Þjóðólfur - 20.01.1893, Síða 1

Árg. (60 arkir) kostar 4kr.
Erlendis 5 kr. — Borgist
fyrir 15. júlí.
®
Uppaögn, bundin við áramót
ógild nema komi til útgef-
anda fyrir 1. október.
ÞJÓÐÖLFUR
XLV. árg.
Gömlu málin og gagnfræðakennslan.
(NiJurl.). Ekki að eins kunnátta pilta í
grísku, heldur einnig í latínu, lilýtur jafn-
an að verða mjög ófullkoinin í skólanum,
hversu samvizkusamir og velhæfir, sem
kennararnir eru, eins og reyndar má segja
um hverja aðra námsgrein, því að sökum
þess, að svo margt er kennt, verður þekk-
ingin svo ofurlítil í hverju einu, að hún
kemur meginþorra nemenda að liltu eða
engu gagni síðar meir. Hún verður bara
nafnið eitt og ekki annað. Þetta hafa marg-
ir séð og viðurkennt fyrir löngu. En það
er ekki gott að ráða bót á því. Það verð-
ur ekki bæði sleppt og haidið.
Að því er latínunámið snertir skulum
vér geta þess, að ekki dugar að vitna til,
þótt ýmsir, sem Iærðu í Bessastaðaskóla,
hafi verið vel að sér í latínu, því að það
er ekki þakkarvert, þá er kennslan í öðr-
um námsgreinum var svo að segja ekki
neitt eða komst að minnsta kosti ekki í
hálfkvisti við latínukennsluna. Margir
Bessastaðastúdentar vissu heldur ekki neitt
í neinu eptir skólaveru sína, nema í iatínu.
í grísku voru þeir t. d. yfir höfuð lítt að
sér, því að hún var olbogabarn latínunn-
ar á Bessastöðum.
Vér neitum því alls ekki, að pilt-
ar geti aflað sér allmikillar þekking-
ar í gömlu málunum í skóla, en til
þess yrði að verja miklu meiri tíma til
kennslu þeirrá, en nú er. Það veitti þá
ekki af að tvöfalda eða þrefalda hana.
En það eru engar Iíkur fyrir, að það verði
gert. Stefna tímans gengur einmitt í þá
á'tt, að gera námið sem óbrotnast, Sem
möst arðberandi fyrir Iífið, en varpa út-
byrðis öllu lærdóms-hrófatildri, sem að eins
getur verið lagleg „vizkumedalía“ svona
til sýnis, en dettur öll í smámula og verð-
ur einskisvirði, þá er nánar er aðgætt.
Vér játum fúslega, að grisku- og latínunám
befur ýmsa kosti í för með sér og veitir
sumum mikla nautn og ánægju, en þeir
erv* tiltölulega sárfáir, sem eru svo settir
í lífinii, að geta helgað því æfistarf sitt.
Það er auðvitað sárt að sjá það sem
manni er kærast lítils metið, að sjá aldar-
andann beygja i þá stefnu, að rýra gildi
Reykjavík, föstudaginn 20. janúar 1893.
þess og koma því fyrir kattarnef, ef svo
má segja. Það er sárt fyrir skyldurækinn
kennara, að verða sjónarvottur að veru-
legri hnignun þeirrar námsgreinar, sem
hann hefur gert að aðalstarfi Iífs síns, án
þess, að hann geti nokkuð við það ráðið.
En svo mikils sem vér metum gömlu mál-
in, getur oss ekki dulizt, að allt bendir á
það, að kennsla þeirra við skólann hér
verði innan skamms takmörkuð til muna,
og teljum vér í rauninni ekkert að því,
einraitt sakir þess, að kunnátta pilta í
þessum málum er nú sem stendur fremur
lítil. Þeir eru hættir að leggja nokkra
rækt við þau, einkum iatínuna, og ekki
sízt latneska stílinn, sem ekki á upp á
pallborðið, enda er allur þorri pilta fá-
kunnandi í honum. Hún virðist einhvern
veginn liggja í loptinu sú skoðun, að
gömlu málin háfi þegar lifað sitt fegursta
hér á landi og að kunnátta í þeim sé alls
ekki bráðnauðsynleg til að geta heitið
menntaður maður. Það er síður en svo,
að kennurunum sé gefandi sök á þessari
apturför eða áhugaleysi meðal pilta, að
minnsta kosti hvorki rektor eða dr. Birni
Ólsen, sem báðir eru alþekktir og viður-
kenndir, sem ágætir kennarar, og mæta-
vel að sér í sinni grein, og sama má segja
um Steingrim Thorsteinssön. En hvað
stoðar það, þótt kennararnir séu ástund-
únarsamir og leggi sig í líma til að glæða
áhuga nemendanna, þá er fræinu er sáð
út á þekju. Svipað áhugaleysi hjá pilt-
um keraur auðvitað fram í öðrum grein-
um, þvi að hjá því verður ekki koinizt.
Þar er misjafn sauður í mörgu fé, og til
þess verður ekki ætlazt, að allir stundi
nám sitt með áhuga.
Fyrir margra hluta sakir hyggjum vér
æskilegt, að latínu yrði sleppt til inntöku-
prófs í skólann, einkum sakir þess, hve
undirbúningskennslan er léleg opt og ein-
att. Margir þeirra, sem takast á hendur
að kenna piltum undir skóla, hafa sjálfir
aldrei getað „botnað" neitt í latinu hjálp-
arláúst eða án þýðinga, aldrei kunnað að
beygja rétt latneskar sagnir og aldrei þekkt
algengustu tíðir og hætti, hvað þá heldur
meira. Vér höfum ekki trú á að kennsla
þessara manna verði á marga fiska, eða
hvernig á blindur áð leiða blindan ? Vér
Nr. 3.
höfum og lieyrt kennara skólans kvarta
yfir þessu, og lýsa því yfir, að þeir vildu
miklu heldur, að piltar hefðu ekkert lært
í latínu, er þeir kæmu í skóla, því að
undirstaðan væri opt svo léleg og kennslu-
aðferðin öll röng frá upphafi. Sé þessu
almennt svona varið, hvers vegna má þá
ekki latina falla burtu til inntökuprófs?
Yfirhöfuð getum vér ekki séð neitt því
til fyrirstöðu, að gagnfræðakennsla komist
á við lærða skólann og að Möðruvalla-
skólinn komist í samband við hann. Það
hefur löngum verið talið hagkvæmara, að
kraptarnir væru sameinaðir heldur en
sundraðir, og að því mun framtíðarstefna
vor íslendinga í skólamálum hneigjast.
Um veginn frá Reykjavík til Geysis.
Blöðin liafa lítilsháttar drepið á, hve
gott væri að geta hænt útlenda ferðamenn
hingað, og það er víst, að þeir flytja
mikla peninga inn í landið, en það þarf
að gera eitthvað i þá átt, að þeir vilji
koma hingað, og álít eg þá hið fyrsta:
að þeir geti átt kost á að ferðast á góð-
um vegum, því að væru þeir góðir, þá
væri fremur vegur að reisa gistihús með
fram þeim.
Sá vegur, sem eg helzt ætla að tala
um og fjölfarnastur er af útlendingum, er
Geysisvegurinn (frá Rvík til Geýsis). Hann
er allt annað en góður, að undantekinni
Mosfellsheiði. Yfir hana er lagður vegur
en mjög er ofaníburðurinn grýttur austan-
til á hefini, því það væri mestá þörf á að
ryðja hann, en að öðru leyti er vegurinn
ágætur. Frá Mosfellsheiði er allgóður
vegur austur að Skálabrekkuás, en frá
honum og austur á Laugarvatnsvelli er að
heita má ðfær vegur, einkum þegar bleytur
erU. Yegurirtn liggur yfir hraun með ein-
lægum klifum og dældum á milli, sem
standa fullar áf vatni eptir hverja skúr,
og þar að auki eru þær mjög holóttar.
Eg ímynda mér, að útlendingum þyki
ekki mjög fallegt að sjá, þegar aumingja
hestarnir eru að festa fæturna í þeim,
svo að liggur við slysum, því íslending-
um, sem er þó ekki hrósað fyrir ofgóða
meðferð á hestum, þykir það æði ljótt.