Morgunblaðið - 05.04.1924, Síða 3

MORGUNBLABTÐ
MORGUNBLAÐIÐ.
' Stofnandi: Vilh. Finsen.
^tgefandi: Fjelag í Heykjavík.
■ Ritstjórar: Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson.
Auglýsingastjóri: E. Hafberg.
Skrifstofa Austurstræti 5.
Slmar. Ritstjórn nr. 498.
Afgr. og bókhald nr. 500.
Auglýsingaskrifst. nr. 700.
Heimaslmar: J. Kj. nr. 742.
V. St. nr. 1220.
E. Hafb. nr. 770.
Askriftagjald innanbæjar og í ná-
grenni kr. 2,00 á mánuíSi,
innanlands fjær kr. 2,50.
í lausasölu 10 aura eint.
Sveitaövöl
kaupstaðabarna.
Pað cr gamall og góður siður
'Oa land alt, eins og kunnugt er,
kaupstaSarbörnum sje fengiu
^iimardvöl ti’l sveita. Hagurinn af
Kí er svo augljós og alraent
Viðurkendur, að það væri til lítils
-Hð orðlengja um það.
Pó er eitt atriði sem kemur
^ar til greina, og er ef til vill
’Sitt hið mikilvægasta, að með >því
"®ð börn og unglingar úr kaup-
3töðum, dvelji á sumrin í sveit-
hini og k yrmist sveitalífi og
^veitastörfum, er þeim handhægra
Seinna í lífinu að hverfa úr kaup-
stöðuuum og setjast að við at-
vamu og kjör sveitanna — ef
tarkifœri fæst tii þess.
Hollusta sú, andleg og líkamleg,
er mörg kaupstaðabörn geta sótt
hafa sótt á myndarleg heimili
1 sveit, eru svo mikil að telja ruá
j*að e:nn liðinn í uppeldismálum
J’jöðarinnár:
Hargoft getur og komið sjer vel
%rir sveitaheimili að fá uugling
ýmsra snúninga uin annatím-
Hnn.
Stöku sinnum hafa menn beitt
80er fyrir þessu þarfa máli hjer
1 bænum og fundið aimennan á-
'Va.
Pá hafa Oddfellowar um nokk-
úr ár unnið að líku starfi, sem
>ó er á annan hátt, og má eigi I
^ianda saman við þetta, sem hjer
■^r átt við. peir hafa kostað sum
a>rhæli handa fátækum börnum,
>erklaveikum, sem eigi stafar
8lnitunarhætta af, fætt þau og
>lœtt, og þannig bjargað mörg-
’hm fátækum ungling frá vesal-
'íómi brjósttæringar. Hæli þeirra
'*■ Brennistöðum í Borgarfirði tek-
úr um 25 börn.
Sú er ætiun vor að styðja að
>ví, að sem flest Reykjavíkur-
>Örn og unglingar komist í sveit,
^ sumar, og höfum vjer átt tal
þetta við cand. theol. Sigurbj.
'U Oíslason, sem er mjög kunnug
^r hjer í bænum og því hinn fær-
*sti til þess að gefa nauðsynlegar
^Pplýsingar í þessu efni. Hann
^•ék mjög vel í að stvðja að þessu,
einkum ef hann gæti notið þar
Sa*ntaka þeirra manna, sem starf-
hafa með honum í mörg ár að
•’Samverjanum“, og nú síðast að
”Blliheimilinu“, — og mun engin
y rirstaða verða á því frá þeirra
*dið.
í’eir bændur, sem kynnu að
^ija fá krakka eða ungling hjeð-
^ í sumar, ættu því að geta það
6st með því, að snúa sjer til
^tgreiðslu þessa blaðs, eða til S.
0., annaðhvort brjeflega eða
^önnlega, og láta þcsis getið,
Cv°rt heldur væri æskt eftir pilti
stúlku, og hjerumbil á livaða
svo og til hvaða starfa —
eða ef til vill ef það væri gert í
hreinu gustukaskyni.
S. Á. G. álítúr að best fæn á
því, ef viðkomandi, á eigi kunn-
ingja hjer í bænum, að vottorð frá
presti eða kennara fýlgdi um
það, að hann teldi heimilið hent-
ugt fyrir þessháttar tökubarn, þar
f>ð annars kynnu sumir foreldrar
að vera ófúsir á að láta börn sín
til ókunnugra. Einkum ltæmi það
til greina, ef sveitaheimili vildu
taka migling árlangt eða lengur.
Ólafía Jóhannsdóttir hafði í fyrra
leitað fyrir sjer um slíkar „árs-
dvalir“, og meðal annars komið
tveimur börnum austur í Oræfi,
sem hafa komið sjer 'þar svo vel,
að þau verða kyr þar eystra, og
að tvö önnur heimili þar í sveit
bjóðast nii til að taka 12 ára börn
hjeðan í slíka dvöl.
Reykjavíkurbúar, sem vilja
koma börnum sínum í sveit, geta
snúið sjer til afgreiðslu Morg-
unbl., og jafnfrarat sagt á hvaða
aldri börnin eru og hvaða starf
þeim hentar best.
Með því að koma slíku sam-
bandi á, þar sem persónulega við-
kynningu vantar, vonumst vjer
eftir því að vjer getum orðið til
þess að mörg Reykjavíkurbörn,
sem annars gleyptu hjer rykið á
götunum, og lærðu fátt nýtilegt,
í sumar, fengju tækifæri til að
njóta verunnar í sveit og allra
þeirra gæða, er fylgja íslensku
sveitalífi.
------x------
Erl. stmfregnir
Poipcaré að slaka til?
París, 4. apríl.
í umræðunum í gær um yfir-
lýsingu stjórnarinnar frá 31 .mars
lýsti Poincaré því yfir, að hvað
snerti hertökuna í Ruiir, væri
franska stjórnin tilleiðanleg til að
slaka á Ruhr-veðinu, eða ganga
inn á að í stað þessa veðs kæmi
önnur, ef nýja stjórnin með með-
mælum frá sjerfræðinganefndinni
býður fullnægjandi tryggingar.
pó yrðu nokkrar liðssveitir látnar
verða kyrrar í Ruhr til þess að
láta Pjóðverja liafa aðhald, ef
svo færi að mótstaða frá pjoð-
verja hálfu kollvelti því fyrir-
komulagi sem sjerfræðinganefndin
legði til. pannig mundi hertakan
verða til þess, að nýja fyrir-
komulaginu yrði framfylgt, sem
sje fullkomnum veðum til að fuil-
nægja skaðabótagreiðslunum.
Prá Frakklandi.
Ivhöfn 4. apiíl.
Símað er frá París, að neðri
deild franska þingsins hafi verið
borin fram tillaga um að lýsa
trausti á hinu nýja ráðuneyti Po-
incaré. Var traustsyfirlýsingin
samþykt með 408 atkv. gegn 51.
Atkvæðagreiðsla þessi sýnir ljós-
lega, að enn er fvlgi Poincaré for-
sætisráðherra óbilað hjá þingmanna-
dtildinni. Seinast þegar Poincaré
beiddist trausts hjá deildinni, var það
ekki samþvkt með eins yfirgnæfandi
meiri hluta og nú, og eftir því að
dípma hefir honum aukist fylgi þings-
inr, þrátt fyrir það sem segir í
skeyti í fyrradag, að almenningur
taki stjórn hans fálega.
pýsk vegabrjefagjöld.
Fjármálaráðherta alríkisstjórn-
arinnar þýsku hefir borið fram
frumvarp um, að þýskir menn,
Saltfisksútflutningurinn
Portúgalar og Spánverjar ætlh
í „Norges Handels og Sjöfarts-1
tidende“ 15. f. m. er skýrt frá
áliti Stavanger-káupmannsins Lö-
vas Svendsen, sem undanfarið
hefir verið á ferðalagi þar syðra,
til þess að kynna sjer markaðs-
horfur fyrir útvegs-afurðir. Af
því sem hann minnist á, varðar
okkur aðallega um það, að mikil
hreyfing er þar í Portúgal og á
Spáni að auka fiskiflotann mjög
og gera aðallega vít til New-Found
lands.
Frá Portúgal hefir verið haldið
skipum út þangað undanfarin ár,
en sú útgerð eykst mjög hröðum
fetum.
sjálfir að veiða í matinn.
Arið 1919 var flutt 31. milj kg.
ai saltfiski til Portúgal, en af því
höfðu innlendir veitt 11,4 miljón
kg. Næsta ár áttu þeir 30 skip
við New-Foundland, 40 árið 1921,
og 60 skip 1922 með 3 þús. sjó-
manna. Markmið þeirra er, segir
Norðmaðurinn, að koma sjer á
næstunni upp 400 skipum með 20
þús. sjómanna, og veiða þeir þá
í matinn handa sjer — Portúgalar-
Spánverjar eru á eftir; en þeir
byrja útgerð við New-Foundland
í ár.
Afli á Austfjörðum.
Síðasta, hálfa mánuðinn hafa
komið 1939 skippund þar á laad
af fiski og er það helmingi meira
en aflast hefir frá nýári.
Skipstapið?
í gærkvöldi frjettist að fram-
partur af skipi hafi rekið undir
Staða.bergi í Grindavík, og bátur
og á þóftunni á bátnum stóð
„Anna Toffe“ (Tofte).
Tvö lík væru einnig rekin. Sje
fregnin sönn er líklegt að þetta
sje færeyskur kútter „Anna“ frá
Tofte, sem hefir farist þarna.
-------o--------
fieilsuhælisfjelagiQ,
Eftir Magnús Pjetursson.
sem leysi vegabrjef til er-
lendra ríkja skuli gjalda fyr-
ir brjefið 50 gullmörk. Ástæðan
tíl þessa er sú, að i ítalíu einni
eru nú um 70,000 pjóðverjar, sem
vekja á sjer eftirtekt fyrir það,
hve miklu þeix* sóa af peningum,
og er gremja orðin mikil í þeirra
garð, því hátterni þeirra þykir í
litlu samræmi við fjárhagsástand
pýskalands.
------o-----
FRÁ DANMÖRKU.
Rvík, 3. apríl.
Figksalan í Portúgal.
Aðalræðismaður Dana í Lissa-
bon hefir 31. f. m. gefið stjórninni
skýrslu um saltfisksinnflutning
Portvígala á síðastliðnu ári. Sam-
kvæmt sltýrslu þessari nam inn-
flutningurinn alls 35,900 smálest-
vvm; þar af fluttust 23900 smá-
lesfir til Oporto en 1200Ö smá-
lesir til Lissabon. Fiskurinn sem
fiiittur var til Lissabon var frá
þessvvm löndunv: Frá íslandi 1350
smálestir, frá Noregi 6500 smá-
lestir, frá New Foundland 2100
sniálestir, frá Skotlandi 1600 smá-
lestir, frá Frakklandi 400 srná-
lestir og frá pýskalandi 50. Fyrir
ófriðinn voru að nveðaltali flutt-
ar til Lissabon á ári 9000 til 11,-
000 smálestir. Eins og sakir standa
er mikið til fyrirliggjandi af salt-
fisk í Lissabon, og selst hann treg-
lega og við miklu lægri verðv en
ætla mætti eftir framleiðslukostn-
aðinum. Að salan gengur svo tregt
á útlendum fiski, kemvvr af því að
birgðir þær sem fyrirliggjandi eru
af portúgölskúm fiski verða að
seljast áður en hitna tekur í veðr-
inu.
Benny Dessau
hefir verið kosinif formaður iðn-
aðarráðsins.
Eugenius Warming
prófessor er látinn á Ríkisspítal-
anum eftir uppskurð sem gerður
var á honum við blöðrusjúkdómi.
Hann var prófessor í grasafræði
við háskólann í Stokkhólmi 1882
—85, en við Khafnarháskóla 1885
—1911. í stjórn Carlsbergsjóðs-
ir.s sat hann 1889—1921. Warm-
irg prófessor var í mjög miklu
áliti sem grasafræðingur, var
hann meðlimur vísindafjelagsins
danska. og fjölmargra Qrlendra
visindafjelaga, og ennfremur heið-
ursdoktor margra erlendra há-
skóla.
Rvík 4. apríl.
Skipasmíð Sameinaða.
— Sameinaða gufuskipafjelagið
liefir samið um smíði á skipi við
Helsingör skipasmíðastöð. Yerður
skip þetta mótorskip 1400 smá-
lestir DW og á að ganga milli
Esbjerg og Parkeston. Vjelarnar
verða diesel-mótorar af gerð Bur-
meister & Wain og hafa 4200 hest-
Öfl. Hraði skipins verður 15 kvart-
mílur. Skipið rúmar 130 farþega
á fyrsta farrými og 100 farþega
á þriðja farrými.
Rannsóknarför til Nova Semlja.
Berl. Tid. birta þá fregn frá
London, að verið sje að undirbúa
vísindalegan leiðangur norður í
hcf, og eigi Islendingurinn Grett-
ir Algarðsson (?) að vera foringi
fararinnar en kunnur enskur
skipaeigandi lcostar ferðina. Til-
gangurinn er að rannsaka norður-
hlvvta Novaja. Til ferðarinnar hef-
ir verið keyptur togari, 145 (?)
smálestir að stærð, og hefir\hann
verið skírður Beltai. Er tilætlunin
að leggja á stað frá London um
3. maí. Komið verður við í Rvík
en haldið þaðan til Novaja Seml-
ja og staðið þar við í tvo mánuði.
paðan er förinni heitið t.il Franz
Josephslands og síðan til New
York. Sagt er að ferð þessi muni
vera vvndirbvvningsleiðangur vvndir
för til norðurheimskautsins sum-
arið 1925. (Fregn þessi er harla
ótrúleg og er sennilega sprottin
af misskilningi.)
P. Nielsen á Eyrarbakka.
í tilefni af 80 ára afmæli P.
Nielsen fyrv. verslunarstjóra á
Eyrarbakka birta Berl. Tid. hlý-
lega grein með helstu æfiatriðum
hans. Er þar einnig minst á rann-
soknir hans í dýrafræði og gjafir
hans til náttúrufræðissafnanna í
Reykjavík og Kaupmannahöfn.
-------o--------
Innlendar frjettir.
Akureyri 4. apríl FB.
Góður afH hefir verið á Siglu-
firði undanfarna daga. Hjer inni
á firðinum er dálítill síldarafii.
! FB. í uppsveitum Ámessýslu.
eivvkanlega í Biskvvpstungum hefir
veturinn víða verið allharður og
mjög gjaffelt. Lagðist veturinn
snemma að og jörð hefir verið
mjög illa gerð lengst af. Inni-
stöðutími er orðinn langur og á
einstaka bærjvvm er nálega hev-
laust.
NiðuarL
Niðurlagsorð.
Vó að jeg láti hjer staðar num-
ið með upptalningar á því, sem
helst þurfi að framkvæma til
berklavarna, þá er auðvitað margt
fieira, sem upp má telja. En þar
sem tilgangur minn var sá einn,
að sýna fram á, að nægilegt verk-
efni væri fyrir hendi fyrir áhuga-
saman fjelagsskap, þá þykist jeg
ekki þurfa að fara lengra út í.
þá sálnva við þá, sem á annað borð
hafa lesið það, sem jeg hefi skrif-
að.
pað er því sýnt, að okkur er
lífsnauðsyn að koma af stað aftur
öflugum fjelagsskap, er beiti á-
hrifum og fje t.il hinna ýmsu
framkváemda, er að berklavorn-
um lúta. petta er því meiri nauð
syný.sem gera má ráð fyrir að
ekki sje að vænta mikil'lar aðstoð-
ar nvv fyrst um sinn frá ríkissjóði
til nýrra framkvæmda, eftir því
sem sagt er frá högum hans. —
Mvmdi það því aðeins fást, að Al-
þingi yrði vvndan að láta að sam-
róma kröfunv alls almennmgs, en
einmitt það er eitt af verkefnum
fjelagsins að skapa.
Heilsuhælisfjelagið þvvrfum við
því að endurreisa. Jeg vona og
vil óska þess að Oddfellowum og
öðrvun góðum mönnum, konum
og körlum, takist nú að láta nýtt
fjelag rísa upp af rvvstum hins
gamla, nýtt fjelag, sem teygi arma
sína út um alt landið og veki
menn til verka á þessu sviði. Pað
er engum vafa bundið að í hverrí
sveit þessa lands er til fólk, eem
fást mvvndi til að hefjast handa
sem sjálfboðaliðar í þessari bar-
áttvv, aðeins ef það fengi kallið,
ef það heyrði hiðurinn þeyttan.
Og það á að koma frá þessu nýja
fjelagi hjer. Æskilegast væri, ef
lvægt væri að fá góða menn til
þess að halda reglulega útbreiðslu-
fundi viðsvegar unv landið og
safna liði.
Um framtíðarfyrirkomulag fje-
lagsins vil jeg ekki tala mikið
hjer, það yrði alt of langt mál.
En aðeins benda á þetta: Hjer
í bænum og víðar um landið eru
mörg fjelög, sem hafa fyrir mark-
mið ýmsa líknarstarfsemi, og
mörg þeirra komast beinlínis mn
á svið berklavarnanna. En þeim
verður mörgum lítið úr verki, af
því að máttur hvers einstaks fje-
lags verður því minni. sem þau
eru fleiri.
Öll þessi f jelög ættu að mynda
með sjer bandalag, einhverskonar
sanvband, er hefði fyrir miðdepil
hið væntanlega berklavarnafje-