Morgunblaðið - 11.12.1948, Page 8

I.augardagur 1,1. des. 1918.
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavík.
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
nvK<, VHBLAÐIB
\Jíluerji álrifar:
ÚR DAGLEGA LÍFI3NFU
Ritstjóri: Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla:
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald kr. 12.00 á mánuði, innanlands,
kr. 15.00 utanlands.
í lausasölu 50 aura eintakið, 75 aura með Lesbók.
. iv«
Nýja happdrættislánið
FYRIR skömmu samþykkti Alþingi heimild handa rík-
isstjórninni til þess að taka nýtt 15 millj. kr. innanríkis-
ián til greiðslu á lausaskuldum ríkissjóðs. Hefir lán þetta
nú verið boðið út sem nýtt happdrættislán, og hófst sala
Lappdrættisskuldabrjefa síðastliðinn mánudag.
Á undanförnum árum hefir verið samþykkt löggjöf um
ýmsar mikilvægar atvinnuframkvæmdir. Hafa þær ráð-
stafanir verið í samræmi við óskir alls þorra þjóðarinnar.
Ætlazt hefir verið til, að umbætur þessar yrðu unnar
íyrir lánsfje, en ekki hefir tekizt að afla nema hluta þess
fjár hjá lánsstofnunum í landinu. Hefir því ríkissjóður
sjálfur orðið að leggja fram mikið fje af þessum sökum
og auk þess greiða ýmsar ábyrgðarskuldbindingar, sem
samtals hefir numið tugmiljónum króna. Á þennan hátt
hafa safnast bráðabirgðaskuldir, sem verður að greiða.
Augljóst er, að þjóðin verður sjálf að standa undir kostn-
aði við þær framkvæmdir, sem unnar eru í hennar þágu.
Ríkisstjórnin hefir með þessu og hinu fyrra lánsútboði
sínu valið þá leið, sem tvímælalaust verður að telja hina
rjettustu, að leita til þjóðarinnar um lánsfje, í stað þess
að grípa til þess neyðarúrræðis að hækka skatta. Þetta
er sú stefna, sem ætti að vera þjóðinni geðþekkust, því að
hún stuðlar um leið að auknum sparnaði og sparifjár-
söfnun.
Jólasvipur á bænum
ÞAÐ ER kominn jólasvipur á
borgina Það eitt að sjá menn
með jólatrje á*leiðinni heim til
sín kemur mönnum í jólaskap.
Það er munur frá í fyrra, þeg
ar innflutningur var ekki leifð
ur á þessari jólagleði manna.
Þá urðu margir að pukrast
með eina og eina grein. Sagt
var frá svartamarkaði á jóla-
trjám, sem fram fór í skipum
í höfninni og afskektum port-
um. — Alt að því 100 krónur
fyrir smástubb en var þó
hvorki eitt eða neitt, en garð-
eigendur, sem áttu grenitrje
veltu vöngum og voru and-
vaka út af því hvort þeir ættu
að tíma, að höggva upp úr garð
inum sínum.
En vantar trje á
Austurvöll
ENN ER jólatrjeð ókomið á
Austurvöll, en af brjefum, sem
..Daglega lífinu“ berast, má sjá
að almenningur saknar þess.
Einn brjefritari sendi tvær ljós
myndir af trjánum, sem reist
voru á Austurvelli í fyrra og
hitteðfyrra.
Venjulega hefir jólatrjeð kom
ið of seint á Austurvöll, ekki
fyr en á aðfangadag en það er
of seint.
Jólatrje á Austurvelli á að
auka á jólaskapið á jólaföst-
unni, því á jólunum hefir hver
sitt trje heima hjá sjer.
Vonandi kemur það bráðum.
•
Það er sjerstök ástæða að brýna fyrir þjóðinni að taka
vel þessu lánsútboði. Mætti fólk vel hafa það í huga í
sambandi við hin miklu útgjöld til jólagjafa, að hjer gefst
því tækifæri til að sameina þrennt: Gefa góða og nytsama
gjöf, stuðla að aukinni sparifjársöfnun og lána um leið
fje til framkvæmda, sem mikilvægar eru fyrir þjóðar-
heildina.
_ ^ rr.Tt, «•«! » - ***»--• •» r -JW—■i.
Versti gallinn
Lítiö um
jólaútstillingar
SJALDAN, eða aldrei hefir
verið jafn lítið um jólaútstill-
ingar í verslunum borgarinn-
ar og nú. Það er hægt að telja
þær verslanir á fingrum sjer,
sem hafa gert eitthvað til að
skreyta hjá sjer sýningarglugga
og verslanirnar sjálfar.
Kaupmenn hafa heldur ekki
úr miklu að spila. Matvöru-
kaupmaður, sem búin er að
versla hjer í 30 ár, sagði mjer
á dögunum, að hann myndi
ekki eftir, að jafnlítið hafi ver-
ið til fyrir jólin og nú.
„Það vantar alt þetta smáa,
sem fólk sækist svo mikið eftir
fyrir jólin“, sagði hann. Og það
þarf víst ekki að segja neinum
neitt í þeim efnum.
•
Óþarfa tómlæti
EN KAUPMENN og aðrir gætu
þó gert meira, en gert er til
þess, að gera jólalegt hjá sjer.
Það sjest í þeim fáu verslun-
um sem reyna að haldá hinni
gömlu venju við, eins og t. d.
hjá Eiríki Hjartarsyni á Lauga
veginum.
Þar hefir ekki verið lagt í
mikinn kostnað og tiltölulega
litla fyrirhöfn til að skreyta
verslunina, en það er nóg til
þess, að viðskiftavinirnir og
vegfarendur alment hafa gam-
an af þessu skrauti.
Líkt gætu fleiri gert ef vilj-
inn væri fyrir hendi.
•
Götuskreytingar
OG ÞAÐ VÆRI hægt að
skreyta þótt ekki bæri nema
helstu verslunargöturnar, eða
bara Austurstræti, t. d. með
mislitum rafmagnsperum.
En það er líklega ekki hægt
að ætlast til þess, að kaupmenn
og verslunarmenn leggi á sig
aukavinnu til að skreyta hjá
sjer fyrir jólin. Þeir hafa víst
nóg að gera, bæði frammi í
búð og á bak við, ef eitthvað
kemúr, sem seljanlegt er.
Og fólkinu er þá sama hvort
það stendur í skrautljósum eða
hálfrökkri í biðröðúnum.
•
Nýju símanúmerin
MENN ERU að kvarta yfir því,
að erfitt sje að muna nýju
símanúmerin, sem byrja á 8
og bæta svo fjórum tölum við.
En þeir erfiðleikar venjast
fljótt af. Það er ekkert verra
að muna nýju númerin, en þau
gömlu ef menn nota rjetta að-
ferð. Það er skakt að slengja
öllum tölunum saman t. d.
81440.
Betra er að hugsa sjer töl-
una þannig 8-1440, svo eitt-
hvað númer sje nefnt. Mjer
dettur í hug nýja númerið hjá
Ólafi Gíslasyni & Co. Það var
áður 1370, en er nú 81370,
sem erfitt er að muna í einni
bunu, en ef maður skiftir því
í 8-1370, þá er breytingin
ekki svo mikil.
Þannig er það með flest önn
ur nýju símanúmerin, að gam-
alt númer, sem maður þekkir
getur hjálpað til að muna hið
nýja, það þarf ekki nema
bæta 8 fyrir framan.
Þetta ættu menn að reyna.
•
Mismunandi aðferð-
ir til að muna síma-
númer
MENN HAFA mismunandi að-
ferðir til að setja á sig síma-
númer. Sumir setja þau í sam-
band við ártöl úr mannkyns-
eða íslandssögu. Aðrir. sem
hafa góð reikningshöfuð nota
þversummur og jafnvel kvaðr-
atrótarreikning.
Enn aðrir fara að eins og vin
ur minn Valdimar Björnsson
ritstjóri, þegar hann var hjer
á landi í ameríska flotanum.
Það var eitt kvöld að við
ætluðum að hittast og jeg bað
hann að hringja til mín þar,
sem jeg yrði staddur um kvöld-
ið. —
Jeg tók eftir því, að hann
skrifaði ekki númerið hjá sjer
og spurði hann hvort hann
treysti sjer til að muna það.
„Jeg er nú hræddur um, að
það sje ekki mikill vandi,“
svaraði Valdimar. „Hann Jón
bróðir minn gifti sig þegar hann.
var tuttugu og fimm ára og
hún amma mín dó þegar hún
var áttatíu og tveggja11.
SKORTURINN á margskonar nauðsynjavarningi og þá fyrst
og fremst vefnaðarvörum hefur leitt til þess að um þessar
vörur er nú háð kapphlaup, sem engan veginn er ánægjulegt.
enda þótt það .verði varla talið óeðlilegt. Þessvegna setja bið-
raðirnar nú í vaxandi mæli svip sinn á viðskiptalíf verslun-
arstaðanna í svartasta skammdeginu, frostum og fjúki.
Hvemig stendur á þessari vöruþurð, spyr almenningur.
Orsök hans er mjög einföld: í fjögur ár hefur einn þáttur
a ðalatvinnuvegar þjóðarinnar, síldarútgerðin að verulegu
leyti brostið. í öðru lagi hefur þjóðin á þessum tíma lagt á
það höfuðáherslu að flytja inn hverskonar framleiðslu-
tæki og rekstrarvörur fyrir atvinnulíf sitt. Þessi innflutn-
ingur hefur krafist mikils gjaldeyris. M. a. af þeim ástæðum
hafa almennar neysluvörur orðið nokkuð út undan.
En árangurinn af hinum mikla innflutningi framleiðslu-
tækja er þegar kominn í ljós í stórauknum útflutningi og
vaxandi gjaldeyristekjum. Hann hefur þessvegna ekki ver-
ið unninn fyrir gýg. Þess verður þessvegna að vænta að á
næstunni verði hægt að bæta úr versta galla núverandi
skömmtunarfyrirkomulags, og vöruþurðar, en hann er sá að
almenningur skuli ekki geta treyst því að hann fái vörur
keyptar út á þá skömmtunarmiða, sem gefnir hafa verið út.
Aí því sprettur hið vansæmandi kapphlaup, sem nú er háð
um hvern bút af vefnaðarvöru er til landsins kemur. Þess-
vegna koma vörurnar ekki fram í búðirnar en hverfa í þess
stað út bakdyramegin eins og veruleg brögð eru að.
Frumskilyrði þess að þjóðin sætti sig við skömmtun og
vöruskort af völdum gjaldeyriserfiðleikanna er að fullkom-
ið rjettlæti ríki í dreifingu vörunnar.
Það verður að gera meira til þess að skapa það rjettlæti.
Ef það verður ekki gert verður skömmtunin að skipulags-
lausu fálmi. Á það verður einnig að leggja höfuðáherslu að
tryggja alménningi vörur fyrir þær vöruávísanir, sem hon-
um hafa verið gefnar, þ. e. skömmtunarmiða sína. Það er
þýðingarlaust og til ills eins að vera að gefa út ávísanir á
vörur, sem þjóðina brestur fje til að kaupa.
•■■111111111 llllllllllllllll■lll■lllllllfl!llllllllllflllllllllflftlllllllllllll■llllllllllllllllll■lllllll■lllllllllll•ITrltolrvT»llllf•lflllllle•lll■<k«l-•IIIIIKII•lllllllll'■lUI■lllHI
MEÐAL ANNARA ORÐA . . .
aiminwiiwniiMiMw——nnwiiinmimn——b———BBmnnmiiiiwinmni
Eftir David Briggs,
frjettaritara Reuters
V/ASHINGTON: — Arthur M.
Greenhall, yfirmaður dýra-
garðsins í Detroit, Bandaríkj-
unum, hefir um þessar mundir
einkennilegar rannsóknir með
höndum á sviði dýrafræðinnar.
Hann er að reyna að komast
að hví, hvort dýrin hafi sitt
eigið tungumál eða rjettara
sagt hvort hægt sje að slá því
föstu, hvort ákveðið samband
sje milli tilfinninga dýranna og
þeirra ýmsu hljóða, sem þau
gefa frá sjer.
Til þess að gera þetta, er
Greenhall að taka upp á plötur
hin ýmsu hljóð þeirra 4.000
dýra, sem í Detroit-dýragarð-
inum eru. Og hann festir hljóð
þeirra á plöturnar undir öllum
hugsanlegum kringumstæðum
— þegar þau eru soltin, þegar
þau eru mett, þegar þau eru
reið, þegar þau eru syfjuð, þeg
ar þau leika sjer þegar þau eru
í ,,hjónabandshugleiðingum“.
• •
APARNIR
LÍKLEGASTIR
IINU skepnurnar í dýragarð-
[ num, sem Greenhall telur að
kunríi að sýna það, að þær hafi
Geia dýrin talað!
einhvern vísi að tungumáli, eru
Chimpansee-aparnir.
Nokkrir vísindamenn hafa
haldið því fram, að þessi apa-
tegund ráði yfir um 32 „orð-
um“. Þegar Greenhall er búinn
að taka hljóð þeirra rækilega
á plötur, hefir hann í hyggju
að fá mannfræðinga og mál-
fræðinga sjer til aðstoðar til
þess að rannsaka og flokka
þetta ,apamál“. Hann segir, að
til þessa hafi ekki tekist að upp-
götva neitt raunverulegt tungu
mál apanna, en hann vonar, að
sjerfræðingarnir kunni að geta
það.
• •
HLJÓÐNEMA-
IIRÆÐSLA
ÞAÐ ER ekki eins auðvelt og
sumir kynnu að halda að ná
hljóðum dýranna á plötur. —
Margar dýrategundir virðast
vera hræddar við hljóðnemann
og neita algerlega að gefa frá
sjer nokkurt hljóð þegar Green
hall nálgast þær‘ með hljóð-
nema sinn.
Nashyrningurinn, sem Green
hall segist margoft hafa heyrt
gefa frá sjer „skrítin ískurs-
hljóð“, er gott dæmi um þetta.
Sú staðreynd, að nashyrning-
arnir steinþegja í hvert einasta
skipti sem Greenhall kemur
nálægt þeim með hljóðnemann,
hefir orðið þess valdandi. að
hann telur þá erfiðasta allra
skepna að ná á hljómplötur.
Hann bætir því við, að þessi
einkennilega hljóðnemahræðsla
eigi sjer einnig stað með sum
af „málóðustu“ dýrunum, og
það hefir tekið hann alt að
þrjá daga að fá sum þeirra til
að gefa frá sjer eitt einasta tíst
eða urr í hljóðnemann.
LJÓNSÖSKRIÐ
GREENHALL hefir einnig
fengist við að rannsaka áhrif-
in, sem sum hljóð háfa á dýr-
in, þegar hljómplötur hans eru
leiknar í dýragarðinum. Hann
komst þannig að raun um það,
að þegar mett ljón heyrðu
öskur soltinna Ijóna, ráku þau
fyrnefndu upp nákvæmlega
sömu öskrin og þau hungruðu.
Hann komst ennfremur að
þeirri niðurstöðu, að þegar
Ijónsöskursplöturnar voru leikn
ar í apabúrunum, urðu apa-
greyin alveg eins undrandi og
hrædd og þau hefðu orðið ef
sprelllifandi ljóni hefði verið
hleypt inn til þeirra.