Austri - 15.05.1903, Qupperneq 2

NR. 17
A U S T R x
60
stjórnarinnar, eða pá til að t'ella úr
pví Akvíeðið um, að íslandsráðgjafinn
skuli bera mál s(n fram í ríkisráðinu,
og vilji reyna að telja mönnum trú um,
að flokkurinn hafi með pessu gengið
á h»it sín. J>að var öllum óblindum
mönnum ljóst pegar í sumar ura ping-
tímann. að dr. Yaltýr og nánustn
fylgismenn hans vóru í bandalagi við
pá inenn, sem opinberlega réðust á
frumvarpið, og sem síða>’ hafa verið
nefndir Landvarnarmenn, pó petta ætti
að fara dult. Og mælir t. d. Isafold
fastlega fiam með einum helzta stólp-
anum í liði landvarnarflokksins, Jóni
Jenssyni, sem áður var einn stækasti
Valtýingurinn, til pingmennsku fjrir
Reykjavík, en Landvarnarmenn styðja
aptur Valtýinga eptir mætti par sem
peir orka nokkru. Ef islenzkir kjós-
endur geta ekki séð, að hverju pessi
leikar stefnir, sem sé að pví, að koma
búsetufrumvarpinu fyrir kattarnef, til
pess, að geta tekið upp aptur valtýska
Hafnarstiórnarfrumvarpið, pá kalla eg
pá slíóskygna orðna fremur venju. En
sem betur fer, vona eg að kjósendur
hafi nugu sín svo opin, að pessum
herrum verði ekki kápan úr pví klæð-
inn.
|>á hneixlast dr. Valtýr mjög á peim
orðum Heimastjórnarflokksins, að hann
muni láta sér annt um vöxst og við-
hald Lar.dshankans, án pess að amast
við Hlutabankanum fyrirhugaða. Hann
segir að petta sé eins og veiið sé a^
leika „komediu,M pví á pinginu 1902
hafi HcimastjórnarflokkurinQ tekið að
sér aðalstjórn Hlutabaukans með pví,
að skipa sínum mönnum í bankaráðið,
en ætli sér svo að rækja pessa ráðs-
mennsku sína ir.eð svo mikilli trú-
mennsku, að láta sér fyrst og fremst
annt um vöxt og viðhald keppinauts
hans. Segir hann, að pað væri sann-
arlegt tilhlökkunar efni, að fá slíka
róðímenn fyrir margar opinberar stofn-
anir. flér fer nú eins og áður, að
löngun dr. Valtýs til að nfða Heima--
stjórnarflokkinn kemur honum til, að
fara í gönur og skrifa eintóma vitleysu.
J>að er fyrst og fremst, að Hiutabankinn
fyrirhu raði verður alls eigi opinber
st.fnnn. heldor prívat eign erlends
hlutafélags, sem dr. Valtý og fylgis-
mönnum hans, aðeins heppnaðist, að
afhend'. opinbera eign, seðlaútgáfu-
réttinn, endurgialdslaust að kalla og
pvert ofan í vilja pjóðarinuar. Og
í öðru lagi vil eg spyrja dr. Valtý
að pví, til hvers hann ímyndi sér að
pingið hafi áskilið sér rétt til, að
skipa inenn í stjórn Hlutabankans.
’Nrissulega heíir pað eigi verið til pess
að peir ættu að sjá borgið hag hlut-
hafanna. pví til pess eru hluthafarnir
miklu rierari sjálíir. Nei, menn peir,
sem piagið skipa-, eiga einmittað sjá
um, að stjórn Hlutabankans, er fengið
heíir svo mikilsverð réttindi, hafist
ekki neitt að, sem hætta geti stafað
af fyrir pjóðfélagið. Og pví var pað
sjálfsagt, að sá flokkur pingsins sem
hafði traust pjóðarinnar, tæki að sér
að skipa pessa menn,. og pað
hefði verið hrein og bein svik gagnvart
pjóðinni, ef hann hefði eptirlátið pann
starfa peim flokki, sem pjóðin hafði
svo greinilega lýst vantrausti sínu á.
]>að or náttúrlega mjög sennilegt, að
dr. Valtý og félögum hans hafi sárnað
pað ao vera bolaðir frá pessum starfa
og geti, ekki skipað sínum mönnum í
stjórn óskabarns síns. En peim væri
sæmra, að bera harm sinn í hljóði,
pví petta er sjálfskaparvíti og aðeins
eðlileg afleiðing af pvf, að peir voru
búnir að svifta sig trausti pjóðarinn-
ar.
Ef nokkur skyldi annars vera í vafa
nm pað, hverjum augum dr. Valtýr
lítur á bankamál vort og hverjar fyrir
ætlanir hann og peir, er honnm fyljtj'a,
hafa, pá vil eg ráðleggja bonura, að
ná sér í bók eptir penna höfund, sem
lieitir: Islands Kultur ved Aarhund-
redskiftot 1900, og slá upp á bis. 112.
Eptir að höfundurinn par hefir skýrt
frá tilraunum, sem gjörðar hafi verið
til stofnunar Hlutabankans, segir haan
svo: KJ>etta frumvarp (Um stofnun
Hlutabankans) var að vísu simpykkt
á síðasta pingi, en pareð mótstöðu-
mönnum frumvarpsins heppnaðist á
síðasta augnahliki að koma inn í pað
ákvæði um, að hinn núverandi landsi
banki, lera hefir 8/4 million í óleysilegum
seðlum, skyldi standa við hlið Hluta-
bankans, pá eru lítil líkindi til pess,
að hann fyrst nm sinn komist á stofn.
Enpað líður pó vonandi
ekkiálöngu, áður en pað
heppnast að sampykkja
fruaivarpið í betur full-
n æ g j a n d i m y n d,* og peningastofn-
un sú, sem með pví mótikcmst á fót,
mun geta orðið næsta pýðingarmikil
bæði fyrir íslenzka verzlun og íslenzka
bjargræðisvegi í heild sinni, ef henni
verður viturlaga stjórnað." Eg get
ekki séð að dr. Valtýr hefði öllu
greinilegar getað sagt mönnum, að
vonir hans (og >eirra, er honum
fylgja í pessu máli), stefna að pvi, að
ná aptur meiri hlata á pinginu, til
pess að geta komið bankalögunum í
f u 11 n æ g j a n d i m y n d með pvj
að leggja niður landsbank-
ann, svo að Hlutabankinn geti orðið
einn um kituoa, eins og til var ætlazt
upphaflega. Hvort pessar vonii peirra
rætast, pví ráða íslenskir kjósendur i
vor, og um pað verðs peir að greiða
atkvæði sín, hver og einn eptic p»í
sem hann pykist geta réttlætt fjrir
samvizku sinni og pjóð sinni.
Um síðasta kafla ritgjörðarinnar er
lítið að segja. Hann er meitmegnis
harla leiðinleg eudurtekning á pví, sem
áður var komið: gengdarlaust lo, um
Eramsóknarflokkinn. J>ó eru par1 tvö
atriði, sem eg vil minnast á, pví pau
lýsx mannÍQum svo vel. Híð fyrra er
pað, að dr. Valtýr lætur sér sæma
að blaupa með tilhæfulausa slúður-
sögu, sem Valtýingar spunnu upp í
sumar um pað, að Heimastjórnarflokk-
urinn hefði ráðið ráðum sínum um að
koma Magnúsi Stephensen landshöfð-
ingja í ráðejafasessinn**. Ekki svo að
eg álíti petta neinn vansa fjrir flokk-
inn, pó eatt væri, pví að mínu áliti
er Magnús Stephensen færasti raaður-
inn, sem vér höfuin völ ó nú sem
stendur. En sagan er jafnóspnn fyrir
pað’, pví aí á pað mál var ekkert
minnzt í flokknum, hvorki til eins né
neins. Heimastjórnarmenn eru nefni-
lega ekki svo einfaldír, að peir imyndi
sér að peir geti haft nokkur áhrif
á pað hvaða mann stjórnin skipar
fyrstan í ráðgjafasætið hér; pann nagla-
skap eptirláta peir Valtýingum, sem
allir vita hvernig er innanbrjósts útaf
^'ðgjafaspurninennni. Hvað einstakir
“ingmenn hafa hngsað eða talað sín á
milli um petta atriði, kemur auðvitað
ekki málinu við, enda er mér litið
kunnugt ura pað. En hvað dr. Valtý
snertir, pá er pað ofur eðhlegt, að
hann pyrfti að koma. pessu við hér,
pví pessi ráðgjafas, urning er sar
blettur á honum. J>að raun nú vera
orðið flestum mörmum ljóst, að hann
hefir teflt um róðgjafatignina síðan
1896, að hann illu heilli fór að skipta
sér af stjórnmálum hér. BLsnn átti
góðan leik á borði 1901 eptir að
stjórnarskiptin í Danraörku vom kunn
orð n. Hann var pá viðurkenndur
foringi meirihlnta pingsins og honum
hefði verið í lófa lagið að sameina
báða flokkana um stjórnarskipnnai-
roálið, ef haun hefði viljað taka dálitið
tillit til hinna brejttu kringumstæðna.
Sjálfur hefði hann sro getað komið
fram sem foringi alls pingsins í samn-
ingum við hina nýju frjálslyndu stjórn,
getað komið pjóðinni til að trúa, að
hanti hefði haft bennar gagn fyrir
augum, og orðið „popul»rasti“ stjórn-
málamaður á landinu. Og pað er alls
ekki óliklegt að hann pá hefði getað
tellt sjálfum sér upp í ráðgjafasætið.
En hann sí. ekki penna leik, og svo
tapaði hann taflinu pá er hauu p. 13.
ágúst kúgaði flokksmenn sína í efri
deild til pess, að afgreiða stjórnar-
skipunarmálið eins og pað lá fyrir,
pvert ofan í alla sanngirni, pvert ofan
í aíla heilbrigðs skynsemi og pvert
ofan í pá stefnu, s«m flokkurinn pó
hafði pótzt fylgja. Og pví et pað engin
furða, pó hann sé reiður Heimastjóin-
arflokknum, sem mátaði haon einroitt
pá er h«nn hugði sig hafa annið taflið.
En pað gagnar hunum eigí hið minnsta
og taflstaða hans verður vonandi
aldrei framar eins góð, eins og hún
var í petta skipti, sem hann ekki kunni
að nota hana.
Hitt atriðið, sem eg vildi minnast á,
er sagan um Jón heitinn Sigurðsson,
sem dr. Valtýr klykkir pessa laglegu
rit/jörð sína út með, en sem eg ekki
vil liafa hér eptir. Mér pykir nú
sennilegt, að hann hafi sjálfur búið
hana til, og að minnsta kosti hefi eg
aldrei heyrt minnzt á hana áður. Eu
Íhvort sem er, pá, er pað eitt, að hann
fyrirverðu- sig ekki fyrir að láta sög-
i una sjást í riti eptir sig, svo góð lýs-
ing á honum sjslfum, að aðra betrier
naumast, hægt að gefa. — Eg hefi nú
eins og dr. Valtýr kemst að orði,
reynt að bregða upp dálitlu ljósi yfir
pað, af hverjum toga pessi ritgjörð
hsns er spunnin. Eg er ekki hræddur
um, að hann með henni vinni sínum
flokki gago eðAHeimastjórnarflokknum
óg*gn, beldur miklu fremur pvert á
móti. Eg pykist sannfærður um, að
pjóðin sé ekki svo blind á báðum aug-
urn, að hún sjái ekki, að svo framar-
lega sem hin væntanlega stjórnarbót
verður henni til gagns og blessunar
eins og vér allír vonnm, pa er pað
Heiradstjórnarflokkurinn, sem hún á
pað mest að pakka, sem áunnið er.
Og pað, sem erm vantar til pess, að
sjálfstjórn vor sé að fullu tryggð, pað
er Heimastjórnarflokkurinn líklegur
til að ávinna með tímanum, svo fram-
arlega sem hanu hsfir til pess stucning
kjósenda í landim.
Vopnafirði í aprílmánuði 1903.
* Auðkenat af mér
Ó. P. D.
** Að vísu nefnir höfundurinu ekki
manninn með nafní, en á orðalaginu er auð-
séð, við hvern er átt. enda hefir það verið
og er eitt af |>ví, sem Valtýingar liafa lagt
mest kapp á, að úthröpa Magnús landshöfð-
ingja sem emn hætíulegasta ófrelsismann
landsíns
O. F. D.
Sjúkraskýlt.
—:o:—
J>ví hefir endrum og eins verið
hreyft opinberlega, hve hrýna nauðsyn
bæri til pess að koma k tót sjúkra"
skýlura. helzt í hverju einasta læknis-
héraði landsins. Aunars virðist svo
sem áhugi manna á pessu efni sé
íyrst að vakna nú.
Síðast hefir Sigurður Hjprleifsson
læknir skýrt petta mál fyrir mönnum
með góðn og ítarlegri grein i Korð-
urlaudi 19., 20. og 22. tbl. siðastliðið
ár.
Eg get skrifað undir allt, sem í
peirri grein stendur, og vil pví ekki
eyða tima eða rúmi til að endurtaka
pað, sem hann heíir sagt í grein sinni
heldur vísa til hennar. Eg vil hér
aðeins benda k fátt eitt.
Væru sjúkraskýli til á heimili
læknanna, mætti efalaust bjarga lífi
margra manna, sem ekki verðnrkomið
á spítala lengra í burtu. Sjúkraskýli
á' heimili læknisins er nauðsynlegt tíl
pess að læknirinn geti leyst betur af
hendi starf sitt og sjúklingaruir iéngið
betri og fullkomuari lækaisbjálp en
opt á sér stað.
J>að er iíkiega enginn efi á prí að
tala berklaveikra manna fer árlega
vaxandi hér á landi. jpað er mjög
lítið gjört til að stemma stigu fyrir
útbreidslu berklaveikinnar. Sjúkraskýli
gætu hár komtð að góðu liði. A peim
væri hægt að gjöra iækningatilrauuir
við berklaveiki útvortis. J>ar gætu
menn pó að minnsta kosti lært að
fara varlegar með opin berklasár en
víða á sér stað.
Um berklaveiki í lungum er bið sama
að segja. Væri hægi í tíma að taka
pá sjúklinga iou á sjúkraskýlin, gæti
ef til vill eínhverjum peirra batuað,
sem annars er dæmdur tfl dauða.
Hættau, sem stafar at peim sjúkhng-
um, mundi minnka, pví sjúkliagarnir
mundu venjast pvi að fara varlega
með hráka sína.
Stærð sjúkraskýlanna verður auð-
vitað að vera nokkuð komin uudir
pöitínni og mannfjóidanum í hverju
iæknisumdíbmi, og pví bve auðvelt
væri að koma sjúklingunum á spítala.
J>að er vitaskuld að pað mundi kosta
ærið fé að koma upp myndarlegu og
góðu sjúkraskýli, en eg trúi pví tæp-
lega að menu mundi iðra pess.
Hér á Fljótsdalsiiéraði kagar 3vo
tii, að pað er aiveg sérstök pörf á
sjúkraskýii. Vegir til sjávar eru mjög
erfiðir og illir ylirferðar heilbrigðum,
hvað pá sjúkum, og euda tímunum
saman með óllu ófærir, pó flytja meg'l
sjúklinga hindrunarlaust innan héraðs.
Nú hefir iækQÍrinu í Fljótsdalhéraði
fengið ákveðinu bústað, svo peirrj
tálmun fyrir vd byggja hér sjúkraskýli,
er rutt úr vegi, pó hún væri meðan
hann var á sít'eldum hraknmgi. Eg
vil nú skora á Héraðsmeun ef peiin
er pað nokkurt áhugamál að koma
upp sjúkraskýli, að stoíua til samskoca
tii byggingar pess, og sýua pá lögg af
sér sem peim er samboðin.
J>að er ekki ólíklegt að pmgið veiti
tirthvað af fó til pessa fyrirtækis ef
pað sæi að monuum væri alvai’a
með petta. Eg vii eínnig skora á alla
fjser og nær, sem unna passu fyrir-
tæki framkvæmda, að styrkja pað í
orði og verki eptir megui. 011 LjAlp
og stytkur yrði pagin með pökkum.
Hrafnkeisstöðum 4. maí 1903.
Jónas Kristjánsson.
læknir.
*
* *
J>etta er hið nytsamasta fyrirtæki
og á skilið, að sem flestir styrki pað
En sérlega er pað skylda vor Seyð-
íirðinga ftð styðja pað, par sem margir
Héraðsmenn gáfu ié til spítalastofn-
unarinnar hér, og sóttu vel hlutaveltu
pá, er hér var haldin i pví tilefni.
Muudi héraðslæknir Kristján Krist-
jánssou fúslega veita móttöku gjöium
héðan úr firðlnum, tii sjúkraskýlisins á
Brekku í Fijótsdal.
Ritstjórinn.
Eiðastölinn.
t vetur voru 11 námssveinar 4
1 skólanum, 6 í eldri deild og 5 í yngri
1 deild. Burtfararpróf var hald’.ð 28.—
30. apríl og útskrifuðust pá, í bókleg-
um greinum, allir piltar eldri deildar,
en aðeins prír í verklegum störfum;
hmir hafa eigi lokið nimstíma sinura
fyr en á næsta hausti. Einnig út-
skrifaðist pilturinn Kristmundur Jóns-
son, sem ekki stóðst prótíð vorið 1902