Morgunblaðið - 05.09.1920, Qupperneq 3

MOBGUNBLAÐIÐ
3
,V'ai'r|a. Jarðirnar eni í fullu verði,
''tðan nokkur viil og getur búið á
Him.
ferri
Og síðastliðin 18 ár hafa
menn fengið jarðnæði en ósk-
aíhi þ(.Síi_ Hafi einhver .jörð losnað,
, ^ a margir komið og viljað ná í
annaðhvort á leig\i eða til
'ailps. Þessu hefir verið svo farið
1‘^ega i öllum sveitum landsins. —
1 ðr horfir þetta máske öðrn-
1Sl Vl6. En þar til iiggja óvanaleg-
c’ astæður, margvíslegar, illkynjað-
** °rsakir, samantvinnaðar. En
" ssi aic|a gengUr alstaðar yfir í
'eiöiiiu1m_
^11 eins og tekið var fram hér að
f °
ai»an, geta fleiri brugðist en bænd
l';uir. Utgerðarmaðurinn, sem fær
|a,lrián í vertíðarbyrjun, á eigi víst,
"rrnig útgerðin hepnast; afli get-
11 brugðist eða þá fiskur fallið í
''rði. giíkt kemur miklu oftar fyrir
i.járfellir til sveita. — Fjársýslu-
I1,eHn og „forretningsmenn1 ‘, smærri
sfíerri, verða oft fyrir ýmsum
'^áiftaóhöppum, svo þeir geta
(„®i staðið í skilum við liankana.
’ lllHir stofna sér líka í fjárhags-
'aadræði með gapaskap eða ráð
aUsh viðskiftabraski. Enda hafa
kialdþrot
eigi verið ósjaldgæf í
'ailpstöðum liér á landi í seinni tíð,
(’akum fyrir stríðið. Það hefir
'Opna borið á þegsu dýrtíðarárin.
hda bendir margt t.il þess, að vel
"U árað fyrir kaupmenn, stærri og
htiærri, þessi ófriðarár. En gjald-
^otin meðal sveitabænda hafa sem
'tur fer verið mjög sjaldgæf.
kg álasa bönkimum fyrir það, hve
lánstraust bændur hafa haft
Ja þeini) 0g hve lítið þeir hafa gert
' J kess að styrkja landbánaðinn, að
atvihimveg landsnis. En eg álasa
eittl eigi eða kenni þeim beinlínis
!lltl M fjárhagskreppu, sem þjóðin
llú við að búa. — Aðalorsakir
l('Ullar m4 telja afleiðingar ófrið-
arihs. '
S. P-
^akklætisskuld Evrópu
til Vinarborgar.
^iað eitt í Vínarborg hefir ný-
eKa flntt mjög eftirtektarverða
^in um þá, sem staðið hafa fyrir
Húsnæðisleysið.
Ein af afleiðingum ófriðarins, og
>sú ailmennasta, er húsnæðisleysið.
Það gerir vart við sig í öllum lönd-
um, bæði hernaðarlöndum og hlut-
iausum og bakar fjölda fól'ks hih
mestu vandræði. Fólkinu f jöigar ár
frá ári og gömul hús verða óhæf til
íbúðar en Önnur brenna, og verður
áfleiðingin því auðsœ, þegar ekkert,
eða lítið er bygt í staðinn.
AUir sem í bæjum búa kannast
við húsnæðisvandræðin hér á landi,
þó óvíða muni þau vera jafn tilfinn
anieg eins og í Reykjavík. Og eins
er eriendis. Fólk hefir tekið isér til
bústaðar gamla geymsiukofa, sem
engum þóttu hæfir til íveru áður
— saggafyltar kjallaraholur, og
því um líkt. Gamlir járnbrautar-
vagnar hafa meira að segja tö'lu-
vert verið notaðir ti'l íbúðiar síðustu
árin og sumstaðar hafa hellar
verið teknir til vistarvern. Sjómenn
í Bretagne eru farair að nota göm-
ul skip sín fyrir þak yfir höfuðið
og eru risin upp heil þorp af húsa-
kynnum af þeirri gerð sem sýnd er
á mynd þeirri er hér fylgir. Þetta
„byggingarlag“ er ekki að ölílu ó-
þekt hér á landi; í sumum sjávar-
verum má sjá sjóbúðir, er gerðar
eru á líkan hátt. En veggimir úr
þeim eru oftast úr grjóti og hærri.
Tilfinnanilegast kemur húsnæðis-
leysið niður á nýgiftu fólki, sem
ætlar að fara að reisa bú. Hefir í-
búðareklan frestað miargri giftinig-
unnii. En fólk sumt giftir sig hvað
sem tautar, án þess að hafa fengið
von um nokknrt húsaskjól. Sýnir
myndin auglýsingn, sem ung hjón
hafa sent út til þess að reyna að
vekja á sér meðaumkun og hafa
þau látið teikna mynd af sér og
setja á auglýsingunia. Kona ein í
London hefir þó gripið til enn á-
hrifameiri ráða. Hún hefir látið
mála anglýsingu á bakið á sér og
biður hvern þann, er útvegað geti
sér húsnæði, að stöðva sig tafar-
lanst.
friðarsamningunum og framkomn
þeirra gagnvart Austurríki, og um
þá þakklætisskuld, sem Norðurálfa
standi í við Yínarborg. Er greiuin
eftir próf. dr. Karl Brackhausen,
og mótmælir kröftuglega þeirri
meðferð, sem höfð sé á borginni og
'íbúum hennar. Því í raun og veru
sé ÖOI Norðurálfan í mikilli skuld
við borgina fyrir hetjnlega fram-
komu íbúanna frá eldri tímum í
baráttunni við Snðnr- og Austnr-
Evrópubúa er þeir hófu sókn á
hendur kristnu menninguimi. En
nú sé Austurríkismönnum, minsta
kosti frá Frakka hálfu, sýnd ókurt-
eisi og niðurlæging, sem særi þá
alla-
En höf. spyr, hvort þeir eigi að
betla um n'áð og leggjast fyrir fæt-
ur þeirra eins og hundar. Hann
telnr það mannllegra að benda er-
lendum mönnum á, sem koma til
landsins, að sú jörð, sem þeir standi
á, sé í raun og veru heiiög í sögu
Norðurálfunnar, og sigurvegarara-
ir, sem komi nú úr vesturátt hafi
fulla ástæðu til að sýna henni fulla
virðingu, því þessi jörð sé einmtt
vökvuð bióði, sem streymt hafi í
baráttu fyrir þá. Þeir skuli gæta að
minnismerkjunum framan við ráð-
húsið í borginni, af Kolwitz bisk-
upi, Starhemberg greifa og Lieben-
burg borgarstjóra, 'því þan geti
sagt frá hræðilegu umsátri frá
Tyrkja bá'lfu, og þá hafi Vín'arborg
stöðvað þan áhlanp, sem ógnað hafi
'allri Vestnr-Evrópu. Og þá hafi
þessir þrír menn stjóraað öllu O'g
leitt vörnina farsæilega til lykta
með hjálp íbúanna og djarfra
stúdenta.
Höf. segir enn fremur, að signr-
végararnir ættu að athnga það, að
landið hafi verið þeim einsikonar
skjúlgarður, svo Vestur-Evrópa
hafi getað blómgast og aukist að
freisi og vdlmegun, meðan Anstnr-
ríki átti í höggi við Tyrki og aðrar
þjóðir anstan frá. Og jaínt sé ákom
ið með seinni tímann. 1919 hafi eld-
ur Bolsewismans lei'kið nm þá, en
iþá hafi Austurríki varnað því, að
þeir bærast vestur á bóginn. En
þrátt fyrir alt þetta, sé nú í engu
vægt til, þegar dómurinn sé upp-
kveðinn.
! En höf. segist skilja það, að Anst
urrískir rnemi, eigi ékki igreiðan að-
igang að hjörtnm 'dómaranna. Svo
eftir að hafa sigrað allar áhlaups-
öldnr 'að austan, þá verði þeir nú að
falla í hendur Vestur-Evrópumönn-
um. En það sé nú sýnt, að góðar til-
finningar ráði ekki gerðum þeirra
nefnda, sem komnar séu í landið
til að safna saman ávöxtnnum sem
sigurnn haífi gefið þeim. Þeir hafi
nú ákveðið í eitt skifti fyrr öl f jár-
hags og stjómmálalegan dóm yfir
tökubaensinb.
Ogi þektuS þér hann ?
~~ Eg þekti hann ekki fyrst, en þeg-
^anu sagði: „Eg er Jakob,“ þá
'fidi eg eftir öllu.
~~ En hvað haiin hlýtur að hafa orð-
hamingjusamur! hrópaði Elísa.
~~ En hvers vegna höfðuð þér ekki
mér þetta? sagði Matthildur.
~~ Eg var ekki alveg viss um, aS þér
ru® Matthildur, og auk þess vildi
eEki hafa þag.
Vo þÖgnuðu þær báöar, en hugsanir
rra ^oru í sömu átt. pær sátu þannig
§h þar til madama Gregoire kom.
J’ar S4 Matthildi, hopaSi hún
lr a Uak og skelti saman lófum.
Er þetta mögulegt! hrópaSi hún.
SagSi viS Elísu í morgun: Hve hin-
^ku eru hamingjusamir, þeir geta
^vert a land sem þeim þóknast og
^ íátæklingana HSa ....!
Húu er komin til þess aS líSa meS
Ur’ sagSi Elísa.
rf VlS vitum hreint ekki, hvort viS
Uni aS líSa nokkuS, sagSi Matt-
uur orosandi.
" Drottiuu minn góSur, en umsátr-
iS! paS er voSalegt. ViS neySumst til
aS borSa hunda, mýs og skósóla. paS
er tilhlökkun fyrir mig, sem ekki þoli
einu sinni kanínukjöt. En eg lýsi því
yfir, aS eg get ekki veriS án mjólkur
í kaffiS, þaS gef eg ekki eftir, þó allir
Prússar eigi í hlut. Eg hefi liSiS nógu
roikiS í veröldinni, þó eg neiti mér ekki
um þá ánægju. Elísa vill nú ekki drekka
rujólk framar, hún segir aS hún eigi aS
geymast handa ungbörnunum. En þaS
Ri vitleysa. Og þó eg fái mér mjólkur-
dropa út í kaffiS, þá munar blessuS
börnin ekki um þaS.
— En þegar mjólkin er búin ? spurSi
Matthildur, sem bæSi skemti sér og
gramdist þó þessi barnalega eigingirni.
— Hún má ekki þrotna. Enginn fær
nóg til aS trúa því, aS ekki fáist mjólk-
urseytill í allri Parísarborg. En samt
eru þeir nú farnir aS ýgla sig í mjólkur-
verslununum, þegar eg kem á morgnana
og vil fá dropann minnn. Og í morgun
vai lögregluþjónn aS tala um ungböm-
in, alveg eins og Elísa. Drottinn minn
góSur! HvaS þaS er hlægilegt! BlessuS
börnin verSa aS líSa eins og aSrir, sé
ekkert til. En konan hérna í götunni
sfigSi, aS eg akyldi vera róleg. Eg fengi I
mjólk svo lengi sem nokkuS væri til.
— Veslings ungbörnin, sagði Matt-
hildur. Bara að hægt væri að koma
þeim út í sveitirnar, þar sem nóg er
a£ mjólkandi kúm. pað er hryggilegt
að hugsa til þess, hvað þau verða aS
líða, ef umsátrið varir lengi.
— Ilvað því viðvíkur, sagði madama
Gregoire, þá líða böm ekki eins og
aðrir. Þau hafa svo góðan maga. Og
svo þessi blessaður engill, sagði hún
og benti á E'lísu. Haldið þér að hún
verði vel haldin af því að borða tóma
ávexti. Því segi eg það, að þessi hræði-
lega styrjöld verður að taka enda, því
hún kemur mörgum illa.
— pér uppskerið líka það, sem hún
hefir gott í för með sér, úr því að hér
er lýðveldi, var sagt með hásri röddu
fyrir aftan hana.
— Savigny! hrópaði Elísa. Eruð þér
kominn úr fangelsinu?
— Það get eg þakkað hinu þriðja
franska lýðveldi fyrir. Bara að það
væri lengur við lýði en hin tvö fyr-
verandi!
Hann þagnað snögglega Iþegar hann
sá framan í Elísu. Þeir fimm mánuð-
ir. sem hann hafði setið í fangelsi,
höfðu haft þau áhrif, sem hann grun-
aði sízt: dauðinn hafði sett innsigli
sitt á andlit Elísu. Sár sorg gagntók
hann alt í einu eftir alla gleðina, sem
hann hafði fundið til af því að vera
frjáls og voninni um betri framtíð fyr-
ir alla. Honum fanst að nú væri ekki
ástæða til að reyna að lifa framar. En
einu augnabliki síðar hafði hann unn-
uð bug á þessum veikleika. pað var
honum ekki samandi, sem barðist fyr-
ir svo háleitu og göfugu málefni.
Hann stóð upp til þess að fara.
— Eg kem aftur, sagði hann og leit
á Matthildi.
— Bíðið þér ögn við, sagði hún, og
segið mér að hvaða gagni eg get orðið
hér!
— Svo íþér viljið gera eitthvað til
gagns hér, sagði hann forviða, en þó
dúlítið tortrygnislega. Opnið þér aug-
un og lítið í kringum yður! Tækifærin
munu ekki skorta.
"rVTT%----
'■ ,ii
21.
Nú byrjaði einkennilegt líf í þessum
stóra bæ, líf, sem var stórfenglegt,
vegna þess að það var laust við alt
emávægilegt, venjulegt, ónátiúrlegt.
lartdinu. En þeir munu hafa leyfi
til að spyrja, hvotr fjármálastefna
þeirra í landinu sé hárrétt eftir 6-
kvæðum friðarsamninganna.
Þá minnist höfundurinn á, að
tvö ár séu nú síðan vopnin hafi
verið lögð niður. En í stríðinu hafi
þeir látið út ganga hvert áformið
öðra fegurra ti þess að koma á betri
og friðsamlegri veröld- Og þá hafi
þeir kent Þjóðverjum einum um, að
ekki var hægt að koma þessu í fram
kvæmd. Þess vegna eyðilögðu þeir
bæði Þýzkaland og Austurríki. Þeir
hafa komið vilja sínum fram — en
árangurinn 1
Hvernig lítur hinn pólitíski ný-
skapningur 'þeirra út ? Frá Dóná til
Kaukasus er Evrópa líkvöllnr og
pestarbæli, óskapnaður af snndur-
lyudum þjóðiim, sultar og siðferðis-
leysis-veröld. Hvar sem litið er frá
Vinarborg til austurs, verður ekk-
ert fyrir auganu annað en rústir.
Þeir hafa vitanlega ekki ætlast til
að Evrópa yrði þannig. En það hef-
ir þó orðið meðan þeir höfðn völdin
og ábirgina.
Þeir koma til lands vors sigur-
vegarar, stíga inn í musterisrúst-
ir hins gamla menningarbæjar. Sér
hver minning nm forna frægð, ætti
að þrýsta virðingu fram í hug
þeirr. En til hvers koma þeir? Ætli
þeir að hjálpa til með endnrreisn-
ina þá eru þeir velkomnir. En það
lítur mikln fremur út fyrir að þeir
ætli að ná á sitt vald því, sem enn
er eftir.
Hveitiuppskera Indlands
er áætluð 10.061.000 smálestir á yfir-
standandi ári, og er það 34% meira
en var í fyrra.
Krúnugimsteinar Bússakeisara.
Tollverðimir í New York hafa nýr
lcga tekið böggul frá Rússlandi, send-
an „Félaga- Martens“ í New York.
Voru í böggli þessum yfir 100 gimstein-
ar, og er álitið að þeir séu úr gim-
steinasafni Nikulásar Rússakeisara.
Dýrtíðin í SvíþjóC.
Hagskýrslur Svía bera með eér, að
í júlímánuSi síSastliSnum hafi veriS
197% dýrara aS lifa þar í landi en í
sama mánuSi 1914.
KvenfólkiS, sem talið var hér heldra,
og ekki var ríkt af meðaumkun, var
utan við sig af þeirri stefnu, sem
ParísarlífiS var komið inn á. Engar
heimsóknir framar, engar gagnslausar
samræSur,engar skemtanir,engir skraut
klæðnaðir, ekkert,í stuttu máli sagt,sem
var til ánægju og yndis á vanalegum
tímum. Vitanlega voru sjúkrahúsin til,
þar var möguleiki, og þegar umsátur
stendur yfir, þá verður maSur aS
fóma sér.
Frú de Preal var með í þessu eins og
hver önnur heldri kona, en hinir særðu
voru enn fáir, en smitandi sjúkdómar
breiddust óðum út. Barónessan, var
aftur á móti í öðm skapi. Hún var ein
þeirra, sem líta á það, sem eftir er æf-
innar til þess að skemta sér og láta sér
líða sem bezt, og ekki taka tillit til
meins annars en þess, sem kemur (þeim
sjálfum við. Hún fyrirbauð því frænku
sinni að heimsækja sjúklinga ú sjúkra-
húsunum og hún hlýddi af gömlum
vana, því veiklundaðar manneskjur eru
jafnan á valdi eigingirninnar.