Morgunblaðið - 29.06.1991, Blaðsíða 2

2 B
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. JÚNÍ mi
MARTIN NÆS LANDSBOKAVORÐUR, RITHOFUNDUR OG ÞYÐANDI
TsAérfinnst gaman að skrifa
MARTIN Næs er Landsbókavörður í Færeyjum. Hann er einnig rit-
höfundur; hefur sent frá sér ljóðabækur, barnabækur og skáldsögu,
og hann er þýðandi. Hefur þýtt ljóð og skáldsögur úr íslensku. Sög-
ur hans tengjast íslandi á ýmsan hátt; börn eiga ætti’ngja hér og
einn maður fer á fiskeldisráðstefnu í Borgarfjörðinn. Martin getur
einungis sinnt skriftunum í aukavinnu, aðalstarf hans er á bókasafn-
inu.
Morgunblaðið/Einar Falur
egar inn á skrifstofu Mart-
ins er komið, í nýju og
stóru Landsbókasafninu,
spyr ég hvernig standi á
því að Landsbókavörðurinn talar
svo góða íslensku.
„Eg var svo heppinn að ég náði
mér í íslenska konu, Þóru Þórodds-
dóttur“, svarar Martin. „Hún hefur
verið dugleg við að kenna mér
málið, og eins vinir hennar og fjöl-
skylda. Við höfum haft mikið sam-
band við íslendinga, bæði meðan
við vorum við nám í Kaupmanna-
höfn og eftir að við komum hingað.
Svo bjuggum við á Akureyri í tvö
ár, frá 1983-85, og við heimsækjum
ísland alltaf öðru hveiju. Þá get ég
líka alltaf lesið íslenska texta, bæði
hér á bókasafninu og heima.“
— Hvað lestu þá helst?
„Hitt og þetta, allt frá Íslending-
asögum til Guðrúnar Helgadóttur."
— Og þú hefur verið að þýða.
„Já, ég hef þýtt nokkrar bækur,
eftir Guðrúnu Helgadóttur; Snorra
Hjartarson og Ólaf Gunnarsson.
Eftir Snorra þýddi ég ljóðabókina
Hauströkkrið yfir mér, sem hann
fékk Bókmenntaverðlaun Norður-
landaráðs fyrir. Það var mjög
skemmtilegt að vinna með ljóð
Snorra, bæði erfítt og spennandi.
Bókin kom út hér 1983, ég stóð i
bréfaskriftum við Snorra á meðan
ég var að vinna að þýðingunum,
en hitti hann fyrst ári seinna. Þá
barði ég dyra hjá hoúum, sagði til
mín, og hann faðmaði mig og tjáði
mér hversu vænt honum þætti um
að bókin skyldi hafa verið þýdd á
færeysku.“
— Það hefur sjálfsagt hjálpað til
við þýðinguna að þú ert ljóðskáld
sjálfur.
„Kannski. En eftir þetta hef ég
ekki þýtt heila ljóðabók, og þykir
reyndar hálf vafasamt að taka að
sér slík verkefni. Ég kann betur við
að þýða eitt og eitt ljóð eftir hin
og þessi skáld. Það hef ég gert og
fengið birt í tímaritum ogjjóðasöfn-
um, til dæmis ljóð eftir Ólaf Hauk
Símonarson, Þórarinn Eldjám og
Jóhannes úr Kötlum."
— En hvað um þín eigin skrif,
ég veit að þú hefur skrifað skáld-
sögu, ljóð og sitthvað fleira.
„Ég hef sent frá mér skáldsögu
sem heitir Tvei, ég hef gefið út
þijár ljóðabækur og þijár
barnabækur. Sumir hafa það fyrir
hobbý að horfa á fótbolta og aðrir
vilja vinna í garðinum, mér finnst
gaman að skrifa. En það getur ver-
ið erfitt að fá skrifin til að hanga
saman, þegar maður getur bara
sinnt þeim í frístundum.
Hér er slæmt ástand hvað varðar
laun til listamanna. Fyrir nokkrum
árum kom upp sá möguleiki að
menn geta sótt um styrk, en þá
má ekki sinna öðru starfi á meðan
og þessi styrkur er það lítill að
hann dugir ekki lengi. Svo eru tíu
til fimmtán einstaklingar sem geta
fengið Listamannalaun, sem eru
kannski eins og tvenn mánaðarlaun
Martin Næs
kennara. Kerfið á íslandi er allt
annað og betra.“
Martin segir að skáldsagan Tvei
hafi komið út seint síðasta sumar,
og var það viljandi svo hún lenti
ekki í jólabókaflóðinu, sem er víst
mjög svipað í Færeyjum og þekkist
á íslandi. Sagan fjallar um nútíma-
þjóðfélagið: „Maður og kona hittast
á leið út í heim, hún er á leið til
Danmerkur í aðgerð á sjúkrahúsi,
en hann fer til Hvanneyrar í Borg-
arfirði á fiskeldisfund. Síðan fjallar
bókin kannski eitthvað um hve mik-
ið Færeyingar þekkja til Danmerk-
ur og lítið til íslands."
— Er það tilfellið?
„Já, en það er að breytast. Og
ég held að breytingin sé jákvæð.
Nú hin seinustu ár heyrir maður
miklu meira um hvað gerist á ís-
landi."
— En vita íslendingar eitthvað
meira um Færeyjar?
„Það hefur líka batnað, og
kannski sérstaklega eftir að Smyr-
ill og Norræna hófu áætlunarferðir
á miili landanna. Heimsókn Vigdís-
ar Finnbogadóttur forseta styrkti
tengslin mjög mikið, og ég skil
ekkert í því að ísienskur forseti
skuli ekki hafa komið fyrr. Kannski
hefur þeim bara ekki verið boðið
að koma.“
— Er bókaútgáfa ekki í miklum
vexti hér?
„Það er ekki hægt að segja ann-
að. Fyrsta bókin á færeysku kom
út 1822 og nú eru bækurnar orðnar
um 2.700. Af þeim hafa 1.600 kom-
ið út eftir 1970. Síðustu fimmtán
árin hefur verið mikil gróska á
þessu sviði.“
— En hvað með gæðin?
„Við lifum í þannig landi að það
er ákaflega mikilvægt að fá eins
mikið útgefið á færeysku og hægt
er. Slíkri pólitík fylgir að út koma
bæði góðar bækur og vondar, en
tíminn mun dæma um gæðin.“
— Hér er mikið gefið út af
barnabókum og er það einmitt ekki
mjög mikilvægt?
„Jú. Útgáfa barnabóka á fær-
eysku hefur færst mjög í vöxt á
síðustu árum, bæði á frumsömdum
bókum og þýddum. Starfræktir eru
sérstakir barnabókaklúbbar sem
sinna börnum á mismunandi aldurs-
skeiðum."
— Kaupa Færeyingar mikið af
bókum?
„Já, og sérstaklega kaupa þeir
færeyskar bækur. Það er jákvætt
þegar ég tala sem rithöfundur, en
neikvætt ef ég tala sem bókavörð-
ur“, segir Martin og hlær. „En
svona vill þetta verða í litlum samfé-
lögum."
í Færeyjum eru bæði Þjóðskjala-
safn og Landsbókasafn, en verkefni
þess síðarnefnda er að safna saman
öllu sem er skrifað um Færeyjar,
öllu sem færeyingar skrifa og öllu
því sem prentað er í eyjunum. Þann-
ig eru í gildi Iög um prentskil; allar
prentsmiðjur láta safnið hafa eintök
af þvi sem prentað er. „Þetta er
meginbókasafn fyrir landið“, segir
Martin, „við kaupum inn bækur
fyrir lítil héraðsbókasöfn þar sem
ekki eru starfandi bókasafnsfræð-
ingar og við pöntum einnig inn fyr-
ir bókasala. Aðalverkefni okkar er
síðan að vera vísindabókasafn fyrir
Fróðskaparsetur Færeyja og Há-
KATARINA NOLSÖE, SEM ÚTSKRIFAÐIST ÚR LEIKLISTARSKÓLA ÍSLANDS FYRIR ÁRI
Ég verð að
NOKKUÐ mun vera um að Færeyingar sæki tónlistarmenntun hingað
til lands, og eins hafa tvær færeyskar leikkonur útskrifast frá Leiklist-
arskóla íslands. Katarina Nolsae lauk þar námi fyrir ári, hélt þá heim
og hefur leikið nokkuð síðan; í barnaleikritinu Kraddaranum, sem
sýnt var í Norræna húsinu í vetur, og nú í vor lék hún eitt aðalhlut-
verkið í gamanleiknum Steldu aðeins minna, eftir Dario Fo. Leiklist
er vinsæl í Færeyjum, en atvinnuleikurum reynist erfitt að skapa sér
starfsgrundvöll, baráttan er hörð og peninga vantar.
Morgunblaðið/Einar Falur
Leikritið eftir Dario Fo var
sett upp í Norðurlandahús-
inu í Þórshöfn, og Katarina
segir að sýningar hafi að-
eins verið ellefu: „Þetta var viðamik-
il sýning, og við urðum að hætta því
nota þurfti salinn í eitthvað annað.
Við gátum ekki sett verkið neinsstað-
ar annars staðar upp, sem er synd,
því aðsóknin var mjög góð.
Þar áður lék ég í nýju barnaleik-
riti sem heitir Kraddarinn. Við sýnd-
um það í Norræna húsinu á íslandi
og áttum ekki von á mörgum áhorf-
endum, en það fór svo að við urðum
að vísa fólki frá. Ég hugsa að flestir
færeyskir krakkar hafí þegar séð
leikritið, við sýndum það eitthvað um
fimmtíu sinnum, víðsvegar um eyj-
amar.“
Katarina segist alltaf hafa ætlað
að verða leikkona, en eftir stúdents-
próf fór hún til íslands til að starfa
sem Au Pair. „Ég vann í næstum
eitt ár, sem var mjög gott því ég
lærði íslenskuna þokkalega. Þá sótti
ég um Leiklistarskólann, hélt ég yrði
að beijast og hafa rosalega mikið
fyrir þessu og kæmist örugglega
ekki inn í fyrstu tilraun, en svo var
ég bara allt í einu komin inn.“
— Þú varst annar Færeyingurinn
í Leiklistarskólanum.
„Já, Birita Mohr var á undan
mér. Ég held að ef ég hefði ekki
komist inn þá hefði ég reynt að kom-
ast í skóla í Danmörku eða Eng-
landi. En Leiklistarskólinn var ofsa-
lega góður. Kennararnir voru mjög
góðir og námið gaf mér mikið.“
— Var erfitt að vera útlendingur?
„Já, það var erfítt vegna þess að
allir voru að segja mér að láta mér
ekki líða eins og útlendingi! Þá fann
ég einmitt fyrir því að ég var það.
Fyrsta árið var mjög erfitt, en síðan
kom þetta smátt og smátt. Mér
fannst að íslendingar væru svo
hræddir um málið að það væri ægi-
legt ef ég segðí eitthvað vitlaust,
þannig að ég lagði hart að mér við
að tala eins rétt og ég gat.“
— Lokaverkefni ykkar var Glatað-
ir snillingar, eftir Heinesen, og þið
komuð og settuð það upp hér í Þórs-
höfn. Varst þú ekki dálítil hetja þá?
„Hún hlær og segist nú ekki vera
viss um það. „En það var mjög gam-
an að koma með sýninguna hingað.
Að vísu var erfitt að fjármagna ferð-
ina, og við vorum svolltið hrædd um
að Færeyingar tækju því eins og
íslendingar væru að gera grín að
þeim í uppsetningunni, en það voru
alveg óþarfa áhyggjur því áhorfend-
ur voru rosalega ánægðir. Menn
leika
sögðu að persónur sögunnar hefðu
komist vel til skila. En þetta var
erfitt; það var eins og við ætluðum
að sýna Færeyingum hvernig ætti
að leika Ileinesen!"
Eftir útskriftina var Katarina beð-
in um að koma heim til að leika í
Kraddaranum, en hún segistþó alveg
vera til í að leika meira á íslandi.
„Það er mjög erfítt fyrir unga leik-
ara að fá vinnu á íslandi, þeir verða
að reyna að gera eitthvað sjálfir til
að vekja athygli á sér, en þrátt fyrir
að mér byðust verkefni hér heima
leið mér svolítið eins og hundi sem
flýr með skottið milli fóta. Ég gæti
vel hugsað mér að búa lengur á ís-
landi og reyna að komast í að leika
einhvers staðar, en það getur einnig
verið að ég reyni fyrir mér í Dan-
mörku. Þá langar mig einnig til að
læra meira, en reynslan er þó alltaf
besti skólinn."
— Hvernig fínnst þér leiklistin á
íslandi?
„Þetta er stór spurning. Leiklist-
arlífið þar er fjölbreytilegt, en stund-
um finnst mér að stofnanaleikhúsin
séu ekki starfrækt á „réttan" hátt,
án þess að ég fari nánar út í það.
En mér fínnst aðdáunarvert hvað það
er mikill kraftur í ungum leikurum.
Og í heild eru íslendingar mjög
kraftmiklir og þar er munur á okkur
og ykkur. Það er svolítið meiri leti í
Færeyingum. í þeim málum erum
við einhvers staðar mitt á milli Dana
og íslendinga! En það er kannski
galli við kraft íslendinga hversu
stressaðir þeir geta orðið."
í Færeyjum er ekkert atvinnuleik-
félag, en í Þórshöfn er Sjónleikahús-
Katarina Nolsoe
ið og þar eru sett upp tvö til þijú
leikrit á ári. Þá er starfandi ljöldinn
allur af áhugaleikhópum á eyjun-
um.„I fyrra stofnuðum við atvinnu-
mennirnir Leikarafélag Færeyja. Við
erum átta atvinnuleikarar, en þetta
er ferlega erfitt peningalega. En við
fáum þó eitthvað að gera; við fjögur
sem lékum í Kraddaranum fengu
borgað fyrir það, og við vorum sex
sem fengu borgað fyrir Dario Fo,
þó leikararnir væru fleiri. Sex áhuga-
leikarar tóku þátt í sýningunni, án
þess að fá borgað, og það var svolít-
ið snúið að fá það til að ganga upp.
En þeir komu bara á kvöldin og um
helgar, meðan við hin vorum alltaf
að.
Hér er stofnun sem heitir Leikpall-
ur Færeyja og þangað geta allir þeir
sótt um styrki sém eru að setja upp
leiksýningar. Við erum að vinna að
því núna að Leikarafélagið fái þar
forgang, það er nauðsýnlegt ef við
eigum að hafa möguleika á að gera
leikinn að lifibrauði. Og það er vissu-
lega flókið mál. Þeir hjá Sjónleika-
húsinu vilja til dæmis ekki vera háð-
ir okkur, þeir vilja setja upp sýning-
ar sem mega kosta svolítið, og það
er eðlilegt, en það þarf bara að hafa
samstarf í þessum málum.
Hér er mikið af áhugaleikfélögum
og mikið leikið, en það er erfitt að
fá fólk til að skilja að sumir geri það
að atvinnU' sinni og af alvöru. Að