Baldur - 04.01.1869, Side 2

2
líkt niðurdrep fyrir búnaðarheill landsmanna þeir hafa á-
litið, að fjölga um of hrossapeningi. tað sama, sem Espó-
lín segir, á beint við á vorum dögum, nema hvað beitar-
spillir og ánauð sú, er hrossamergðin veldur, er orðin að
því skapi meiri, sem hrossin eru nú orðin fieiri, en þá
erhann ritaði. Margir leggja nú, sem fyrri, hug á hrossa-
fjölda, eins hjú sem bændur, hirðandi ekkert um, hvort
þeir geti haft hann sjer eður öðrum að skaðlausu, eður
hvort þeir eigi sjálflr eður hafi ráð á landi og högum handa
honum. í*að mun ekki vera örðugt, að flnna þessi dæmi,
að enda hjúin eigi fleiri hross að samtöldu, en húsbænd-
urnir. Margir bæði til sjós og sveita eiga fjölda hrossa,
enda þótt þeir eigi hvorki nje hafl ráð á landi fyrir þau;
ganga þau þá upp á þeim, er jarðirnar hafa, vetur og sum-
ar, hirðingarlítil og opt hirðingarlaus, bæði að frjálsu og
ófrjálsu ; og þótt hrossunum sje komið fyrir tii hagagöngu
hjá þeim, er land hafa, þá láta þeir, sem þau taka, þau opt
ganga sjálfráð upp á öðrum. Þannig leiðir eitt hirðingar-
leysið af öðru og ein óreglan af annari. Hagana er víða
farið með líkt og almenning, sem hver notar eptir því, sem
hann kemur við; hvort hann á þá eða á þá ekki, þar um
er ekki mjög spurt. tetta þykir nú, ef til vill, ofmæli og
of mikið lastmæli um vora menntuðu öld; en það er hægt
að færa til helzt of mörg dæmi þess, að margur er sá,
sem ekkert skeytir um, þótt bæði hross hans og enda ann-
arra peningur gangi í lítilli og opt engri heimild upp á
öðrum. í’etta er þó gagnstætt þeirri reglu, sem hver mað-
ur ætti að vilja fylgja, enda er það siðferðisleg skylda hvers
manns, að eiga ekki fleiri skepnur, en svo, að hann geti
vel hirt þær og sjeð þeim borgið,án þess, að gjöra öðrum
ágang eður skaða. Enginn aðgætinn maður mun geta
neitað því, að land vort sje helzt til of víða nagað og troðið
til óbóta; og að varla haíi batnað um þetta síðan Magnús
sál. Stephensen ritaði, má nú sjá óræk merki til, eigi að
eins á högum og engjum, heldur og túnum líka. Þau eru
ÆFINTÝR ÚR NORÐUR- KASTILÍU
(eptir Albert Lenoir).
Það var komið rökkur og átti að fara að borða. Don
Gil Mendez var staddur í herbergi einu undir lopti í húsi
sínu, og kona bans og börn voru þar hjá honum. Gólfið
í herberginu var úr fjöllitum marmara, og lagði því upp
úr því þægiiegan svala; gluggar stóðu opnir, og voru
breiddar fyrir þá drifhvítar blæjur, til þess að varna flug-
unum, sem flögruðu fyrir utan þúsundum saman, að kom-
ast ina í húsið. Um sólarlagið hafði komið dálítill and-
vari, en livarf nú smátt og smátt, unz svo lítið var eptir
af honum, að naumast bærðust blöðin á greinum trjánna
þar í garðinum; angaði loptið af ilminum af blómunum í
aldingarðinum fyrir utan gluggana, og lagði ilminn inn um
þá, svo húsið fylltist af svölu anganlopti.
Menn voru setztir að kvöldverði. Fimm menn voru
alls í salnum; það var Don Gil Mendez og kona hans,
á ýmsum stöðum köflum saman rót-urin og troðin sundur,
og þar fyrir komin í flög og móa. TJtlendir ferðamenn
hafa enda tekið eptir þessu og furðað sig á, að vjer skyldum
æfa slíka fúlmennsku. Grasrót landsins er þó lífsrót lánds-
manna, og hvað flýtur þá eðlilega af því, að eyðileggja
liana, annað en eyðilegging þjóðarinnar?
lJótt vjer vitum, að hver aðgætinn búmaður hafi tekið
eptir, hvílíkan skaða málnytan og annar arðpeningur líður
af hrossa-örtröð, þá skulum vjer til færa eilt dæmi afmörg-
um, sem sýnir þetta ljóslega. Á einni jörð á Suðurlaudi,
þar sem talið var fremur kjarngott, voru hafðar 40—50 ær,
30 geldsauðir, 4—5hross, en aldrei fleiri, og 4 kýr. Eptir
fráfæruna þótti lítið, ef ærin mjólkaði ekki mörk í mál, værí
hún annars í góðu útliti, og var gjarnast úr öllum ánum
2—3 fjórðungsskjólur af mjólk. Kýr komust á sumrin í 6
—10 marka nyt og þar yfir, eptir því, sem á þeim stóð.
Bæði kýr og ær hjeldu vel á sjer nyt. Geldir sauðir þrje-
vetrir og tvævetrir skárust venjulega á haustin með 5—6
fjórðunga falli og 18 upp að 30 mörkum mörs; veturgamalt
með 3—4 fjórðunga falii og 10—15 mörkum mörs, kvíær
með 8 og 10 mörkum og opt meira. Til jafnaðar komu 4
merkur þveginnar ullar af hverri kind, ungri og roskinni.
Við þetta stóð nú allt af, þangað til farið var að fjölga hross-
unum. í staðinn fyrir 4 og 5, var nú farið að hafa í hög-
unum 12 og upp að 20 á sumrin og haustin. En nú brá
svo við, að nytin datt úr ánum, þegar eptir fráfæruna, enda
komst hún nú aldrei hærra, en í 20—25 merkur í mál úr
jafnmörgum ám og fyr segir; eins fór með kýrnar, þær
komust nú ekki nema í 4—6 merkur. Nú þótti gott, ef 2
og 3 vetra sauðir skárust með 3—4 fjórðunga falli og 10—
16 mörkum mörs, kvíær með 2 merkur til 5 og veturgam-
alt með 5 og 6. Fjenaðurinn hætti að taka sumar- og haust-
bata í högunum, varð síðan magur allt árið, þoldi illa vet-
urinn og tók að horfalla á vorin, og það enda þótt honum
væri ætlað alltað helmingi meira fóður en áður. Eptir því
þrifleg húsmóðir, nokkuð feitlagin, og dætur þeirra
tvær, ungar stúlkur og fjörugar; þær voru reyndar ekki
neitt afbragðsfríðar, en þó voru þær prýddar tveim að-
alkostum, er bæta þykja að mestu upp fyrirtaksfríðleik,
einkum á spænsku kvennfólki; en það voru fögur augu og
mikið hár, hrafnsvart. Vel má vera, að þær hefðu virzt
fríðleiksstúlkur, hefði eigi þriðja stúlkan verið, sem bar
langt afþeim; það var ung vinstúlka þeirra, er dvalið hafði
um hríð í húsi Don Gils. Þungur hryggðarblær hvíldi
yflr ásýnd hennar og skerði nokkuð fjör það og fegurð, er
lýsti af yfirbragði hennar; en þrátt fyrir það bar hún þó
af miklu fríðari stúlkum, en þeim dætrum Don Gils Men-
dezar, þótt þær væru allsnotrar.
«Það veít þó heilög hamingjan Donna Sezelja», mælti
hinn glaðlyndi húsbóndi, og tók um leið vínflösku, sem
stóð á borðinu, og laut niður að hinni ungu stúlku, — «að
það er svo að sjá, sem þjer kunnið eigi að meta það, sem