Norðanfari - 15.11.1864, Blaðsíða 2

56
vel nveint, því veríur ekki neitaö a& atníma?!-
nrinn sýnir meí) þessu eine og mörgu ö?>ru a?
hatm vill almenningi vel, og þa? væri sjálf-
sagt miki? gott ef a? uppástungum hans yr?i
framgengt í verki; en vjer ætlum a? siíku sje
nú ekki svör af) gefa í vorum lirepp, og eí
til viil hvergi í Skagafjarf ar sýslu; þab vaníar
fjeiagsandan, efnin og vinnuafli?, og vjer ætl-
um þá forgöngtimenn vanti líka, semgeti sýnt oss
og sanna?, hvernig þetta verÐi byrjaf), oghvernig
því ver?i framkaldi? ti! nokburra verulegra nota.
Jeg get ekki vænst þess af> siíkar undir-
tektir samsvari ðskum og tilgangi amtraanns-
ins nje heldur sannarlegum þörfum sjálfra vor ;
og víst er þab auSsjáanieg mó'sögn , ab þeir
menn sem kvarta ylir framtaksleyai margra
embættismanna, skuli ekki (aka betur enn
þetta velmeintri áskorun þess cmbættismanns,
sam ö?rum er framtakssamari og sem eptir
siööu sinni er fiðrum betur settur, til a? vera
líklegur a?geta haft gagnieg áhrif á amtsbiía sína
til fjelagsskapar ogsamtakaum búna?ar framfarir.
En hverjar skyldu vera helztu orsakirnar
tíl þess, ah slíkum uppástungum sknli vera
teki? svona seint og dauft hjer í Skagafirbi?
slíkar orsakir geta veriö margar bæbi ósjálf-
rá?ar og sjáifrá&ar. þa? er nii viburkennt, a?
minnsta kosli af mörgum innan iijerafs, a?
þessi sýsia sje einhver hin vesæiasta í Noríur-
og Austur-amtinu a? efnahag og ástæfinri, en
þó verfur því ekki neita?, a? nokkrir cfna-
nicnn eru íil í Skagaflrfi, og þó þeir sjeu fáir,
þá má iíka segja, af) því efnaminni, sem ai-
menningur er, þess meira ríí)ur á a? menn
vcrfi samtaka í a? vinna þaf) saman f fjelags-
skap, sem hvcr einstakur getur ekki ovkaf);
þa?) er iíka margreynt, a& margir einstakir
menn án fjelagsskapar álíia sjer þaf) ógjör-
legt einum saman , sem þeir gætu þó vel af-
kastaf), ef þeir rjefust í a? byrja á þvf, og
hef?u eljn og þolinmæfl til a? lialda því á-
fram. Menn geta því opt stofnaS samtök og
fjelagsskap til gagngjöffra framfara í íleiri
hiutum eu þeini, þar sem þaö á vif> e?a því
verfuir viSkomif, af m'enn biandi saman efnum
sfnum efa sameini atorku sína til framkvæmdar
hinu saraa fyrirtæki, menn geta bundist fje-
lagsskap nm þaf) af) hver einstaknr gjöri ým-
islogt tii framfara og endnrbóíar hjá sjáifum
sjer, án þess hann njóii þar til iifsinnis annara
manna nema í apphvatningum og gófum og
byggilegum ráfum, og cr slíkur fjeiagsskapur
í sjálfu sjer ekki lílilsverfur, því mikiu veld-
ur sá er upphafinu veldur, og því eru hvata-
menn til góora og gagniegra fyrirtækja mikiils
verfir í hverju fjelagi; betur sjá augu en anga,
og því áTu aldrei iítils virfandi góf) rá& hygg-
inna og velvilja&ra manna.
Fyrst a& hjer eru þó nokkrir efnamenn,
sem af> gætu í fjelagsskap veri& Ö&rum tii gó&r-
ar fj’rirmyndar og a&stofcar me& efnum sínum;
og cf menn geta sannfæist mn þa&, a& því
færri, sein eru sjálfbjarga útaf fyrir sig, þess
meiri nau&sýn sjo á samtökum og fjeiagsskap
til endurbótar ýmsn því, sem aflaga fer, til
aukningar liinum fátæklega stofni og til liyggi-
iegrar notkunar lítilla efna, þá kann þa& mí
a& vir&ast, sern a& fjelagsieysi í þessari sýsiu
sje monnnm rncira sjálfrátt, en ósjálfrátt,
því hvorki cr þa& iíklegt og jeg lield a& cng-
inn kunnugur ma&ur geti áliti&, a& menn sjeu
hjer í sýslu óliæfari tii fjelagsskapar, cnn ví&a
annarsta&ar; hjer eru þó nokkrir hyggnir og
rá&deildarsanúr atorku menn, en þeir þykjast
cf tii viil vcra svo fáir, afc þafc sje ísjárvert
fyrir þá a& taka alia hina í fjelagsskap vi&
sig sem hafa lílil efni og litia rá&deiid, því
svo geti farifc a& hinir efna og rá&deildarbetri
ver&i ofurli&a bornir, svo fjelagsskapurinn geti
orfcifc á endanum meira ti! ni&u'rdreps enn upp-
byggingar; en jeg ætla þa& ofmiklu óiagi a&
kcnna ef svona færi; því ver&ur a& sönnu
ekki neitafc, a& svo rá&deildar litlir fátækling-
ar eru tii, a& mjög iítilii stjórn til lagfæringar
og framfara ver&ur vi& þá komifc, og þegar.
hinir efna meiri og rá&deiidar betri vilja telja
þá til a& fara í fjelagsskap vi& sig, sjálfnm
fátækiingunum til lieiila og hagsmuna, þá eru
nokkrir þeirra svo skannnsýnir, a& þeir geta
ekki sjefc, a& sjer rnegi ver&a þetia hagur og
því mi&ur eru einstölai menn svo tortryggnir,
a& þeir eru hræddir um, ao iiinir efna og
rá&deildar betri gjöri slíkar fjeiags lilraunir
eingöngu sjálfum sjer (ii Imgna&ar þetta cru
þeir annmarkar, seni a& nngur og lítt reyndur
fjelagsskapur á ví&ast livar vi& a& berjast í
fyrstunni og ef afc menn vantar þrek og þol-
inmæ&i til a& sigrast á þessum mótspyrnum,
þá er ekki vi& ö&ru,a& búast en a& samtökin
slitni og fj^lagsskapurinn eyfcist aptur þó slíku
ver&i ákomifc f brá&. (Framli. sí&ar).
Úr Brjefmn frá Brasilíii;
(Jónasar snikkara Hallgríinisanar til Einars
Asmundssonar i Wesi').
(Framh.). 20 .dag októbermána&ar sigldum vi&
aptur ofan ána, og lög&umst í ósnum, þar
lágu fyrir 2 ekip frá höfu&borginni, Rio Jan-
eiro, og voru þa& mjög falleg skip a& sjá.
Morguninn epiir sigidum vi& út úr ósnum og
nor&ur me& landi. 22. kl. 1. e. m. lög&umst
vi& fram undan sta&num San Francisco s
samnefndri ey. Fór skipstjóri þar í land og
margir af farþegjum en komn aptur um
kvcldifc. 23, kom ma&ur á bát fram a& skip-
inu og spur&i eptir íslendingunum. Vi& sögfc-
um til okkar." Hann hi Vlsá&i okklir og ncfudi
okkur ættbræ&ur sína. þessi ma&ur hcitir
Slíber og er Nor&mafcur. Hann baufc okknr
a& koma upp í bæinn me& sjer og sag&i okk-
ur a& þar byggi norzkur. kaupmafcur au&ugur,
Markös Gjörrigsen a& nafni; hann ræri vænsti
ma&ur, og væri okknr gott a& leita rá&a til
hans. Vi& fórum svo í land me& Slíber,
fylgdi hann okkur fyrst þangafc, sem vi& gát-
um fengið gott vatn a& drekka.; sýndi iiann
okkur sí&an margar legundir af aldinum og
ávaxtartrjám, og gekk bvo me& okkur til
Gjörrigsens. Hann stófc upp á móti okkur og
heilsa'i okkur gla&lega, eins og vi& hcffcnm
verifc gamlir kunningjar hans; rjefc hann okk-
ur til a& setjast afc iijor upp í nýlendunni,
Dona Francisea, en fara ekki ti! Rio grande,
eins og vife höf&um reyndar lieizt haft í liuga,
þar væri róstusamt, og fiyttu sig margir þafc-
an hinga& nor&nr í nýiendurnar, Ðona Fran-
cisca og Blumenau f Katrínarfylki. Hann
sag&i a& vi& mættum ekki vinna mikifc fyrst,
og drekka ekki mildfc af vatni því þa& gæti
livorttveggja veikt okkur. Einnig vara&i liann
okkar vifc, a& lána nokkrum peninga, ef vi&
hef&um þá. Sí&an spur&i har.n okkur margs
af ísiandi. Eptir a& vifc skiidum vi& Gjörr-
igsen, fylgdi Slíbcr okkur um bæinn tii a&
sýna okkur ýinisiegf, og þótti okkur þar mjög
falicgt. Á tveim stö&um veitti iiann okkur
vín, og flutti okknr svo út á skipifc aptur.
Hann sagfci a& vi& höfnina Jonvíile, helzta
sta&num í nýlendnnni Ðona Franeisca, byggi
norzkur kaupma&ur, Ulrik Uiriksert, vænn ma&-
ur, sctn okkur væri gott a& kynnast vi&,
Hinn 26. fóruin vi& og afcrir farþegjar
alfarnir burt af skipinu vortim vi& fluttir á
bátum me& fárangri okkar upp eptir á, sem
rennur bjá Jonviiie, og komum vi& þangafc kl,
9 e. m. þar íók ma&ur nokkur ;í móti okkur
öllum komumönnum, og fylgdi okkur bæ&i til
húsa þeirra, er allir. sem flytja sig þangafc,
mega búa í leigulaust 8 vikur fyrst eptir a&
þeir koma, og hafa auk þess fæ&i ókeypis 4
daga. þessi ma&ur var gla&ur og . vi&feldinn,
Hantr fjekk sjer túik a& tala vi&' okkur lje-
laga, þa& var kaupma&iir þar í bænum, C.
Lange afe nafni. Hann sagfci okkur á dönsku
hva& ma&urinn hef&i verifc a& tala vi& okkur;
sífan spyr hann hvafcan vi& værum. Jeg
sag&i honum þa&. Hann tók þa& upp eptir
mjor, og segir a& á ísiandi aje talafc alit ann-
a& (nál en danska; kra&st liann vera frá Sljes-
vík. cn liafa verifc fyrir nohkrarn árum f
Kauþmannahöfn, lært þar dönstai, en væri nú
a& mestu búinn a& gleyma henni aplur. Um
kvcldifc fengum vi& kaffi og braufc; fórum
sí&an ofan til bátanna a& sækja rúmföf okkar,
en hinn ílutningurinn var í ábyrgfc þeirra sem
tluttu ti! næsta dags. Morgirninn eptir fórum
vi& a& koma flutningi okkar tii vi&töku hús-
anna, þar liitti jeg UlrikseiT og gckk mefc lion-
um í hús lians. Hann veitti mjcr öl og brcnni-
vín, gaf mjer nagla og ije&i mjer áiiöld, a&
negia saman kistu, sem bilafc haffci lijá okkur.
Hann spurfci mig iivernig á því síæfci, a& Is-
Iendingar væri farnir a& flytja sig hingafe. Jeg
sagfci, þeir iijeidu a& hjer væri betra en þar.
Ilann sag&i a& óiiætt væri a& halda þa&. Scinna
um daginn gengum vifc fjelagar til hans, rjefc
hann okkur til a& srtjast a& Iijer í nýiendunnii
því inín væri bæ&i frjóvsöm og hcilnæni llann
bau&st lil a& fylgja okkur til nýiendiistjórn-
arinnar, og ta'a þar máii okkar. Ilún er
skyldug afe sjá þeim er hingafc flytja fyrir
vinnu fy.rst í stafc, cf þcir svo vilja. Um
kveldifc ftindum vi& Lange kaupmann, og spur&i
iiann roig hvafc jcg ætla&l iseizt fyrir mjer.
Jeg sagfci honnra a& jeg ætlafci afc setjast a&
iúai_í nýlendunni fyrst, en ekki afc taka lund,
heldur fá okkur vinnu. Hann cagfcist skyldi
láta okkur fá vinnu, svo langan efca stuttan
tíma, sem vi& vildum vi& sögunarmyllu, sem
tilhcyrfci prinzinum af Jonville (syni Lofcviks
Fiiips Frakkakonungs), bró&ir sinn væri verk-
stjóri vi& myliuna og rjefci þar kaupgjaldi, þa&
væri jafna&arlegast vifc lanilvinnu 1 milrsis
(Ii&ugur rfkisdalnr), en daglaunamenn yrfcu a&
fæ&a sig; sjáifur sag&ist hann afgrei&a kaupifc
á hverju 'laugardagskveidi, í sölubti&, sem
haun ætti skammt frá myllnnni. Jeg þakk-
afci honum bofcifc, og kvafcst skyldi láta liann
vita innan ákanrms hvort vifc þægjum þafc.
• Tveim dögum sífcar ljct jeg Lange kanp-
mann vita, afc vifc vildum taka vinnu þá, sem
hann liaffci iiofcifc okkur; bafc jeg iianna& vera
okkur lei&beinandi og sag&ist iiarin viija vera
þa&. Hann baufc okkur a& gcyma farangur
okkar og ba& ökkur a& hína engum þa&,'sem
vifc heffcnm af peningum. Nokkru sífcar kom
brófcir hans þangafc, og sagfci jeg þeim bræ&r-
um afe jeg viidi fá Ijetta vinnu fyrst í stafc
handa okkur fjelögum, og íiiitu þeir, a& svo
þyrfti a& vera, þar som vi& hef&urn ekkert
unnifc svo lengi, og værum ekki vanir vi& svo
mikinn liita, sem hjer væri. þeir vildu rá&a
mjer og nafna mínum, a& faba fyrir okkur
smí&ar vifc mylluna, -því þá gætum vi& feng-
i& meira kanp; cn vi& kusum okkur heldur’
landvirinu fyrst, því vi& vorum Iiræddir um
a& fe&gunum Jóni Einarssyni og Jóni syni
iians gengi iila. afc vinna me& þeim sem þeir
ckki skildu.
1. dag nóvembermánafcar heimsótti okkur
svens'iui- niafcur afc nafni Nielsen. Iíann kva&st
hafa komifc hingafc biáfátækur fyrir iiálfu
fjór&a ári, en vera nú búinn a& eignast rækt-
afca jörfc og allt hvafc liann þyrfti, Mikiu
betra þótti honnm hjer a& vera, en í Svía-
ríki. Ilann baufc okkur a& ganga nieJ sjer