Morgunblaðið - 02.02.1926, Blaðsíða 5

Ankahl. ,,-g, tébt. 1936.
JMOÆeUMBLAÐIB
Ótgerðarmeuu, skipstjárar og vjelameim.
Kaupið ekki aðrar klukkur um borð í skipin ykkar, en
Messingklukkurnar frá
Sigurþön Jónssyni, úrsmið, Aðalstræti 9.
Skuggahliðar þingræðisins.
Eftir Guðm. Hannesson prófessor.
Inngangfsorð .*)
Þa8 er langt síðan, að þing-
^æðið fór að fá ómilda dóma í
erlendum blöðum og tímaritum,
°g það ekki síst hjá þeim mönn-
'im, sem hnútunum voru kunn-
Ugastir. Fyrir ófriðinn bar mik-
^ð á þessu. Meðan á honum stóð,
fjellu þær umræður niður, sem
vonlegt var, en allan þann tíma
gætti þingvaldsins lítið, í saman-
hurði við einstaka menn. pegar
1 harðbakka sló, fengu allar
Þjóðir einstökum mönnum forust-
1:1 na í höndur og treystu þing-
stjórninni lítt.
Eftir ófriðinn voru flestar
þjóðir nauðulega staddar. Þær
voru í óbotnandi skuldum, erfitt
sjá hermannasægnum fyrir at-
VlQnu, auður og kaupgeta geng-
lr- til þurðar. Hjer var fram úr
vöndu að ráða fyrir þingstjórn-
1rnar, enda hefir þeim gengið
treglega að ráða fram úr vand-
næðunum. Þetta hefir meðal ann-
ars leitt til þess, að m*nn hafa
Venju fremur liugsað um stjórn-
npfarið og fjöldi góðra manna
homist á þá trú, að skuggahliðar
þingræðisins væru svo margar og
miklar hjá flestum þjóðum, að
sennilega verði ekki hjá því kom-
ist að breyta öllu skipulaginu, —
hverfa frá þingræðinu í þeirri
niynd, sem það hefir nú.
Þingræðið hjer á landi er enn-
Þá ungt og máske ekki fullreynt.
8vo gamalt er það þó, að flestir
sJá skuggahliðar þess, og það
Jnun sannast mála, að áliti þess
■^ni hnignandi, þó fæstir fari
eins langt og haft er eftir einum
^unnlendingi. Honum varð það
orði: „Skyldi eikki kongurinn
8era það fyrir oklcur, ef við bæð-
1101 hann vel, að losa okkur við
helv. þingið f ‘
í’ó þingið okkar fái misjafna
^óaa, þá mnn það síst verra en
erlendu þingin, og líklega betra
0 ýrusu leyti en flest þeirra. —
.^1 að síður er það lærdóms-
vað heyra hversu öðrum gefs^
etta stjórnarfar, sem eru lengra
a ^eiÖ komnir en vjer, og hafa
reynt þag til fullnustn. Eru því
maður. Eftir frakknaslcmm tíma-
ritum að dæma, er þingræðið
komið á heljarþrömina í Frakk-
landi um þessar mundir, og marg-
ir telja nýja stjórnarbyltingu ó-
umflýjanlega.
Aldrei hefir þingræðið fallið í
aðra eins fyrirlitningu og nú hjer
á landi (e: Frakklandi). Það er
ekki nýtt, að heyra slíkt frá
íhaldsmönnum, en merkilegt má
það heita, að nú segir frjálslyndi
flokkurinn slíkt hið sama og engu
betra. Svo frjálslyndur maður
eins og A. Aulard segir, að lýð
veldisstjórnin vinni sjer algerlega
til óhelgis, ef hún taki ekki gagn-
gerðum stakkaskiftum.
Það stendur á sama, hvar sem
maður hlustar á samtöl manna
og hverrar stjettar sem þeir ern,
allir lasta lýðstjórnina og þing-
ræðið. Svona er þetta í sam-
kvæmum á heimilunum, í kaffi-
stofunum, í járnbrautarvögnunum
og einnig í hópi verkamanna. —
Maður heyrir að vísu allskonar
ólíkar og andstæðar tillögur um
hversu ráða s'kuli bót á þessu, en
öllum kemur sarnan um, að gefa
þingmönnunum þessa og þvílíka
vitnisburði:
Já, þingmennirnir eru „bullu-
kollar“, „örvita“, „djöfulóðir“,
„montrassar“, ,spilagosar‘, „vind-
belgir og ,,fimbulfambarar“,*) —
sokknir niður í að skara eld að
sinni köku og hugsa ekki um ann-
að en hagnað síns flokks. Loftið
í þinghúsinu er eitrað af klikku-
brallinu og alskonar hagsmuna-
leyndardómum.
Svona eru dómarnir.
Hverju má svo trúa af öllu
þessu? Hvernig er ástandið í raun
og veru, þegar litið er á það óhlut
drægtun augum?
hundrað og fjórir þingmenn lágu
þá nodir ákœru, fyrir »5 hafa
þogiS Biúfrur af PanamafjelagiXLU,
sem sóaði sparisjóðsfje lands-
manna, eins og kunnugt er.
Þessi dæmi sýna, að skamm-
irnar um þingið eru ekki nein
nýlunda. En aldrei höfum vjer þó
sjeð hann eins svartan eins og nú.
Það er víst hyggilegast, að sjá
sjálfur og heyra hversu alt geng-
ur á þingia*. SjónÍB er sögm
ríkari.
Jeg kom inn í þingsalinn. Það
er langt síðan jeg hefi sjeð hann.
Ógurleg klukkuhringing gaf til
skynna, að nú kæmi forsetinn og
setti fundinn. Hann gekk fram
milli tveggja raða af byssustingj-
um hermanna og gekk upp að for-
setastólnum en til heggja hliða
stóðu tveir herforingjar með nak-
in sverðin.
Maður skyldi ætla, að þessi
hermensku- og hátíðabragur hefði
einhver áhrif á alla viðstadda, en
hissa varð jeg, þegar Herriot,
rjett á eftir, varð að haga sjer
líkt og herforingi í ofviðri, sem
reynir að hrópa svo hátt að heyr-
ist í ofsanum, — áður en hljóð
fjekst.
Öllum kemur saman nm það,
að Herriot stjórni fundum með
skörungsskap og kurteisi, en eigi
að síður varð hann að hrópa,
biðja, benda, gefa allskonar merki
»g l»erja i borðið —- liamr* é þa®
m»i vænni spíta, til þaas að koma
röð og reglu á þingmennina.
pað ber margt fyrir augu ó-
'kunnugra' í þingsalnum. Lokin á
púltunum sínum nota þingmenn
til þess að skella með, þegar þeir
komast 1 uppnám. Sköllóttir og
(gráhærðir menn skammast sín
ekki fyrir að skella og smella
með lokunum eins og verstu óláta-
belgir. Hvergi hefi jeg sjeð önnur
eins læti í þingsal.
hjer
dóma
teknir upp nokkrir palla-
T um þingræðið érlendis.
H.
ÞingraeÖið í ógöngum.
Kjer fer á eftir ágrip af grein
e tlr' Ludovic Nadeau: „Le crise
u Parlamentarisme“, sem birtist
r binu ágæta tímariti „l’Illustra-
10rL 12, /12. 1925. Höfundurinn
^ uafnkunnuj. og víðförull blaða-
' __ Ofanrituð magangsorð
• V 1 rjettu lagi að fylgja grein-
h nStjónamália j N»rtgi“, or
r 18t hjer í blaðinu fyrir. helg-
b •+-?e^r Ouðm. Hannesson próf.
11 Mbl. nokkrum greinnm er
Jalla >ettfl, 9amft efni.
Það er ekki nýtt, að þingin fái
harða dóma. Á 18. öld hafði hinn
frægi rithöfundur Joseph de
Maistre tekið alt það fram, og
•það snildarlega, sem verst er x
fari þinga, Dómur hans var á þá
leið, að „aldrei hefðu neinir
merkisatburðir sprottið upp af
þingræðum einum.“
Um miðja 19. öld sagði rithöf-
undurinn L. Veuillot um franska
þingið: „f engri samkomu hefir
brallið þrifist betur, hvergi hefir
kunningsskapur og flokksfylgi
ráðið meiru og hvergi eru völdin
meiri til þess að koma sínu fram.
Verstu hras'karar eru þar hátt á
strái, sómamenn stundum einskis
virtir, afreksverk höfð að engu
eða stungið undir stól og sapn-
leikurinn lítilsvirtur.1 ‘
1 lok 19. aldarinnar rjeðist rit-
snillingurinn Ernest Judet á þing-
stjórnma af wikflli jrxvaii, lifct
*) hurluherlus, ahuris, énergu-
menes, hahleurs, fareeurs, saut-
eurs, plu’aseurs. Fátífct orðaval í
frá'lík'ml&u!
Menn segja, að „gagnslaust
gaspur“ í þinginu keyri fram úr
í Öllu hófi, en þegar jeg hlaða í
þingtíðindunum þá gengur fram
af rnjer, hve málin eru margbrot-
in og erfið, sem þingið hefir til
meðferðar á hverju ári. Ósjálf-
rátt verð jeg hugsandi út úr
þessu. Og við þetta bætist öll sú
mikla vinna, sem nnnin er hljóða-
laust í þingnefndunum og fæstir
vita neitt nm. Og þó er það ang-
ljóst, að þinginu hefir ekki tekist
að ráða fram úr neinu af mestu
nauðsynjamálum þjóðarinnar.
Ótal fyiurspurnir hafa verið
gerðar um dýrtíðina, ótal fyrir-
spurnir og rannsóknir hafa hlaup-
ið af stokkunum viðvíkjandi öll-
um peningunum, sem hafa horfið,
en áttu að ganga til þess að end-
urreisa eyddu norður-hjeruðin! —
En alt hefir þetta til einskis orð-
ið. Peningarnir hafg, fallið, dýrtíð-
in hefir aukist og ekki hefir hafst
upp á einum einasta af stórþjóf-
unum í norður-hjeruðunum, sem
eyddust í ófriðnura-
Jeg hefi hlustað á umræðurnar
ua* fjáirlögi*. ÞaS má kv»r sew
vill gera gis að öllum ræðuhöld-
unum, en það verð jeg að segja,
að flestir af ræðúmonnunum, sem
jjjjfllúfki uíd. íjánaálip, hðfðu mikla
CMI o fWWff
talað. Oftast, þegar einn af þess-Á
um rsaSumönnum lauk máli sínu, ■
hafSi hatxn nálega sannfærfc mig
um sinn málstað, en svo kom sá
næsti og honum sagðist engu síð-
ur, svo jeg vissi ekki að lokum
hvað halda s'kyldi. Jeg varð sann-
arlega hvorki var við vanþekk-
ingu nje heimsku við umræðurn-
ar. Þvert á móti var það auðsjeð,
að hjer áttust við vitrir menn og
marg-fróðir, en þeir beittu sínum
góðu gáfum til þess að ónýta öll
mál hver fyrir öðrum, svo ekkert
kom út úr þessum Hjaðningavíg-
um nema óreiðan ein og óskapn-
aður.
Með hverjum degi verður það
ljósara, að ef vjer eigum að kom-
ast út úr vandræðum vorum verða
allir að leggja mikið í sölurnar,
háir og lágir, rílrir og fátækir.
Þó gengur það svo í öllum flokk-
um þjóðfjelagsins, að hver sveit,
hvert fjelag og hver stjett heimt-
ar af þingmönnum sínum allskon-
ar fríðindi og hagsmunabætur en
krefjast þess jafnframt, að heitt
sje hinum mesta sparnaði og
stranglei'k við alla aðra. Þegar
þetta lag er komið á þingstjórn-
ina, hugsa þingmenn fyrst og
fremst um að ná með einhverj-
um hrossakaupum í fje handa
kjósendum sínum, en kæra sig svo
kollótta um velferð þjóðarinnar.
Alt þetta og margt fleira hefir
leitfc til þess, að margir eru sann-
færðir um, að þingræðið sje ef til
vill nýtilegt meðan alt leíkur í
lyndi, en ófært þegar mikið er í
húfi. Þá verði alræðismenska. eða
einveldi að taka við taumuuram.
Því verður ekki neitað, að þessari
hugmynd hefir aukist mjög fylgi
í öllum heldri stjettum þjóðfje
lagsins. Misjafnlega hefir þó þetta
ráð gefist bæði fyr og síðar.
nfKWtamSm
Þegar öllu er á botninn hvolft,
má segja að þingræðið hafí reynst
misjafnlega, stundum vel, stund-
um illa. Afleitt e'r það, þegar
flokkar eru jafnir og rífast um
völdin eins og nú gerist. pá er
það verst allra stjórna.
Vjer eigum um tvo kosti að
velja: Annar er sá, að sjálft þing-
ið hafi af sjálfsdáðum stak'ka-
skifti og sjái oss fyrir einbeittri
og rög'gsamlegri stjórn með næg-
um völdum. Hinn er sá, að þjóðin
taki í taumana og sjái sjer fyrir
nýju skipulagi, sem nægi til þess
að koma á fullri festu á stjórn
landsins og að engum haldist uppi
að brjóta landslög.
Fyr á tímum
þá kostuðu
5 i 11 E 11 E
rakujElar
15 til 25 krónur, en kosta
nú aðeins kr. 4,50 með
einu blaði.
VOruhúsið.
Hann reykit* tuttugustu
hverja cigarettu ókeypis.
GjjHr hið sama.
Sj ni a v:
24 verslunin.
23 Poulsen.
27 Fossberg.
Klapparstig 29
Steinsmíðaverkfæri.
Þingið liefir smám saman lam-
að alt framkvæmdavald stjórnar-
innar og gert sig að einveldis-
herra í öllum málum þjóðarinna r.
ÞaC var upprxmalega stofnað tíl
þess að gæta hagsmuna þjóðarinn-
ar, sjerstaklega að fje hennar
væri ekki eytt fram yfir það sem
nauðsyn krefði, en nú er svo kom-
ið, að þingið eykur eyðsluna meir
en dæmi eru til. Og ekki líst
mönnum heldur á það, að hver
þingmanns eða ráðherranefna er
tftli* h»f í kverja stöðu sem vera
skal, hve vandasöm sem hún er.
Sá sem vár flotamálaráðherra í
morgun, er um hádegi orðinn
kenslumálaxáðlierra og að 'kvöldi
•ífVhtrmwátTrúmi'etTa. ‘Kiígmenn
Hvergi
meira úrval
af mislitum og svörtum
ullar- og
silkisokkum
• en hjá
lilll liiilin.
skifta blátt áfram arðvænlegustu
embættunum milli sín: stjórn ný«
lendanna, sendiherrastöðum, um<
sjónarmannaembættum. Suxnir
fylla. blöðin, þó aldrei hafi þeir
ritfærir verið. Það er kominn tími
til þess, að þingmenn láti sjer
nægja að vinna að þeim störfum,
sem þjóðín hefir falið þeim.
Það er ekki að ástæðulausu, áð
^nargir hafa þá tru, að oft verði
luagur þjóðanna svo erfiður og ilÞ
ux* viðfangs, að hann sje þing-
stjÁminni ofurefli og að harð-
stjórui e in og eins manns viljí
moypri að hæta hann. Ef til vill
er þ«isu þannig farið, þó ekki
sjeu þær horfur alskostar álitleg-
ar. -»-