Fjallkonan - 26.05.1897, Side 2

FJALLKONAN.
XIV 21.
82
tækt sem það er og skuldum vafið, og fjárhagr þess allr í hinni
mestu ðreiðu og á heljarþröm, enda hefir Grikkjum jaínan þðtt
illa láta fjárstjðrn ríkisins, og er nó helzt í ráði, að sett mundi
verða um hrið nefnd af hendi stórveldanna, er sitja skyldi i
Aþenu og hafa fjárstjórn ríkisins undir hendi um sinn. Er mælt
að hinir stiltari menn og hygnari í Grikklandi muni láta sér
það lynda; munu sjá sem er, að jafnframt því sem þetta er eini
vegrinn til þess að stðrveldin vinnist til að ábyrgjast Tyrkjum
einhverjar skaðabætr, eru öll líkindi til, að nefndin mundi og
að öðru leyti koma fjárhag ríkisins í viðuuandi horf.
14. þ. m. byrjuðu Grikkir að skipa ftt setuliði sínu frá Krít
og fiytja það keim, og faila þeir ná að Biuni frá tilkalli til að
fá eyna undir sitt vald, enn láta sér lynda, að Krit fái sjálfs-
forræði fult, svo að Tyrkir hafi ekkert yfir henni að segja, ut-
an hvað Kríteyingar skuli gjalda soldáni skatt nokkurn árlega
til merkis um, að stjðrn eyjarinnar skuli að nafninu til hon-
um háð.
Eldsvoði í París. Snemma í þ. m. brann til ösku stórhýsi
í París, velgerðabazar, og brunnu þar inni hundrað konur, sem
margar vóru af háum stigum og meðal hinna merkustu kvenna
á Frakklandi, og fáeinir karlmenn.
JÓN ÓLAFSSON, ritstjðri, fráChicago, talaði um Ame-
ríku á sunnudagskveldið, eins og birt var í síðasta blaði. Hann
mintist fyrst á það, að menn hér, að minsta kosti þeir, sem lítt
hafa ferðazt, gætu ekki gert sér hugmynd um stærð Ameríku.
Ameríka (þ. e. Norðr-Amerika) væri 88 sinnum stærri enn ís-
land, og ef fara ætti þvert yfir landið ríðandi, veitti ekki af
100 dögum til þess. TJm þetta fiæmi væri íslendingar dreifðir
hér og hvar; þeir ættu heima austr við Atlandshaf, suðr við
Mexicoflða, vestr við Kyrrahaf, í Alaska og á Sandvikreyjum.
Þegar maðr kæmi heim hingað frá Ameriku, væri ætið
spurt að því, hvernig Islendingum liði þar. Þessari spurningu
ætlaði hann að reyna að svara, og vildi því stuttlega lýsa öll-
um íslenzku nýlendunum.
Elztu nýlenduna kvað hann vera í Minnesota, og þar kvað
hann efnahag ísl. bænda með mestum blóma. Land það sem
landnemi fær ðkeypis er 160 ekrur, enn meðan lönd var að fá,
fengu menn þau keypt eftir vild og lögðu við jarðir sínar. Það
gerðu hinir ísl. hændr í Minnesota og eiga þeir því 4föld til
6töld lönd. Bændr eru þar því fremr vel efnaðir, sumir þeirra
jafnvel eftir amerískum mælikvarða. Nefndi hann meðal þeirra
Björn Gíslason fyrrum á Hauksstöðum í Vopnafirði og Gríms-
stöðum á Fjöllum, Jðsep Jðsepsson frá Hauksstöðum í Vopnafirði
og ýmsa fleiri. Þar væri hús bænda reisulegust. í bænum
Minneota, sem er í þessari nýlendu, væri íslendingar miklu ráð-
andi og í bæjarstjðminni, og íslendingr væri eigandi blaðs, sem
þar kæmi út (á ensku) ,Minneota Mascot’.
Dakota nýlenduna kvað hann næsta í efnalegu tilliti. Þar
væru líka margir efnaðir bændr, enn þeir mundu þó sumir enn
vera skuldugir, því að þeir hefðu átt mjög erfltt fyrstu árin og
orðið að taka lán hjá okrurum, og mundu enn búa að þeim,
enda væri þar enn há peningaleiga. Þeir hefðu margir byrjað
þar örsnauðir, eftir að þeir flúðu þangað úr Nýja-Islandi, enn
væri nú vel á veg komnir. í þessari nýlendu væri flestir Norð-
lendingar og þar væri einna mest fjör í fðlkinu. Meðal heiztu
manna þar taldi hann Mórits lækni Halldórsson, sem væri vel
efnaðr, Brynjólf Brynjólfsson úr Húnavatnssýslu og syni hans
Skafta þingmann og Magnús málflutningsmann, Daníel Laxdal
málflutningsmann o. fl.
Argyle (argæl) nýlenduna taldi hann þar næst. Hann mint-
ist þá á Hagskýrslur Baldvins agents og kvaðst ætla, að fram-
tal bænda i þeim mundi vera nærri lagi, nema sumir mundu
eigi hafa talið nákvæmlega skuldir sinar, sem enn mundu vera
töluverðar. Fyrir 3 árum kvaðst hann hafa átt tal við Friðjðn
Friðriksson, kaupmann í Glenboro, sem nýlendubúar skifta mest
við, og hefði hann þá sagt að 7a nýlendumanna stæði á töstum
fótum, 7, mundi ekki þola 2 hörð ár og 7a g*ti ekki lifað vel
hverju sem viðraði. Með því að tíu síðuBtn ár hefðu eigi verið
mjög misbrestasöm, kvaðst hann nú vona að meðalflokkinn mætti
telja með 1. flokki.
Nýja-ísland er íslenzkust nýlendan að því leyti, að land-
nemar fengu öndverðlega leyfi stjðrnarinnar til þess að aðrir
mættu eigi byggja landið um ákveðinn tíma enn íslendingar,
og þótt sá tími sé útrunninn, hafa Ný-íslendingar smámsaman
framlengt hann og gera það líklega framvegis. Þetta er bæði
kostr og ókostr; kostr að því leyti, að þeir hafa nóg land yfir
að ráða, sem kostar að kalla ekki neitt, og ðkostr að því leyti,
að þeir fara á mis við það gagn, Bem hafa má af kynningu og
viðskiftum við innlenda menn, því fremr sem samgöngur eru
þar mjög örðugar og ekki nema á vatninu. Fáa kvað hann þar
efnaða menn, nema kaupmenn, enn fáa líka mjög fátæka, því
þeir hefðu oftast eitthvað að éta, og þess vegna hefði nýkomn-
nm Islendingum, sem einkis hefði átt úrkosti, oft verið vísað
þangað. Það hefði auðvitað ekki orðið tii þess að efla nýlend-
una.
Qu’ Appelldals nýlenduna kvað hann við allgóðan hag, enn
þar væri engin lönd að fá. Þingvalla nýlendu kvað hann hafa
verið hið óheppilegast.a nýlendu svæði, enda væri hin eiginlega
Þingv. nýl. að mestu lögð í eyði, enn Lögbergs nýlenda (sem
er þar hjá) héldist við. Þessar nýlendur eru allar litlar.
Alberta nýlendu vestr víð Klettafjöll kvað hann að ýmsu
einkennilega. Þar byggi meun við kvikfjárrækt og liði allvel.
Þar væri líka merkir menn, sem hefði áhrif á andlegt líf ný-
lendubúa, svo sem Stefán Stephánsson skáldið, sem mörgum væri
kunnr.
Hann kvað nú öll nýtileg lönd numin, sem lægi nálægt járn-
brautum, og væri því ekki fýsilegt að nema hin óbygðu lönd.
Hann mintist á andlegt líf og bókakaup Vestr-íslendinga,
og lét fremr dauflega yfir. Þessi blöð, sem kæmu út í Winni-
peg, hefðu verið gefin út með stjórnarstyrk, og stærð þeirra væri
því ekkert að marka. „Sameiningin“ ein hefði ekki slikan styrk,
enn hún ætti líka mjög örðugt uppdráttar, þótt hún væri seld
mjög háu verði.
Flestir eru íslendingar í Winnipeg, 4—5000, og ber allmik-
ið á þeim þar, því bærinn hefir að eins 38—40,000 íbúa. Kvað
hann þar nokkra efnaða menn af íslendingum, einkum þá sem
fást við verzlun, nefndi til Árna Friðriksson, Gísla Ólafsson o. fl.
Enn atvinnuleysi væri þar mjög mikið, og sama væri að segja
um aðra bæi. Neyðin hefði t. d. verið svo mikil í Chicago, að
öllum fangelsum og kirkjum hefði verið lokið upp til að lofa
hælislausu fólki að flýja þar inn i vetrarkuldanum; þar hefði
þessir aumingjar legið hvor ofan á öðrum, svo mikil hefði að-
sóknin verið.
Útlitið kvað hann yfirleitt vera óálitlegt, bæði fyrir bændr
og borgalýð, vegna þess að hveiti færi lækkandi í verði fyrir
samkeppni annara landa og einokun járnbrautafélaga o. 11., og
vegna hins mikla atvinnubrests. Enn hvorttveggja þetta staf-
aði að miklu leyti af auðvaldinu, sem hefði flutningafærin í hönd-
um og héldi við verndartollunum.
Hann áleit ekki fýsilegt að fara til Ameríku, ekki einu
sinni fyrir einhleypa verkmenn, meðan ástandið væri þar eins
og það er nú, og því miðr væri engar horfur á, að það breytt-
ist til batnaðar fyrst um sinn.
Raki í húsum
Nú eru bændr hver í kapp við annan að bæta
híbýli sín um land alt, svo víða eru komin snotrustu
húsakynni, þar sem þau áðr voru alls ólík bústöðum
siðaðra manna. Enn því miðr lítr nú út fyrir, að
þau verði ekki endingargóð allstaðar, því að einhver
rammasti óvinr allra húsa, sem hingað til hefir gert
flesta íslenzka bæi endingariausa, virðist mjög víða
einnig fá höggstað á þessum nýju byggingum. Það
er rakinn. Ef spurt er, hvernig nýi bærinn eða hús-
ið þar og þar reynist, þá er oftast viðkvæðið: „Þar
er alt að eyðiieggjast af raka“. Fjöldinn allr af
nýrri byggingunum getr ekki varizt rakanum. Það
er ekki nóg með það, að hann geri húsin sjálf ónýt