Norðanfari - 15.11.1864, Síða 3

um bæinn, og beypti Iianda okkur vfn og
vindla. Hálfum mánubi síibar heimsdttum vib
bann, eptir því sem hann hafbi bobib okkur;
var hann gla&ur og gestrisinn, og sýndi okk-
ur allt land sitt. Var þab briibi margs konar
ug arbsamt sem á því óx. Kvikfjenaíiur bans
'ar e'nvi hestur, kýr og kálfur, 8 svín og
inaigt af öndum og bænsnum.
2. nóvember fórum vib gangandi til sög-
unarmylhmnar, sem er 3 mflur fyrir ofan staS-
inn Jonville, vib komnm þangafe kl, 1, og
böffcurn vagn m.cbferbis fyrir flutning okkar,
Veikstjóri gaf okkur brennivfn þegar vi& kom-
um s^an fylgdi lianri okkur f stórt btís sem
'ar í smífum, á því var laufþak, eins og
bjcr er almennt, en griridin var en þá óklædd
ub neban. Hann aaglji vif) mættum taka borfc
og láta upp á bitana til ab hafa þar rúm
okkar fyrst. Flestir a&rir verkamenn sváfu á
gólfinu, og höffm einungis pátmavifarblöf)
undir s'er Eptir hálfan má'huf) fluttum vif)
okkur ásamt öfrum verkamönnuni í annan
enaa hussins, því þá var afi nafninu bnifi af>
klæfa annan stafninn, og vib hann part, af
blibiinnin. Vif myliuna var fjrildi af karl-
Wönnum, cn enginn kvennmafur. Kl. 5J- á
morgnana áttu menn afi ganga tii vinnu, cn
kb 9 borbufm menn árbita og höffm ti! þess
hálfa klukkustund. Frá kl 12 til 2 vom
menn Iteiina a& borba mifdagsmatinn, og kl.
7 á kveklin var bætt vinnti svo vinnu tíminn
var samtals 11 stundir á dag. Verkstjóri
bljcs í hlfmr þegar menn áttu au fara tii vinnu
cba bætta Iienrii. Hinn 3 byrjuf.um vif) íib
vinna, og böífuia vi& fyrslu 3 dagana síyttri
yinnu tíma en afrir. J>af) sem vifi fengum
afi starla, var ab nppræta vifi og ógresi úr
haglendi nokkru og vib þetta vorum vib í 5
vikur; en eptir þaf) fórum vib og margir afrir
verkamenn af pjakka upp jiirf), aka niohl í
lijolbörum o. s. frv. Á laugardögmn voru
monn ekki riema eina klukkiistund heinia um
nmian daginn, en hættn vinnu kl. 5. Fórum
vib þá ofan í btífi (,] L»nge a?) taka á móti
Vik" kanPinu og kaupa okkur f«M til næstu
v.kit. j |I fœfig höffrnm vifi hert kjöt (carne
Pecea), mandíokbrauf. fiesl; tvenns konar, baunir
svartar og raufiar, og ibrísgrjón. Allt fjeli
okkur þetta fremur illa fyrst, en þaf) varfi
ekki lengi, og almennt er þeíta álitin holl og
safsöm fæba. A morgnana og kveldin liöffe-
um viti kaiTi.
Nú vil jeg minnast á keilsufar okkarfje-
lara: Litlu eptir afe \-ife komum til myilunn-
ar kenndu fjelagar mínrr lítillar magavciki.
Nafni tninn fjckk dálftinn útslátt um höndnr
og handleggi, en mikinn nm fæturna, og var
hann frá verkntn fyrir þafe f 4 daga. Jón
yngri.hefir kennt verkjar í höffeinn þegar
heitast hefir verife. Af mjer er þafe af> segja,
afe jeg kenndi ciukis meins; brjóstife var
svo Ijctt, afe jeg kcnndi ekki liinnar minnstu
■'uæfei*, en lúa kenndutn vifi allir. 12. dcs-
cmber var jcg styrfari cn jeg var vanur og
bfkafist seinna. Um kveldif gekk jeg ofan í
búfe til Lange, og retlafei varla afe komast lieim
aptur fyrir þreytu. Um nóttina vaknafi jeg,
og voru þá totin komin ofan af mjer, en mjer
oi&ife svo kalf afe jGg skalf_ Daginn eptir
varfe jeg altekinn af höfufcvork og bcinvcrkj-
um og innvortis þrautum ; þannig var jeg 2
daga. Hinn lo. u.vegafei nafní nfinn, eptir
ráfei vcrkstjóra hesta og vagn, 0g flutti mig
oían á sjúkrahúsifi í Jonville. Eptir afe jcg var
koininn á spítalann kom þýzkur Iæknir til nifn,
bann spurfei miglítife en þreifafei ámjrr og hlust-
afei mefe pípu vife brjóstife; rjett gat. hann tii um þafe
1) Júnas vftr hjer hoima álltinn brjóstveiknr.
hvafe lengi jeg heffei ekki fengife hægfeir. H'ann
hjelt afe vel raundi ganga núlli okkar þó vife
gætum lítife talafe saman, því hann þyrfti ekki
annafe en sjá mig og þreifa á mjer. Hann
sagfei líka afe hjer væri mafeur í biísinn sem
dönsku skildi og gæti verife iúlkur milii okk-
ar ef á lægi, Hinn 16. og 17. voru mjer
gefin inn svo sferk og mikil mefeul, afe jeg
hræddist þafe. 18. var mjer langtum íjettara,
þá sagfei læknir afe jeg skyldi fara á fætur og
ganga um gólf smám saman, en þess á milii
hvíla mig á stól og leggja fseturna upp á ann-
an stói. Hinn 20, voru þeir inni hjá mjer
lækniiinn, spítalahaldarinn og sá sem vera
átti túlkur ef á lægi; jeg bafe hann afe spyrja
iækni hvort jeg mætti ekki ganga úí þegar hií-
inn færi afe minnka og áfur en kveldkulif)
kæmi. þetta talafei jeg fyrst tvívegis á dönsku
og í þrifeja sinn á þýzku mynd, en ekkert
skildi hann. Segir þá læknir hopum hvafejeg
sje afc bifeja hann afe tala vife sig. þeir hlóu
mikife afc þessu læknirinn og spítalahaldarinn.
Læknir sagfei mjer afe jeg mætti ganga ofur-
Iítifc út á þessum tíma, sem jeg hcf&i tií tekife;
hann sagfeist haida afe vife mundum geía talafe
meira saman en vife æílufeom; Daginn epíir
var hann lengi hjá mjer, afe skrafa vife mig;
hann haffei lesife töluvert um Island, og spurfei
mig cptir mörgu þar. Sífeast, spurfei Iiann mig
nni knngumstæfeur mínar, og þótti hoiiiim kon-
an og börnin vera langt frá mjer; hann spurfei ~
hvort jeg æíti ekki von á þeim liingafe á eptir
mjer, því ekki hjelt hann afe jeg færi til ía-
lands apttir, þar efc Brasilía væri miklu betra
land en þýzkaland, og væri þafe þó mikíu
betra en ísland. Mjer gekk langtum betur
afc tala vife læknirinn, en nokkurn ann-
an, sem þyzku talar, Fárn dögiim sífear en
þeíía var, sagfcist hann h-jfa hitt danskan
mann, sem þangafc værl nýkominn, o'g befeifc
bann a& koma tii mín næsta dág mjer til
skemtunar, en aldrei kom hann. Aptur á
móti beimsótti náfni minn núg vif) og vifc og
eyddi til þess þrem dögum. Á sjúkrahúsinu
var jeg oins og í foreldra höndum. Jeg fór
þafcan á gamlaársdag; fjekk þá læknirinn injer
brjef til afc afhenda nýlendustjórninni, á því
stófc afe jeg væri orfein Iieilbrigfeur og afc mjer
bæri ekkert afe ,borga, hvórki fyrir veru mína
á spítalanum, læknishjálp efca mefeul. þegar
jeg haffi afhent brjeíifc flutti jeg mig þangafe,
sem binn mikli velgjörfeamafur okkar fjc-
laga, Lango kaupmafeur, haffci útvegafe rojer
húsnæfei; hann ' haffci spuvt lækninn eptir
orsökum veiki minnar og hvernig jeg ætti afc
fara ofc því, afc ná sem fyrst fulikominni heilsu.
Lækrúrinn sagfci þá orsök veikinnar afe jcg
lieffei þrengt ofmikifc afe mjer vifc vinnu í svo
sterkum hita og svo heffci slegifc afc mjer kulda,
nú yrfei jeg Icngi afc ná aptnr kröptum mínum,
jeg þyrfti afe bafa holla fæfeu, mætti ekki
reyna rnikifc á núg, cn einkum þyrfti jeg afc
gæta þess a& mjer kólnafci ekki.
Jeg var lengi lasinn fram eptir janúar-
mánufei og haffci jeg á mefcan a&seíur mitt í
Jonville J>ar kynntist jeg rnefca! annara vife
þýzkan kaupmann, Jordan afe nafni, sem iagfei
sig fram iim afe geta talafe vife mig, og kom
jeg því til iians á hverjum degi; hann reynd-
ist mjer mjög velviljafeur og ráfdiollur. Einn-
ig lútti jeg þar Norfmann, G, Olsen afe nafni,
sem jcg haffei ekki vitafc af áfeur, því hann
býr kipp korn frá stafenum; hann bafe mig og
landa mfna afe Iieimsækja sig, og gjörfeum vife
þafe skömmu síoar; tók iiann okkur mæta vcl
og sýndi okkur jörfe sína og bú. Hann er
dugnafear og sparsemdar mafeur og vcl efnafc-
ur. Jörfe hans er yiir 100-niorgna, e&ur teiga
á stærfe, en 25 teigar, eins og þeir gjörast
hjer, ern jafnir 19 vallardagsláttura á fslandi.
þafe. er margs konar sem Oisen ræktafei á
þessari jorfe sinni, og af kvikfjenafei haffei
hann fáeinar kýr, svín og fugla.
Hjer f Nýiendonni Ðor.a Francisca áiít
jeg, og a!!ir sem jeg hef íalafe vifc, afe sje
bezía stjórn og regluscmi og sifesenú. Fólkife
er flest frá ýmstim stöfeum á þýzkalandi og
er þafc, þegar á allt er lilife glafcvært vifefeldif)
og greifeugt. Embæitismennirnir og heldri-
mcnnirnir ern. mjog Ijúfir og lítiiátir. Börr.-
in cru frjálsleg og einstaklega knrteis. Á
gamíaárskveld sá jeg 3 menn drukkna fijúg-
ast á, hcld jeg einn þeirra heffci befcif) bana,
ef þeir beffeu ekki vcrife skildir. Endrarnær
bef jeg ekki vitafe neinum verfea sundur or&a,
því sífcur mcira, og taka þó æfci margir sjer
drjúgnm í staupinu. Hjer eru 3 prestar, tveir
lúterskir og einn katúlskur. Tvær kirkjur eru
og bjev f bænum, prýfcilega vöndttfc og skraut-
Ieg bús, önnur þeirra er fyrir prótestanta, en
hin fyrir kaíólska menn, hefir ríkisstjórnin Iagt
stórmikife fje tii afe byggja þær1. Tvö eru
önnur búo í nýlendunni; sem embætíafe. er i.
Fjórir cru bjer barnaskólar, 2 í bænum, og 2
ofar í nýlendunni: hefir stjórnin lagt til þeirra
mikife fje, og er þar ekkert gefife mefe neinu
barni, Hjer er enn fremur lögreglumafeur og
læknir. Sfjórnin Iaunar öilum embættismönn-
um, en alþýfea borgar þeim fyrir aukaverkin.
Hjer er og spítaii sem stjórnin hefir seíí á
stofn, og tvær Iyfjabúfeir (apothek). Jieir scm
lúngafe flytja sig frá norfeurálfu fá fyrsta miss-
irifc, sem þeir ern hjer ókeypis hæli á spftaí-
anum, læknsihjálp og mefcul. Ein prentsmifeja
er hjer í stafenum, og kemur út frn henni
vikublafe, 1|- örk á hverjum .laugardegi. Blafe
þetta má fá hjá bókakaupnvönnum í Ilamborg.
Margar eru bjer myllur, sem ýmislegt vinna,
ein þeirra gengur af gufukrapti en hinum
kemur annafehvort vatn efeabcstar í hreifingu.
Af hcRtum er lijer margt, en fáir ern þeir
failegir efa sterklegir. Margt cr bjer einníg
af kúm og margar þeirra failegar og siórar,
cn fáar gófear til mjólkur; mjer er sagt a&
bezta kýr mjólki lijer um bil 12 potta á dag.
Geitur hefi jeg sjefe lýer nokkrar, þær em
litlar, en ekki ólíkar fyrir afe mjólka vcl,
Margt er hjer af svínum og jirífast þau ve!;
einnig er margt af alifuglnm, og hafa menn
bæfci gagn og skemtun af þeim. Af viliidýr-
um og fuglum er bjer líka allinikife, en lítife
veifeist af þeim, þvf þó mafeur daufeskjóti fugl-
inti á trjánum, kemur hann ef til vill, annafe-
hvort aldrci nifcur heldnr sifur fastur í linf-
inu og laufinu, efeur hann kcmur nifeur á þeim
stafe, sem ekki er tiivinnandi afe leiía afe iion-
11,11! °g cf dýrifc feliur ekki undireins vife sfcot-
ifc, getur skefe þafe komist út í skóginn svo
þafe finnist ekki. Jeg iiefi farife um mörg
efdhraun á Islandi og eru þau gófc yfirferfear
hjá skógunum hjerna. Mestan hluta árs er
lijor myvargur, og eru flugurnar vcrri mcfe afe
stinga cn þær sem heima eru; af biti þeirra
höfum vife stundum fengifc svo mikla bólgu-
þrimla á hendurnar, afe vife höfum átt bágt
mefe afe kreppa þær. Til cru hjer Iíka önimr
stærri tegund af flugutn, sem einstaka sinn-
um sækja á afe stinga menn og skepnur. I
nýlendunni 8an Leopoldo í Rio grande, sem
er iijer um bil 60 míiur hjefean, haf&i komið
upp svo úvikil inergfe af flugum þessurn í næel-
lifenum októbermánufei, a& racnn sem úti voru
og ekki gátu náfc liúsum nrfcu afe kasta sjer
1) I Brasilíri er katúlsk tní þjófetrú, þó licflr stjórnin
vífca í þjzku nilondnmim lítife bygga kirkjnr handa
prótostöntnm jmr sam þess heflr gjiirst, þiirf; einnig
launar hiln prestnm prótestanta. Til prótestanta-
kirkjunnar í Dona Francisca veúti stjórnin 10,000 dali.