Morgunblaðið - 11.12.1948, Blaðsíða 2

MURGVNBLAÐIÐ
Laugardagur 11. des. 1948.
a
AFMÆLI KONINGLEG
LEIKHÚSSINS
16 daga hátíðasýningar
á hestu leikritum
Eftir ÓSKA.K BORG
Kaupmannahöfn 7. des.
|>Afi EP. HÁTÍÐ I Kaupmanna-
höfn Alt ,,Strykið“ er skrýtt
grænum greinum og jólatrjám
og græxxir grenibogar með þús-
unduEi og aftur þúsundum af
rafmagnsperum eru spentir yf-
ir götur.a með fárra metra milli
hili <frá Kóngsins Kýjatorgi til
Ftáðhúisplássins. Þrátt fyrir raf
magnsskort er kveikt á þessum
Ijósum nokkra tíma á dag og
keppast þau við sýningarglugga
verrianar.na um að „upplýsa“
hið óigandi mannhaf, sem um
götun:;- fer. Á ljósunum má
kvei:kja meðan búðirnar eru
opnaij en eftir það er allt,
nema venjuleg götuljós, slökkt
og er rnanni þá innanbrjósts
líkt og litlu stúlkunni með
cld. Jplt U.I’ nar. eftir að slokknaði
á eldspítunni.
A. kvöldin er þó einn staður,
þai .se.cn Ijósin eru ekki slökt
og.1 >að er konunglega leikhúsið,
J.-v) j) • er haldin hin mesta há-
tíð í r.ogu þess, 200 ái’a afmæl-
i'ð, sem jafnframt er einhver
me.'.ia og margbreyttasta leik-
hiisháííð, sem þekst hefur í
heiiiaínum. Hin fagra. trausta
byggr.g baðar í Ijósum. — Á
myudastyttum Holbergs og Oc-
hlen.ichiúgers fyrir framan leik
húsið, eru lárviðarsveigar. Afi-
miklir Ijóskastarar upplýsa hir.a
undurfögru gotneskú gull-mo-
saiklsoga yfir svölunum á fram
hlið.læss og eldur logar í hinum
íjórum stóru fórnarskálum á
mæni þess og leggur hvítan
reykinr til himins.
Ifi daga hátíð
Hátíðín stendur sextár. daga
í röð með nýrri leiksýningu á
hverju kvöldi. Hún byrjaði 3.
des. á afmælisdegi stofnanda
leikhússins og skapara, hins
rriikla meistara Holbergs og
endai 13. des. á 200 ára afmæl-
isdegi þess sjálfs. En af svo
miklu er að taka hjá þessum
hstameistara, að 16 mismun-
endi sýningar þóttu ekki nægja
og var því bætt við nokkrum
eftmaiðdagssýningum, sem auð
vitað eru jafn umíangsmiklar
ogimarkverðar og kveldsýning-
arnar.
íiPyrsta verk mitt. er jeg kom
til borgarinnar, var að skoða
leikhúsið og naut jeg þar góðrar
leiðsögu mágs míns, Poui Reu-
me) t, . Með þetta heljarfyrir-
tæki á prjónunum bjóst jeg við
að ;;já þar alla menn kófsveitta..
hJaupandi og kallandi. en það
var eitchvað annað. Fjöldi fólks
|>ar reyudar að verki. en enginn
virtist hreyfa sig að g2gni. að
jeg *iú ekki tala um að asi væri
ó nokkrum manni, en einhvern
vegiin, var það þó svo að verk-
inu v ;v; miða áfram. Þarna
rjer maður það, hugsaði jeg,
heimurirai er allur að fara til
Ai >vi vinnuafköstin eru
epgj rhr stríðið. Aumingja
Jeikhú t’órinn. sem gefið hefur
út, augi; singju með erfiðustu
.sýnir _rskrá, sem sennilega
}»ek!: og á að sjá um að sýn-
ingd..;uar komist upp — honum
líðu ví !. notalega þessa stund-
ina eða hitt þó heldur, því harm
sjer auðvitað með þessum
vinnubrögðum hlýtur allt að
fara í hundana.
Hjá Bröndsted leikhússtjóra
Áður en jeg veit af, er jeg
kominn inn til leikhússtjórans,
herra Bröndsteds, þar sem hann
situr í skrifstofu sinni. Hann
er mjög aðlaðandi, unglegur
maður um fimmtugt. En hafi
þó annað starfslið leikhússins
eitthvað virst hreyfast, þá var
hjer algert stopp. Hann tekur
vingjarnlcga og brosandi í
hendina ó okkur, býður sæti
og segist vera guðsfeginn að sjá
okkur og fá að tala við okkur,
því hann hafi nefnilega ekkert
að gera eins og á stæði! Þá var
mjer lokið.
Eitthvað fór þó loks að hreyf
ast innan í kollinum á mjer og
datt mjer í hug sagan um
Moltke gamla, yfirhershöfð-
ingja Þjóðverja í stríðinu v>ið
Frakka árin 1870—71. Sagan
segir, að hann hafi verið vak-
inn um miðja nótt og hcnum
tilkynt að stríðið hafí brotist út.
Hann hafi þá afhent þjóni sín-
um lykil að hægri skrifborðs-
skúffu sinni og sagt honum að
senda út allar fyrirskipanir, er
þar lægju, síðan hafi hann snú-
ið sjer á hina hliðina og sofið
til morguns. Það var nefnilega
heldur betur búið að undirbúa
stríðið og engu við að bæta.
Líkt var hjer ástatt. Allt var
þrauthugsað og þaulæft. Hver
maður vissi hvað hann átti að
gera og öll handtök svo snör
og örugg, að það virtist sem
verkið ynnist af sjálfu sjer. Að
eins með þessu móti, með slíku
starfsliði í öllum greinum og
þessari stjórn. var unt að leysa
af hendi það Herkúlesarverk, er
sýningar 200 ára afmælisins
eru.
Afmæli Holbergs
Á afmælisdegi Holbergs er
það ein af föstum venjum leik-
hússins, að þangað er boðinn
fjöldi af nemendum úr skóla
Holbergs, Sorö Akademi, og svo
var erm. þó leikhúsið virtist of
lítið fyrir þann fjölda, sem þar
þurfti að vera. Þetta er einn
liðurinn í þeirri starfsemi leik-
hússins að láta áhrif þess ná til
sem flestra. í hvaða stöðu, sem
þeir eru og hvar í landinu. sem
þeir eru. Á hverju ári eru bestu
leikkraftarnir sendir í ótal
leikferðir víðsvegar um Dan-
mörku og ekkert til þess sparað
og á hverju ári eru um 50,000
aðgöngumiðar gefnir eða selair
fyrir 2 krónum stykkið til alls
konar skóla, iðnfjelaga, verk-
lýðsfjelaga o; s. frv. til þess
m. a. að fjárskortur hindri
mer.n ekki í að sjá góða leik-
list.
Hinn 3. desember var auð-
vitc.ð leikið leikrit eftir Hol-
berg, sýmir.gin helguð honum
og ’ailir. jafnt .leiketjdur,. sem
áhorfendur, hyltu hann í huga
og hjarta., .
Tartuffe Moliére.
Næsta dag var það Moliére.
Þá var leikinn Tartuffe. Sýning
þessa meistaraverks á Kgl.
leikhúsinu er ógleymanlegur
viðburður. Samleikur þeirra
Bodil Ipsen og Poul Reumerts
er þannig, að ekki er unt að
lýsa honum með orðum, mað-
ur verður bara heltekinn frá
hvirfli og ofan í tær. Svo sem
kunnugt er, ljek Reumert einn
allra útlendinga, Tartuffe í
helgidómi Moliérs, þjóðleikhúsi
Frakka i París. Frakkarnir þótt
ust raunar fullfærir um að
leika Moliére sinn betur en
nokkur útlendingur og þegar til
kom, hristu nokkrir höfuðin yf
ir því, að hann leyfði sjer að
bafa annan skilning á ýmsum
atriðum í Tartuffe, en þeir sjálf
ir og braut þar með erfðavenj-
ur leikhússins, en viti menn, I
þegjandi og hljóðalaust hefur
Tartuffe ávalt síðan verið leik-
inn á Théatre Franijais á sama
hátt og Reumert ljek hann, og
þetta vita allir Moliére-leikarar
í heimi.
En í ,,Tartuffe“ gætir fleira
en þessara tveggja ágætu leik-
ára. Svo til alhr ljeku afburða
vrel og stíllinn, menningin, sem
lýsti sjer í hverju atriði, smáu
og stóru, setti heildarsvipinn á
sýninguna og slíkt næst ekki
nema með ára- eða aldaþjálfun
í snilli og undirgefni fyrir list-
inni.
Shakespeare-kvölcl
Shakespeai'e kom næsta
kvöld. Þá var leikinn „Othello11
Sama snildin kom þar fram í
heildarmeðferðinni og stílsmekk
urinn óbrigðull. Á Konunglega
þekkja þeir allan Shakespeare,
hvernig hann hefur verið leik-
inn á öllum tímum og hvar
sem var, svo að kvað og heildar
útkoma sýningarinnar var feng
in í ljósi þeirrar þekkingar. —
Aðalhlutverkin ljeku að þessu
sinni Mogens Wieth, Bodil
Kjær, Anna Borg og H. Gabri-
elsen. Það er enginn viðburður
í þessu leikhúsi að aðalhlutverk
sjeu vel leikin, því þau er jafn
mikil rækt lögð við og hin smáu
hlutverk, sem hin stóru. Nið-
urstaðan var því sú, að allir
fjellu inn í þá miklu harm-
leiksheild, sem Shakespeare
skapaði og þá var takmarkinu
náð.
líemik Ibsen
Ibsen gleymdist ekki. 7 gær
var ,.Vildanden“ leikin. Það
er ekki vafi á að meðferð Kgl.
leik-hússins á gömlu meistur-
uríum er góð, en sje um mis-
mun að ræða, þá er meðferðin
á Ibsen meistaraleg þar. Mörg
leikrit hans voru fyrst leikin
á þessu leikhúsi og við hann
hefur það haldið trygð til þessa
dags. Er Ibsen skapaði leikrit
sín seinni hluta 19. aldar, var
elcki mikið um frjálslyndi í
Franih. á'bls. 12
Kommúnistar reyna að tefja fyrir málinu
FRUMVARPIÐ um aðstoð til útvegsmanna, er síldveiðar stund-
uðu sumarið 1948 var afgreitt frá neðri deild í gærkvöldi og
til annarar umræðu í efri deild. — Breytingartillögur sjávar-
útvegsnefndar voru allar samþykktar, en tillögur kommúnista
felldar.
Afstaða kommúnista í um-(
ræðunum var hin furðulegasta,
því að þeir reyndu á allan hátt
að þvæla málið og hjeldu uppi
málþófi fram á nótt í gær-
kvöldi.
Sjávarútvegsnefnd hafði
borði fram tillögu um að lán
yrðu veitt sem óendurkræfur
styrkur, en sú tillaga var tek-
in aftur sökum þess að fjár-
málaráðherra boðaði alveg á
næstunni frumvarp um aðstoð
við bátaútveginn, þar sem tek
in yrðu inn ákvæði þessarar
tillögu.
Gaf Jóhann Þ. Jósefsson,
fjármálaráðherra, að því til-
efni eftirfarandi yfirlýsingu:
Ríkisstjórnin liefur ákveð
ið að leggja fram á næst-
unni frv. vegna vandamála
bátaútvegsins og að taka
inn í það frv. heimild til
þess að gefa eftir það fje,
sem lagt er fram samkvæmt
þessu frumvarpi og lán þau
er veitt voru vegna afla-
brests á sildveiðunum sum-
arið 1945 og 1947.
Bjargráð kommúnista
Er frumvarpið kom til 3.
umræðu í neðri deild kl. 5 í
gærdag lagði fjármálaráðherra
áherslu á að málinu yrði flýtt
sem mest.
En kommúnistar voru ekki
alveg á því. IJjeldu þeir uppi
látlausri þvælu um málið svo
tímunum skipti, en þeim var
að sjálfsögðu lítt svarað.
Aðaluppistaðan í málflutn-
ingi þeirra var sú að þeir voru
algerlega andvígir því að út-
gerðinni yi'ði veittur gjaldfrest
ur eins og frumvarpið fer fram
á. Það stefnir í algjört öng-
þveiti, sagði Lúðvik. Ennfi'em-
ur voru þeir á móti því að
nokki'ir af lánardrottnum út-
gerðarmannanna slökuðu til á
skuldum við þá. I stað þess
heimtuðu þeir að ríkið keypti
upp sjóveðin og lögveðin og
síðan yrði útgerðin látin sigla
sinn sjó!
Smánin hans Áka
Áki Jakobsson fáraðist mik-
ið yfir því ákvæði frumvarpsins
að lánveitinganefnd skyldi
mega sannprófa hvort skjöl þau
sjeu i'jett, sem hún fengi frá
útgerðai’mönnum í sambandi
við þessar lánveitingar. „Slíkt
ákvæði er hin rnesta smón“,
sagði Áki. Fjái'málaráðherra
benti honum þá á að þegar
hann (Áki) var ráðherra hefði
verið alveg sams konar ákvæði
í frumvarpi því sem hann lagði
fyrir þingið 1945 til aðstoðar
samþykkja þetta (smánina)
þá!!!
Þannig var allur málflutn-
ingur .þessa þingmanns.
Ái-ás Einars á Landsbajxkann.
Einar Olgeirsson rjeðist að
vanda harkalega gegn Lands-
bankanum og sjerstaklega gegn
Jóni Árnasyni bankastjóra.
Þegar er E. O. hafði lokið
þeirri ræðu sinni kvaddi fjár-
málaráðherra sier hljóðs og
sagði það mjög óviðeigandi að
ráðast gegn bankanum og banka
stjórum hans eins og hjer hefði
raun á oi'ðið. Taldi hann að
svona takmarkalausar árásir
væru engu góðu máli til fram-
dráttar.
Ráðherra kvaðst telja sjer
skylt að átelja þetta og um leið
að viðui'kenna að það væri eink
um Landsbankinn sem á væri
leitað til úrlausnar fjárhags-
vandamálum ríkisins. Það væri
líka best að kannast við það að
Landsbankinn hefði verið sett-
ur í sívaxandi vanda sökum
skulda ríkissjóðs og auk þess
vegna skulda ýmissa ríkisstofn-
ana.
Að lokinnj 3. umræðu var
breytingatillaga fi'á sjávarút-
vegsnefnd samþykkt (um að 5 í
stað 3 menn skuli vera í lán-
veitinganefnd) og málinu vís-
að til efri deildar. —- Lúðvík
sat hjá.
Handknaltleiksmét
Reykjavíkur field-
ur áiram á sunnu-
dag
AUKAKEPPNI í handknatt-
leiksmóti Reykjavíkur heldur
áfram n. k. sunnudag kl. 5 e. h.
Fer þá fram leikur milli Ár-
manns og Vals og Fram og ÍR.
Leikar standa nú þannig í
þessari aukakeppni, að Valur
hefir 4 stig, Ármann og Fram
2 hvort fjelag, en ÍR ekkert.
Ef Valur vinnur Ármann hefir
hann þar með unnið mótið, en
ef Ármann vinnur Val og Fram
vinnur ÍR, fást ennþá engin úr-
slit, því að þá verða þrjú fje-
lög'in, Ármann, Valur og Fram
öll jöfn með 4 stig hvert. Verð-
ur þá enn að halda keppninni
áfram. .
Loffbrúin
síldarútvegsmanna.
Komu þá nokkrar vöflur á
Áka». en síðan sagði hanp: „Jú,
Berlín í gærkvöldi.
FLUGVJELAR vesturveld-
anna fluttu samtals um 12,500
jú. jeg samþykkti að vera með tonn af VÖrum til Berlínai' s.l,
þessu þá (smáninni), en það, tvo daga í ráði er nú að bæta
voru dálítið nieiri rölc fyrir að) fleiri flugvrjelum i loftbrúna*