum sem erindreki
Sjálfstæðisflokksins. Hefir hann ferðast um iand-
ið árlega í erindum flokksins cg unnið hið besta
starf til þess að efla stefnu hans fylgi. „Vísir“
hefir beðið Gunnar um að rita grein fyrir blaðið
um útbreiðslustarfsemina og fer hún hér á eftir.
Tveggja ára starf.
Þegar eg renni huganum yfir
flokksstarfsemi sjálfstæðis-
manna um tvö síðustu ár, kem
eg auga á mörg merkileg ný-
mæli, sem sprottið hafa upp á
þeSsu timabili og þegar á fyrsta
stigi borið mikinn og góðan á-
vöxt. Ilin eldri baráttutæki
flokksins, blöðin, flokksfélögin
o. s. frv., hafa eins og áður unn-
ið sitt ómetanlega gagn í þágu
hans. En þau mun eg ekki gera
að umtalsefni hér, heldur aðeins
reyna að draga frarn þær lielstu
nýjungar, sem orðið hafa í inn-
anflokksstarfseminni um þetta
tveggja ára skeið.
Félög sjálfstæðiskvenna.
Ein merkasta hreyfing, sem
upp hefir vaxið innan Sjálf-
stæðisflokksins frá stofnun
hans, er sjálfstæðiskvenna-
hreyfingin, sem hófst i ársbyrj-
un 1937. Áður hafði allur þorr-
inn af þeim konum, sem fylgdu
Sjálfstæðisflokknum að málum,
látið litið til sín taka. Allmargar
þeirra voru að vísu meðlimir í
hinum almennu flokksfélögum.
Ýmsar konur víðsvegar um
land höfðu einnig lagt fram
mikið slarf í þágu flokksins og
sýnt lofsverðan áhuga. Nokkra^.
konur höfðu gengið 1 fylkingar-
brjóst og tekið að sér opinber
trúnaðarstörf fyrir flokkinn,
átt sæti á Alþingi og í bæjar-
stjórn. En um almenna þátt-
töku sjálfstæðiskvenna liafði
alls ekki verið að ræða. Allur sá
mikli fjöldi yngri og eldri
kvenna, sem vitað var, að fylgdi
Sjálfstæðisflokknum að málum,
stóð utan við starfsemina.
En um áramótin 1936—37
verða alger straumhvörf. Nokk-
urar áliugasamar konur í
Reykjavik fá þá hugmynd að
slofna sérstakt sjálfstæðis-
kvennafélag. Hjá kvenþjóð-
inni fékk þessi hugmynd ágæt-
an byr, og f jölment félag sjálf-
stæðiskvenna var stofnað í
Reykjavík 15. febrúar 1937.
Hlaut það nafnið „Hvöt“. For-
maður þess var kosin frú Guð-
rún Jónasson, bæjai’fulltrúi, og
hefir hún gegnt því starfi siðan
með mikilli prýði og notið sér-
stakra vinsælda félagskvenna.
Litlu síðar var slofnað Sjálf-
slæðiskvennafélagið „Vorboð-
inn“ í Hafnarfirði. Þessi tvö fé-
lög sýndu von bráðar, hvílíkur
styrkur flokknum var að sam-
tökum kvenfólksins. — Sjálf-
stæðismenn í Hafnarfirði sigr-
uðu í Alþingiskosningunum þá
um sumarið og unnu þingsætið
úr höndum jafnaðarmanna. í
bæjarsljórnarkosningunum eft-
ir áramótin juku þeir stórlega
fylgi sitt. I Reykjavík unnu
sjálfstæðismenn hina glæsileg-
ustu sigra í báðum þessum
kosningum. Þótt margvíslegar
orsakir lægju til þessara sigra,
þá fullyrði eg, að sjálfstæðis-
kvennafélögin í Reykjavík og
Hafnarfirði, „Hvöt“ og „Vor-
boðinn“, áttu verulegan þátt í
þeiin.
Um haustið og veturinn 1937
var hafist handa um stofnun
sjálfstæðiskvennafélaga í öðr-
um kaupstöðum. Þá voru stofn-
uð 4 félög, „Eygló“ í Vest-
mannaeyjum, „Brynja“ á Isa-
firði, „Vörn“ á Akureyri og
„Efling“ á Siglufirði. „Hvöt“
hafði forgöngu um stofnun
þessara félaga, og varaformað-
ur „Hvatar“, frú Guðrún Guð-
laugsdóttir, bæjarfulltrúi, sýndi
sérstakan áliuga og dugnað með
því að ferðast til allra þessara
staða og mæta á stofnfundun-
um. Með henni fóru til Vest-
manneyja Míarta Indriðadóttir
og Helga Marteinsdóttir, til ísa-
fjaðar Soffia Ólafsdóttir, og til
Akureyrar Sigríður Sigurðar-
dóttir.
Nú eru því starfandi í landinu
6 félög sjálfstæðiskvenna. Þau
hafa öll átt því láni að fagna, að
fá dugandi konur til forystu.
Öll starfa þau af miklu fjöri og
liafa lagt sinn ríflega skerf til
starfsemi flokksins. Það er von
mín og vissa, að þessi starfsemi
muni lialda áfram að blómgast
og dafna, og að hún verði einn
af hyrningarsteinum undir sig-
ursæld Sjálfstæðisflokksins á
komandi árum.
Félög sjálfstæðra
verkamanna.
Sjálfstæðisflokkurinn hefir
jafnan átt mikið fylgi i
verkamannastétt. Þessir verka-
menn hafa verið neyddir til inn-
göngu í verkalýðsfélög, þar sem
kommúnistar og sósíalistar
hafa vaðið uppi með ofríki og
kúgun. Sjálfstæðisverkamenn-
irnir hafa orðið að greiða fé-
lagsgjöld, sem að miklu leyti
liafa runnið til pólitískrar starf-
semi andstæðinganna. Þeir
hafa í allsherjarsamtökum
verkalýðsins, Alþýðusamband-
inu, verið sviftir þeim sjálf-
sögðu mannréttindum í lýðræð-
islandi, að vera kjörgengir til
nokkurra trúnaðarstarfa fyrir
sína eigin stétt. Og ofan á þetta
ofríki og rangsleitni urðu þeir
að horfa upp á, að stéttarfélög-
um þeirra væri stjórnað af
mönnum, sem voru gersneyddir
öllum skilningi á hinum raun-
verulegu liagsmunamálum
verkamanna, mönnum, sem alt-
af einblíndu á tímakaupið, en
komu aldrei auga á það grund-
vallaratriði, að búa þannig að
atvinnulífinu, að það gæti veitt
næga vinnu.
I ársbyrjun 1938 rísa sjálf-
stæðisverkamennirnir upp. Óð-
inn, félag sjálfstæðra vei'ka-
manna í Reykjavík, er stofnað-
ur með 24 meðlimum, en vex
á rúmu ári upp í 400 félags-
menn. Óðinsmenn ganga fljótt
til hinnar fyrstu aflraunar. Þeir
taka þátt í stjórnarkosningu í
verkamannafél. Dagsbrún og
fá á fimta hundrað atkvæði, eða
meira atlcvæðamagn en Alþýðu-
flokkurinn, sem um öll undan-
farin ár hafði ráðið lögum og
lofum í verkalýðssamtökunum
og drottnað þar með harðri
hendi.
Hafnfirskir verkamenn fet-
uðu brátt 1 fótspor Óðinsmanna
og stofnuðu með sér málfunda-
félagið Þór. Bæði þessi félög
hafa unnið Sjálfstæðisflokkn-
GUNNAR THORODDSEN.
um stórmikið gagn, með því að
treysta og efla fylgi hans meðal
reykvískra og liafnfirskra
verkamanna.
En ennþá var óplægður akirr-
inn utan þessara tveggja kaup-
staða. Að vísu hafði á einstaka
stað, t .d. á Akranesi, verið
hafinn undirbúningur um sam-
tök sjálfstæðra verkamanna og
sjómanna, en víðast hvar lágu
mál þessi í þagnargildi. Þess
vegna var það um mánaðamót-
in sept.—okt., að ungur áhuga-
maður úr Hafnarfirði, Her-
mann Guðmundsson, tók að sér
að liefja nýtt landnám í anda
Þórs og Óðins. Lagði hann leið
sína fyrst til Keflavíkur, til þess
að undirhúa þar félagsstofnun
Litlu síðar lióf formaður Óðins,
Sigurður Halldórsson, samskon-
ar starfsemi, og hafa þeir síðan
unnið saman af hinum mesta
dugnaði. Þeir hafa ferðast til
fimm nágrannakauptúna og til
Vestmannaeyja, og stofnað fé-
lög sjálfstæðra verkamanna. í
Keflavík málfundafélagið Bald-
ur, á Alíranesi Njörð, á Stokks-
eyri Frey og í Vestmannaeyjum
Hedmi. Þessari markverðu
starfsemi munu þeir lialda á-
fraxn og skipuleggja samtök
sjálfstæðisverkamanna um land
alt.
V erkamannalireyfing s j álf-
stæðra verkamanna hefir þegar
markað djúp spor í sögu ís-
lenskra verkalýðssamtaka og í
sögu Sjálfstæðisflokksins. Sá
tími nálgast, að ofríki og ein-
ræðisbrölti hinna rauðu verka-
lýðsforkólfa verði hrundið af
stóli. — Sjálfstæðisvei'kamenn
munu aldrei framar sætta sig
við kúgun og niðurlægingu und-
angenginna ára 1 starfi og
stefnu verkalýðssamtakanna.
Þeir heimta jafnrétti og full-
komið lýðræði í skipulagi sinna
eigin samtaka. Þeir liafa þegar
sýnt mátt sinn og styrk, og þeir
munu sigra, því að rétturinn er
þeirra megin.
Héraðsmót
sjálfstæðismanna.
Voríð 1938 tók Sjálfstæðis-
flokkurinn upp þá nýbreytni, að
lialda héraðsmót sjálfstæðis-
manna víða um land, venjulega
fyrir eina eða tvær sýslur sam-
an. Voru þá um sumarið haldin
alls 12 héraðsmót. Síðastliðið
sumar var þessari starfsemi
haldið áfram með svipuðum
hætti. Á þessum héraðsmótum
liafa mætt forvígismenn flokks-
ins, flutt þar erindi um stjórn-
málaviðhorfið, og rætt við
floklcsmenn um þau mál, sem
voru efst á baugi hverju sinni,
og um starfsemi og skipulag
Sjálfstæðisflokksins. Jafnframt
liafa héraðsmótin verið skemti-
samkomur. Að þeim hefir yfir-
leitt verið afar mikil aðsókn.
Þau hafa tekist með afbrigðum
vel og náð fyllilega þeim til—
gangi sínum, að auka viðkynn-
ingu flokksmanna og koma á
nánara sambandi milli floltks-
stjórnar og kjósenda. Þau eru
orðin ómissandi liður í starfi
flokksins og mun verða lialdið
áfram eftir föngum.
Erindreki.
Alt frá stofnun Sjálfstæðis-
flokksins hafði oft verið rætt,
hæði á landsfundum, félags-
fundum og í miðstjórn, um
nauðsyn þess, að flokkurinn
hefði fastan starfsmann, er
væri í förum um landið til þess
að hitta flokksmenn að máli,
hakla fundi, slofna ný félög og
treysta sem best skipulag
flokksins og samtök. Nokkru
eftir Alþingiskosningarnar 1937
kom formaður flokksins, Ólaf-
ur Thors, eitt sinn að máli við
mig, og ræddum við möguleik-
ana á stofnun slíkrar starfsemi.
Varð það síðan úr, að eg tæki
að mér þetta starf í eitt ár.
Lagði eg af stað 9. sept. 1937
í fyrstu reynsluförina, norður í
Vestur-Húnavatnssýslu. Ferðað-
ist eg um sýsluna i hálfan mán-
uð og likaði vel þessi fyrstu
kynni af starfinu. Næsta för
mín var um Strandasýslu. Fór
eg um hana frá Borðeyri og alla
leið norður í Ófeigsfjörð. Það
var erfiðasta ferðin, er eg fór
sem erindreki. Lenti eg þar í
fyrstu snjóum og fór gangandi
í sex daga frá Steingrímsfirði
norður í Ófeigsfjörð, oft móti
stormi og hrið yfir djúpa skafla.
Ur Ófeigsfirði fór eg gangandi
og á skíðum að Melgraseyri við
ísafjarðardjúp.
Síðan fór eg um hvert kjör-
dæmið á fætur öðru. Sumarið
næsta um alt Norðurland og
nokkuð af Suðurlandsundir-
lendinu, Árnes- og Rangár-
vallasýslur. Þegar hið fyrsta
starfsár var á enda, hafði ekki
unnist tími til að komast yfir
nema hálft landið, enda er sein-
farið, þegar svo víða er við
komið og marga menn þarf að
hitta að máli. Varð þvi að ráði,
að eg gegndi starfi þessu annað
ár í viðbót.
Á ferðalögum mínum liafa
margir fundir verið lialdnir og
mörg félög stofnuðý Fann eg að
máli trúnaðarmenn flolcksins
og raunar marga aðra, ræddi
við þá flokksmálin, afstöðu
sjálfstæðismanna til helstu
þjóðmála, skipulag flokksins,
reyndi að kanna fylgið og afla
upplýsinga um menn og mál-
efrii, og rannsaka orsakir
kosningaúrslita í hverju kjör-
dæmi og fjölmargt fleira.
Um árangurinn af þessu
tveggja ára starfi er erfitt að
segja. Eg vona, að flokkurinn
liafi eitthvert gagn haft af þvi.
Sjálfur sé eg eldci eftir þessum
tíma. Eg hefi kynst liinni ís-
Iensku þjóð, lífskjörum hennar
Látið okkur
teikna fyrir yður: Aug-
lýsingamyndir, umbúð-
ir, bókakápur og bréf-
hausa.
Austurstræti 12.
Sími: 4292 og 4878.