Vísir - 26.01.1944, Page 2

%
VlSIR
ar
DAGBLAÐ
Útgefandi:
BLAÐAÚTGÁFAN VÍSIR H.F.
Bitstjórar: Kristján Guðlaugsson,
Hersteinn Pálsson.
Skrifstofa: Félagsprentsmiðjunni
Afgreiðsia Hverfisgötu 12
(gengið inn frá Ingólfsstræti).
Símar: 1600 (fimm iínur).
Verð kr. 4,00 á mánuði.
Lausasala 35 aurar.
Félagsprentsmiðjan h.f.
Vargar í véum.
jpicsíar þjóSir heirns gerðu
þegar í upphafi ófriðarins
ítrustu raðstafauir í því augna-
miði að hefta vaxandi verð-
bólgu qg afstýra því hruni og
allri þelrri éymd, sem henni eru
samfara, Árangur hefir orðið
misjafa, en þó víðast viðunandi.
ísland og Mexico munu hafa
sérstöðu að þvi leyti að þar hafa
tiltölulega sterkir stjórnmála-
flokkar íiitið 4 það sem höfuð-
hlutverk sitt að vinna að vax-
andi verðþenslu, enda beitt til
jiess öHum brögðum og orðið
því frekar ágengt, sem ríkis-
valdið Jhefir reynst veikara til
að standa gegn slíkum ófögn-
uði. Hér á Iandi er nú svo kom-
ið málum, að auðsætt er að að-
alatvinnuvegir þjóðarinnar þola
ekki frekari verðjienslu, og geta
í rauninni ekki mætt erfiðleik-
um líðandi stundar, nema með
óvenjulegum ráðstöfunum, svo
sem rætt hefir verið hér í blað-
inu að því er sjávarútveginn
snertir. I*rátt fyrir þetta er allt
útlit fyrir að enn verði liert á
kröfum og efnt til verkfalla og
óeirða undir forystu kommún-
ista. Samningum hefir þegar
verið sagt upp af einhverjum
verkalýðsfélögum og óvíst nema
fleiri muni á eftir fara.
Ríkisstjórnin hefir gripið til
]>ess ráðs að vinna gegn vaxandi
dýrtíð með þvi að greiða liana
niður, að dæmi annarra menn-
ingarþjóða. Að sama rúði hurfu
Bandaríkin þegar i upphafi ó-
friðarins og Bretar einnig að
einhverju leyti. Kommúnistar í
Bandaríkjunum hafa ráðizt
gegn þessum ráðstöfunum og
notið stuðnings áhrifamanna
innan þings i því efni. Þrátt fyr-
ir það hefir ]>essum mönnum
enn ekkert orðið ágengt. Hald-
ið er áfram þar í landi að greiða
niður dýrtíðina, enda talið
sennilegt að forsetinn myndi
beita néitunarvaldi sínu, ef svo
ólíklega skyldi fara að frum-
varp næði samþykki þingsins,
sem bannaði slíkar greiðslur af
ríkisins hálfu. Enginn flokkur
né einstaklingur í Bandaríkjun-
um mun hafa látið þá skoðun
uppi, að eina leiðin til sáluhjálp-
ar væri að Iáta dýrtíðina eða
verðbólguna sprengja af sér
öll bönd, þannig að neyðin
kenndi að lokum naktri konu
að spinna, eins og sumir hafa
haft við orð hér á landi. Með
því móti að verja verulegu fé
af opinberri hálfu til að greiða
niður dýrtíðina hefir reynzt
úftnt að halda verðlagi í Banda-
ríkjunum verulega niðri og
njóta nú allar viðskiptaþjóðir
þeirra góðs af slikum ráðstöf-
unura.
Hér á landi hafa menn sagt að
ríkissjóði væri um megn að
greiða dýrtiðina niður, og að
því myndi draga að til þess yrði
fé ekki fyrir hendi. Þetta kann
vel að vera, en það sannar ekki,
að ekki hafi verið rétt að beita
þessu ráði í lengstu lög, hvað
svo sem við kann að taka siðar.
Aðstaðan verður nógu erfið
samt er um hægist i heiminum,
en við eigum að taka upp sam-
keppnina við þær þjóðir, sem
verðlagi hafa lialdið niðri og
kaupgjaldi að sama skapi. Þá
Ný leið til grein-
ingar á garna-
veiki.
Rannsóknip Björns Sigurðs-
sonar iæknis.
Björn Sigurðsson læknir frá
Veðramóti hefir fundið nýja að-
ferð til að þekkja gamaveiki í
nautpeningi og sauðfé.
Björn hefir unnið að rann-
sóknum í þessum efnum um
alllangt skeið og margprófað að-
ferðir sínar.
Aðalerfiðleikarnir við garna-
veikina liafa alltaf verið, liversu
erfitt og næsta ógerlegt hefir
verið að ákveða hvort kindur
eða nautpeningur væri með sýk-
ina, fyi*r en sjúkdómurinn hefir
verið í sjúklingnum mánuðum
saman. Hafa verið reyndar
margar aðferðir, hæði hér og
erlendis, til að geta þekkt ein-
kenni veikinnar á fyrsta stigi,
og voru hin svonefndu Johnin-
próf notuð alllengi, en þau hafa
ekki reyrtzt einhlít hér á
landi og nú er hætt að nota
þau með öllu.
Styrkir til myndlistar-
manna.
Uthlutunamefnd sú, er átti
að úthluta f járframlögum ríkis-
ins til myndlistarmanna hefir
nú skipt fénu á milli þessara
manna:
Kr. 3000,00: Ásgrimur Jóns-
son, Ásmundur Sveinsson, Jó-
hannes Kjarval, Jón Stefánsson
og Ríkarður Jónsson.
Kr. 1800,00: Finnur Jónsson,
Guðmundur Einarsson, Gunn-
laugur Blöndal, Jón Þorleifsson
og Kristín Jónsdóttir.
Kr. 1200,00: Gunnlaugur
Sclieving, Jón Engilberts, Magn-
ús Á. Ámason, Snorri Arin-
bjarnar, Sveinn Þórarinsson og
Þorvaldur Skúlason.
Kr. 900,00: Kristinn Péturs-
son.
Kr. 400,00: Guðmundur Krist-
insson.
í úthlutunarnefndinni eiga
sæti þeir Jón Þorleifsson, Finn-
ur Jónsson, Rikarður Jónsson,
Þorvaldur Skúlason og Jóhann
Briem.
-- - ...............•
er liætt við að jafnvelkommarn-
ir verði að sætta sig við veru-
legar lífsvenjubreytingár, þótt
þeir réttlæti niðurrifsbaráttu
sína nú með þvi að liún sé einn
þáttur til undirbúnings vænt-
anlegrar heimsbyltingar.
Sex manna nefndin síðari,
sem skipuð var til að bera fram
tillögur um niðurfærslu dýrtíð-
arinnar, klofnaði í tvennt svo
sem kunnugt er. Fulltrúar
bænda tóku á málinu með fullri
sanngirni og voru reiðubúnir til
að miðla málum á þann hátt,
að kaupgjald og verðlag yrði
fært niður í réttum hjutföllum,
þannig að takast mætti að vinna
gegn frekari verðbólgu og færa
verðlag i Iandinu nokkuð til
fyrra horfs. Kommúnistar tóku
hinsvegar á málinu með full-
komnu alvöruleysi en létust þó
bera fram tillögur til lausnar.
Þegar þær voru krufnar til
mergjar sannaðist að þær voru
vitagagnslausar og út í bláinn
gerðar. Þær voru Pilatusar-
þvottur í nútímamynd. Sannað-
ist þar sem fyrr að þessir menn
eru vargar í véum í íslenzku
þjóðlífi. Við þeim verður að
gjalda varhuga og hyggist þeir
nú að hefja frekari niðurrifs-
starfsemi en orðið er, verður
þjóðin að sameinast í baráttu
gegn þeim og heyja hana á þann
liátt að í upphafi leiki engin tví-
sýna á sigri.
Árið 1940 gerði Björn all-
ítarlegar rannsóknir á lifandi
sauðfé og fann þá efni í sjúkum
garnavef, sem liann taldi
vera unnt að nota við greiningu
sjúkdómsins. Skömmu síðar fór
Björn til Ameríku, en í sumar
tók liann til þar sem fyrr var
frá horfið, og er árangurinn af
þeim rannsóknum hin nýja að-
ferð til að þekkja sjúkdóminn.
Próf þau, sem gera þarf til
að þekkja sjúkdóminn, eru
nökkuð margbrotin, en ekki er
talið að það standi neitt í vegi
fyrir að jiessi nýja aðferð verði
notuð.
Samsöngur
tii ágóða fyrir
Tónlistarhöll.
Stjórn Tónlistarfélags Reykja-
vílcur tilkynnti Visi í gær, að
Samkór Reykjavíkur og Karla-
kórinn Ernir hefðu boðizt til að
halda einn samsöng til ágóða
fyrir liina fyrirhuguðu Tónlist-
arhöll. Stjórnin tók þessu boði
með þökkum og verður sam-
söngurinn annað kvöld í Gamla
Bíó kl. 11,30. Þetta höfðinglega
boð er til sóma fyrir þessi yngstu
kórfélög höfuðstaðarins, að
þau skuli liafa forgöngu í þessu
menningarmáli. Þess má einn-
ig geta, að Alþýðuprentsmiðjan
hefir gefið prentun á aðgöngu-
miðum fyrir þennan samsöng.
Kórarnir héldu þriðja sam-
söng sinn í gærkveldi fyrir fullu
húsi og mikla hrifningu áheyr-
enda. Urðu kórarnir að endur-
taka hvert lagið á fætur öðru,
og þó færri en áheyrendur vildu.
ÖUum reykvískum söngunn-
endum ætti að vera það metn-
aðarmál, að lata ekki eitt ein-
asta sæti standa autt annað
kvöld.
Útvarpið í kvöld.
Kl. 20.30 Kvöldvaka: a) Gísli
GuðmunÖsson tollvörður: Veiðar í
vötnunum í Manitoba, II. erindi.
b) 21.00 Kvæði kvöldvökunnar. c)
21.I0 Takið undir! (Þjóðkórinn. —
Páil Isólfsson stjórnar). — 20.50
Fréttir. Dagskrárlok.
Næstum aiuiurliver starfandi
maðnr í RejkJavík vinnnr aO
einhrerskonar iðnadi.
Þörfin fyrir iðnaðarstarkomi
aldrei meiri en mi.
JBftir Sveinbjörn Jónsson,
Þegar á allt er litið, má árið
1943 teljast liagstætt hinum
unga iðnaði í landinu. Hann
hffir að vísu átt við fjölmarga
erfiðleika að stríða eins og'
endranær, en peningaveltan,
kaupgetan og þörfin fyrir fram-
leiðslú hans hefir haldist allt til
þessara áramóta. Flest iðnfyrir-
tæki hafa því haft nóg að starfa
fyrir menn sína og tæki. Þó mun
hafa dregið nokkuð úr ullariðn-
aði og fatagerð frá því árinu áð-
ur. Veldur þvi hið gifurlega verð
sem á ullinni er. Má það merki-
legt heita að innlend iðnfyrir-
tæki verða að kaupa þetta ágæta
innlenda hráefni miklu hærra
verði en erlendir kaupendur.
Ætla mætti að ullarvara: prjón-
Ies, dúkar og teppi, gæti orðið
vinsæl og verðmæt útflutnings-
vara, en hvernig má það ske
með slikum verzlunarhætti?
Mörg iðnfyrirtæki Iiafa orðið
að búa við tilfinnanlegan efnis-
skort, og rafmagnsleysið í Rvík
hefir truflað marga iðnaðar-
starfsemi, ekki síður en elda-
mennsku og húshitun.
Nokkurir árekstrar hafa orð-
ið milli einstakra starfsgreina
og verðlagseftirlitsins, sem
stofnsett var með lögum
snemma á árinu. Virtist sem
eftirlitið beiti stundum ósann-
girni og hörku t. d. við stál-
tunnugerð, múrara og kven-
fatasaum. Kærði verðlagsstjóri
múrarana fyrir dómstólunum,
en dómurinn sýknaði þá og leit
svo á að kaupsamningar þeirra
væru lögum samkvæmir. Þess-
ir árekstrar hafa nú jafnað sig
og mun iðnaðurinn fúslega
beygja sig undir sanngjarnt
verðlagsef tirli t.
Kaupsamrtingar í iðnaðinum
liafa gengið með betra móti ár-
ið sem Ieið. Þó sá Alþýðusam-
bandið sér færi á að sýna iðn-
fyrirtæki í Hafnarfirði, sem
stendur utan við samtök vinnu-
veitenda, smáskæruhernað og
hótaði tafarlausri vinnustöðvun
ef ekki yrði strax fallizt á kröf-
ur, sem gengu mun lengra en
samningur Iðju í Rvík við F.
1.1. er gekk í gildi 1. ág. s.l. Þessi
deila leystist þó vandræðalítið
fyrir lipurð starfsmanna og
stjórnar fyrirtækisins, en sýndi
hinsvegar glöggt hvern skilning
forstöðumenn Alþýðusam-
bandsins liafa á iðnaðinum í
landinu og hvaða tökum þeir
hafa til að beita ef tækifæri
gefst.
I byrjun ársins átti einn
stærsti og þýðingarmesti þátt-
ur iðnaðarins í landinu — hrað-
frjrstihúsin — í allmiklum örð-
ugleikum sökum dýrtíðarinn-
ar. Kaupgjald og allur tilkostn-
aður liafði stigið gífurlega, en
umsamið verð frysta fiskjarins
lialdizt. Þetta mál horfði til
mikilla vandræða um tíina, en
leystist , þó svo, að flest frysti-
húsin hafa starfað viðunandi
allt árið. Hraðfrystiliús, sem
taka fisk til flökunar og fryst-
ingar, eru nú orðin um 60 tals-
ins. Má bygging þeirra teljast
hrein bylting í framleiðsluhátt-
um þjóðarinnar. Mun láta nærri
að fiskiaflinn verði rösklega
hehningi verðmeiri við það að
flakast og frystast en seljast
sem ísfiskur. Þegar þess er
gætt, að sú verðaukning er nær
eingöngu vinna, er hér um
geysilega þýðingarmikinn iðn-
að að ræða, sem öll þjóðin verð-
ur að gæta vandlega. Enn er
þó ekki nema um það bil 1/5
hluti aflans flakaður og frystur.
Vélsmiðjur í Reykjavik hafa
færzt mjög í aukana liin síðari
ár og flestar lokið við að full-
komna stórlega byggingar sín-
ar og vélar. Er liér um geysi-
legar framfarir að ræða frá þvi,
sem áður var. Verður að vænta
þess, að hin mjög bættu skil-
yrði járniðnaðarmanna í Rvík j
og víðar á landinu, verði til
mikilla hagsbóta og farsældar
fyrir þá og þjóðina í lieild.
Fyrri hluta ársins voru smíð-
uð allmörg fiskiskip í hinum
ýmsu skipasmíðastöðvum á
landinu. Voru þau öll vönduð
mjög og útbúin nýjustu örygg-
istækjum sem þekkjast. En svo
dýr urðu þessi skiþ, að síðari
hluta árs dró mjög úr skipa-
byggingum aftur og munu
nokkurir útgerðarmenn liggja
með efni i skip, sem þeir sjá
ekki fært að láta byggja úr,
fyrr en lausn fæst á dýrtíðar-
r
Scrutator:

VjouÍxLík aÉmmnwQS
Scndisveinar.
Kunningjakona mín skrífar mér
og barmar sér sáran undan sendi-
sveinum. Þegar hún hringir i búð,
þá fæst sjaldan nokkur hlutur send-
ur heim, en þegar hún kemur út á
götuna, fær hún varla komizt um
þvera götu fyrir sendisveinum, sem
æða um göturnar á uppspunalegum
hraða og leika sér meðal annars að
]>vi að hjóla utan í vegfarendur og
gera þeim alls kyns aðrar hrelling-
ar. Það er ekki furða þótt hún
spyrji: Með hvað eru allir þessir
sendisveinar að sendast?
Annars heyrði ég aðra vinkonu
mína segja merkilega sögu um svip-
að efni. Hún var á gangi á götunni
á dögunum og heyrir sendisvein
blístra um leið og hann leiðir hjól
sitt upp brekku. Eitthvað finnst
henni hún kannast við sönglagið og
fer að rifja það upp fyrir sér. Það
kemur í ljós, að það er hergöngu-
stefið úr fyrsta kaflanum í 7. sym-
fóníu Sjostakovitz, sem leikin var
tvívegis í vetur á vegum íslenzka og
ameríska útvarpsins. Jú, það var
ekki um að villast. Drengurinn hafði
numið stefið og var að blístra það.
Segi mér svo hver sem vill, að æsku-
Jýðurinn vilji á enga tónlist hlýða,
nema jazz og harmóniku.
Tónlistarfræði.
í sambandi við þetta verð eg enn
að minnast örlítið á tónlistarfræðslu
útvarpsins og þakka það, .sem vel
er gert. En það er ekki gert nógu
mikið af þessari fræðslu, og henn-
ar gætir ekki nóg í undirbúningi
þeirra tónverka, sem flutt eru áð
jafnaði. Skýringar þær, sem þeim
fylgja eru full-fátæklegar og þurr-
ar. Skýringar þær, sem fylgdu sym-
fóníunni, sem ég gat um áðan, voru
aftur á móti mjög skýrar og fjör-
legar. í þessu efni er talsvert á út-
varpi Ameríkumanna að græða.
Skýringar þær, sem fylgja hinum
vönduðu tónverkum, sem það út-
varp flytur, eru yfirleitt mjög
skemmtilegar og áheyrilegar, jafn-
framt því sem þær flytja rnikinn
fróðleik. Það hefir mikla þýðingu,
að vel sé frá slíkum skýringum
gengið, því að oft getur það oltið
á þeim, hvort þeir sem viðvaning-
ar eru í þeirri göfugu list að hlýða
á góða tónlist, njóta tónverkanna
eða ekki.
Skattfrelsi.
Það tíðkast nú að veita alls kon-
ar skattfrelsi fyrir gjöfum til menn-
ingarstofnana eða vinningum í
happdrættum þeirra. Slíkt er hætt
við, að varasamt verði, þegar til
lengdar lætur, nema þegar í stað
verði sett sérstök lög, nokkurskon-
ar viðbætir við skattalögin, er kveði
ótvírætt á um slíkar undanþágur,
og þyrftu skattfróðir menn að
leggja á ráðin um slíkt, svo að
full meining verði. Til gamans skal
eg setja hér dálítið skattdæmi. Setj-
um svo, að maður hafi unnið skatt-
frjálst happdrættishús og gefið and-
virðið til berklahælisins. Hann hefði
í árstekjur haft miklu lægri upphæð
en húsverðinu nam, en þar sem hús-
vinningurinn er skattfrjáls, kæmi
gjöfin til frádráttar skattskyldum
tekjum hans, og yrðu þær þá um
100.000 krónum fyrir ncðan núll.
Hvort fær hann endurgreiddan
skatt, svo sem hinum neikvæðu
skattskyldu tekjum hans svarar?
Gaman væri að vita, hvað skatt-
stjóri segir við þessu.
Mér er spurn ...
hvort hægt er að segja um mann,
sem er mútað með ginflösku, að
hann sé ginkeyptur?
Virðingarfyllst,
Isab ísax,
de Gin-k.
niálunum. Þó hafa stjórnar-
völdin sýnt talsverðan áhuga á
því að styðja skipabyggingar í
landinu. Stærsta sporið í þá átt
er ákvörðunin um skipasmíðti-
stöð við Elliðaárvog austan
Reykjavikur. Þar verða þó
naumast byggð hin smænfi
fiskiskip. Bygging þeirra og
endurbætur verða hlutverk
hinna minni og dreifðu skipa-
smiðastöðva. En það er aðkaM-
andi starfsemi sem naumaet
verður hafin aftur nema me8
aðstoð stjórnarvaldanna.
Fram eflir árinu var mjög
mikið unnið að allskonar húsa-
byggingum í Reykjavík og
stærri kaupstöðum. Allir bygg-
ingamenn höfðu meira en nóg
að starfa, þótt allt árið væri
skortur á trjávið og ýmsum
öðrum byggingarefnum. En
fáir hófu byggingu nýrra húsa
síðari hluta ársins, enda horfir
nú til mikils samdráttar I þe«S-
ari þýðingarmiklu starfsgrein.
Veldur því gífurlega hátt timb-
urverð og þó sérstaklega óviss-
an um dýrtíðarmálin. Húsnæð-
isekla er þó mikil um land aBt
og geta fólks til að sjá sér fyrir
góðu húsnæði miklu meiri en
nokkuru sinni fyrr. Um sér-
stakar fi’amfarir eða nýungar í
húsagerð er naumast að ræða á
þessu eina ári. Þó eykst stöðugt
notkun innlendra skjölefna,
vikurs og reiðings. En alltof lit-
ill gaumur virðist þvi gefinn
hvaða húsagerð og byggingar-
máti okkur hentar bezt, og að
hve miklu leyti við getum byggt
úr innlendum hyggingarefnum.
Er hér þó um geysistórt og
þýðingarmikið verksvið að
ræða.
Frekai’ fá ný iðnfyrirtæki
liafa tekið til starfa á árinu. Þó
hafa bæzt við nokkur ný hrað-
frystihús, bifreiðaverkstæði,
kalk- og kolsýruvinnsla, prent-
myndagerð, pappa-umbúða-
gerðir og bókbandsstofur.
Prentsmiðjurnar liafa færzt í
aukana þó þeim hafi ekki fjölg-
að og bókagerð hefir aldrei
verið meiri en nú fyrir jólin. I
byrjun ársins kom út Iðnsaga
íslands í tveim stórum bindum,
að tilhlutun Iðnaðarmannafé*
lagsins í Reykjavík.
1 septembermánuði var 7.
Iðnþing Islendinga haldið í
Hafnarfirði. Voru þar mættir
yfir 50 fulltrúar iðnaðarmanna
frá flestum kaupstöðum lands-
ins og þar rædd mörg vanda-
mál þeirra. Kemur æ betur í
Ijós að samtök iðnaðarmanna
eru á traustum grundvelli reist
ög að þau muni lyfta iðnaðinum
til vegs og virðingar ef rétt
verður á haldið. Eftir tillögum
þessa iðnþings liafa 4 starfs-
greinir verið gerðar að löggilt-
um iðngreinum með ákveðnum
námstíma og sveinsprófi: Gler-
slipun og speglagerð, kvenfata-
saumur, kvenkápusaumur og
ljósprentún. Á þinginu var end-
anlega gengið frá frumvarpi til
laga um iðnfræðsluna i land-
inu og með margskonar athug-
unum og tillögum leitast við
að undirbúa bætta framtíð iðn
aðarins og iðnaðarmanna.
í desembermánuði lauk at-
vinnumálanefnd Rvíkurbæjar
störfum. Hafði liún meðal ann-
ars gert allrækilega athugun á
skiptingu höfuðstaðarbúa á
Iiinar ýmsu atvinnugreinar.
Það undraverða, sem aðeins fáa
menn mun hafa grunað, virð-
ist hafa komið i Ijós, að næst-
um þvi annarhver starfandi
maður í Rvík vinnur að ein-
hverskonar iðnaði. Er þetta sév-
lega eftirtektarvert og ætti að
vera sönnun fyrir mikilvæ#i