Morgunblaðið - 24.12.1940, Side 4

4
MORGUNBLAÐIÐ
Þriðjudagur 24. des. 1940.
OQ HEIMILIM
JÓLIN eru hátíð barnanna
fyrst og fremst, enda fara
I>au snemma að hlakka til jól-
anna. Fyrir þeim eru jólin til-
breyting frá hinu daglega. Börn
in vita, að þá fá þau góðan mat
að borða og þá fá þau og marg-
ar skemtilegar jólagjafir. -Þau
bykjast líka altaf viss um, að
«kki muni þau vera látin fara í
jólaköttinn.
En hvað vita börnin meira um
jólin? Hvað vita þau um sjálfa
hátíðina og þann, sem hún er
helguð?
Það væri rangt að halda því
fram, að börnin vissu ekkert um
litla jólabarnið. En hitt er víst,
a,ð minna er gert af því nú en
áður, að glæða trúarkend hjá
börnum, til dæmis í barna-
skólunum. En slík breyting
er ekki holl, hvorki börnunum
sjálfum nje þjófjelaginu í heild.
Það er þess vegna gleðiefni,
að ýmsir af fremstu leiðtogum
barnaskóla vorra hafa vakið
máls á því, að nauðsynlegt sje
að leggja meiri rækt við þessa
hlið uppeldismálanna.
En ef allir eru samhentir í því
að gera hjer breytingu til batn-
aðar, má vænta góðs árangurs.
En þarna eiga ekki aðeins hlut
að máli kennarar skólanna og
forráðamenn, heldur og heimil-
in, en þar er fyrsti hornsteinn-
ínn lagður að uppeldi barnsins.
Er þar enn eitt þýðingarmikið
starf í hinu umfangsmikla hlut-
verki hinnar íslensku móður og
húsmóður.
MUNIÐ —
— — — að vitaminin haldast
best í alskonar káli við suðu, ef
dálítið edik og salt er sett í það.
-------að það er gott ráð við
Liksta að draga andann djúpt og
balda andanum niðri í sjer augna-
blik, nokkur sinnum til skiftis.
Einnig á að vera gott að renna
fljótt niður 1 teskeið af strásykri
eða sætu ediki.
— — — að hafa handklæði á
botninum í balanum, þegar ung-
barnið er baðað.
Ef svo óheppilega
vill til, að skórnir eru of litlir,
er gott að setja ,,hæla“, úr
gúmmí eða leðri inn í hælinn á
þeim. Þá hækkar fóturinn og j
minna fer fyrir honum.
jiiiliiiiiiiiiiiiiiiiiiilllliiiiiimiiiiiiiiliiillliiiiliiiiiiiiiiiMilMiiiiiiiiilliliiliiliiiliililiiiliiiiliiiilllliliililiiilliiiiiiiliililliiiliiiiniiiiiir
I samkvæmum
Margir af nýjustu samkvæmiskjólunum eru í mótsetningu við
efnismiklu stílkjólana, þröngir alla leið niður að hnjám, en það-
an falla þá pilsin í ríkum fellingum. Eins eru líka margir kjólar
með svona hjartalaga hálsmáli,eins og sjest á myndinni. Sam-
kvæmistöskurnar eru mjög skrautlegar, úr silki, perlum og glit-
doppum.
Jólin fyrir
Fyrrum voru húsmæðurnar ekki
í vandræðum með hvað
skamta skyldi um jólin, þar sem
sæmileg efni voru og því nægar
matarbirgðir. Þá voru ekki fram-
bornir í jólamatinn allskonar heit-
ir rjettir.
Þá var heldur enginn metnaður
milli húsmæðra um, að hafa það
sem best, fjölbreyttast og full-
komnast, sem fram var borið, þvi
engum gat komið til hugar að
breyta frá hinni aldagömtu venju
með jólamatinn. Svona var það alt
fram að aldamótunum síðustu.
Sagt hefir mjer eldri kona, frá
efna- og myndarheimili á Norður-
landi, hvernig skamtað var á henn-
ar heimili um jólin, fyrir aldamót.
Á jólanóttina fjekk hver sinn
ákveðna skamt. Tek jeg hjer sem
dæmi hvað karlmönnum heimilis-
ins var skamtað; kvenfólkið f jekk
aðeins minni skamt.
★
Staflað var á stóran disk öllum
þeim mat, sem hjer er upptalinn,
og f jekk hver maður slíkan skamt:
5 laufabrauðskökur.
1 þykka og stóra flatköku úr
rúgmjöli, sem bökuð var á glóð.
Sauðar hangikjötslæri, tæplega
hálft.
Sauðarmagál, hálfan.
2 sauðar-hryggjarliði, reykta.
Sauðarsíðu, reykta, 3 rifbein.
Lundabagga, súran, stóra sneið.
Lundabagga, reyktan, stóra
sneið.
Hangiflot.
Stóra smjörsneið.
Ofan á þennan matarstafla var
lagt stórt tólgarkerti.
Af þessum skamti borðaði hver
eftir lyst og getu á jólanóttina.
En afganginn átti hver einstak-
lingur, og geymdi hann vandlega
frammi í skemmu. Gat hver og
einn svo borðað af honum eftir
vild. Margir áttu jólaskamtinn
fram á þorra.
Þar að auki var öllum gefið
súkkulaði á jólanóttina og kaffi og
vín með, þeim sem vildu. Brauðið
var: Kleinur, pönnukökur, vöffl-
50 árum
ur, lummur, kúlur, jólabrauð og
ein tegund af hörðum smákökum.
Bæði jólakakan og smákökurnar
voru bakaðar í rúgbrauðspottinum
á hlóðum, og gekk það ágætlega.
★
Jóladagsmorguninn var aftur
gefið súkkulað og kaffi með sams-
konar brauði eins og kvöldið áður.
Kaffið drukku í rúminu þeir er
vildu. Á eftir var lesinn húslestur.
I morgunmatinn ^ar skamtað
skyr og rjómi. í miðdegismatinn
þykkur hrísgrjónagrautur með
rúsínum; með honum var borið
smjör og rjómi. Til kvöldverðar
var skyrhræringur.
★
Á annan jóladag varu borðaðar
baunir og kjöt.
Öll kvöld fram á þrettánda dag
jóla var gefið kaffi með þeim
brauðtegundum, er taldar voru
upp að framan. Var svo mikið
bakað af þeim að entist öll jólin.
★
Þessi gamli íslenski jólamatur
er kraftmikill og íburðarmikill,
en alls ekki f jölbreyttur. T. d. er
mjög mikið af fleiri tegundum
hangikjöts ætlað hverjum, en eng-
ar kartöflur. Það er enginn vafi
á því, að hollara er og ljúffeng-
ara að borða kartöflur með, en
minna af kjötina, eins og við ger-
um nú. Þá er það athyglisvert, að
rjómi er liafður tit á allan spóna-
mat. Húsmóðirin hefir viljað gefa
fólki sínu alt það besta, sem til
var á heimilinu.
Um aldamótin komu upp nýir
siðir og venjur á öllum sviðnm
hjer á landi, og um leið breyttust
matarvenjurnar.
★
Nú eru þeir tímar, að lífsnauð-
syn er að íslenskir siðir falli ekki
í gleymskunnar dá. Ættu því allar
sannar íslenskar húsmæður að
hafa það hugfast, að halda sem
íslenskust jól. Þá mun unga fólkið
og börnn, hin komandi kynslóð,
vera móttækilegust fyrir alt gott
og fallegt og alt sem íslenskt er.
Helga Sigurðardóttir.
Hvað gerið þjer í frístundum yðar?
að eru margar manneskjur,
sem aldrei virðast hafa tíma
til neins, þær virðast altaf vera
önnum kafnar, en koma þó aldrei
neinu í verk.
Þessar manneskj ur myndu
gara mikið góðverk, bæði á sjálf
um sér og öðrum, ef þær tækju
sig til í frístundum sínum, sem
þær, ef vel er að gáð, hafa í raun
og veru fleiri en flestir aðrir, og
kæmu í framkvæmd einhverju af
því, sem þeim finst þær sí og æ
þurfi að gera og hvílir á þeim
eins og mara. Þessar manneskj-
ur eru nefnilega oftast nær tauga
veiklaðar, og oft af ímynduðum
áhyggjum. En þær ættu að sjá,
hve þeim yrði hughægra ef
þær kæmu af sér þeim skyldum,
sem þeim finst á þeim hvíla,
smátt og smátt, einu eða fleirum
skylduverkum á dag, uns öllum
væri lokið. Þá fyrst væri tími til
reglulegra frístunda!
★
En hvað eiga svo þær mann-
eskjur að gera, sem ávalt eru í
vandræðum með sjálfar sig í frí-
stundum sínum?
Hjer eru nokkrar tillögur:
Lesa góða bók.
Fá sjer skemtilega handavinnu
og sauma eitthvað, til þess að
gefa öðrum eða dubba með heim
ilið.
Læra að búa til leðurmuni;
það er skemtileg vinna og gagn-
leg.
Tefla skák. Það geta konur
lært jafnt og karlar. Það æfir
hugann og yfir taflinu hverfa
allar áhyggjur.
Grúska í ættartölum. Það er
gaman að vita eitthvað um sína
eigin ætt.
Skrifa æfisögu sína. Það er
skemtilegt að rifja þannig upp
gamlar endurminningar, og tím-
inn líður fljótt við þá skemtun.
Safna frímerkjum. Það getur
líka verið fræðandi, hvað snertir
landafræði og veraldarsögu.
Gera góðverk, að minnsta kosti
eitt á dag.
Fara í gönguferðir.
Lesa bækur á erlendu tungu-
máli, fletta upp óþektum orð-
um og skrifa „glósur“ yfir þau.
Skrifa brjef til ættingja og
vina, sem setið hafa á hakan-
um.
Svona leit íslenski búningur-
inn út um miðja 19. öld. Það er
sjerstaklega húfan, sem virðist
frábrugðin því, sem nú er, og
svo greiðslan. Hárið er fljettað
í margar smáfljettur í hnakkan-
um. Loks eru íslenskir skinnskór
— með ristarbandi.