Stefnir - 04.06.1895, Page 2

42
S T E V N I R,
1895
Vínsölubannið.
„Eilgiim ámœli þeim, undir híinifum
íiggur lifandi með limu hrotna
og hraunöxum holui söxuou,
au hann ei œt.ir eptir nótum“.
Bjarni.
í ,,Stefni“ — nr. 5, p. á. *— ætlar ehiÍiver „|>ráncl-
ur“ að verða „f götu“ kvennfólksins, af því að honum
pykir pað vera of mikið „á ferðinni“ í vínsölubatinsmálinu.
Kvennfólkið hefir legið og liggur enn þá, undir svo
pungum og sárum búsifjum af drykkjuskap karlmann-
unna, að pað ef næstum óskiljanlegt, að pað skuli hafa
getað setið svo lengi um kyrt undir slíkum pintingum;
pað er pess vegna alveg óskiljanlegt, að nokkur maður
skuli geta fengið af sjer að setja ofan í við pað og gefa
pvi vægðarlausar — svo jeg við liafi eigi pyngri orð —
aðfinningar og áminningar fyrir pað, pó að pað fari á
kreik, pegar hreyfing er komin á petta tnál, til pess að
fylgja pví fram. J>að er svo ómannlegt að leggjast á
garðinn par sem hann er lægstur Og beiuast að kvenn-
fólkinU fyrir pað, sern aðrir eru frumkvöðlar að.
Hvað á að kalla aðrar eins getsakir eins og pað,
að peim gangi metnaður til pess að gangast fyrir pví,
að pað fylgi, sem pær vilja veita pessu máli, fái frara-
gang, eða er páð ekki nóg ástæða, að pað tekur svo
uárt til sjá’f sín.
Er pað ekki einstök ónærgætni, að fara kaldrana-
legum hæðnisorðum um pað, að kvennfólkið pekki ekki
pær grundvallarreglur, sem lagasetningin hefir verið
byggð á? Eru pá pessar grundvallarreglur, sem herra
J>rándur heldur svo fast frara og beitir á móti vínsölu-
bannslögunum, svo alríkjaudi, að ekki komist að jafn-
hfiða peim nein önnur grundvallarregla eða skoðanir?
(irundvallarreglur hr. J>r. eru tvær: Að menn geti ekki
með lögum heimtað, að barninu sje bjargað tyr en pað
er dottið ofan í brunninn, og að með lögum megi ekki
skerða frelsi eða sjálfræði einstaklingsins, meðan hann
er sjálfbjarga og gerir ekki á hluta annara eða al-
mennings.
Hinn almenni mannkærleiki hefir aldrei verið ötulli
til framkvæmda eða viðtækari en nú á tfma.
Síðan pjóðirnar fóru að ráða mestu um hagi sína
og 1 lagasetningunni, hafa einnig skoðanir, sem á hon-
um eru byggðar, fengið par rúm; menn hafa lagt allt
pjóðlifið, heilbrigðisástandið, efnaliaginn og siðferði ein-
staklinganna undir nákvæma rannsókn; við pað hafa
menu komist að raun um, að hörmungafióð mannkynsins
eru sVo djúpir og stríðir strauinar, að við pá verður
ekki ráðið með pví að draga pá aðeins upp úr, sem í
pá falla, heldur verða menn að feta sig upp eptir
straumunum, leita að upptökum og orsökum peirra og
beita lagasetningarvaldinu til pess að eyða orsökunum
og byggja fyrir upptökín, t. d. á drepsóttum, fátækt og
enda spillingunni, par sem pess er kostur. Hjer á við
að betra sje „við upptök á að stýfla lieldur en að ósi“,
betra að byrgja brunninn áður en barnið dettur ofan í,
betra að fyrirbyggja sjúkdómana en lækna pá eptir á.
Sú skoðun ryður sjer einnig ávallt meir og meir til
rúms, að rjettur almennings sje hærri en rjettur ein-
staklingsins, að frelsi og sjálfræði einstaklingsins verði
að rýma sæti, pegar almenningsheill heimtar og ekki er
annars kostur, t. d. við sóttvarnir. Á pessum grund-
vallarreglum eru lögin um bann á vfnsölu byggð. Er
pá kvennfólkið ámælisvert fyrir pað, pó pað fylgi tim-
anuin í pví efni.
Jeg er lír. J>rándi sammála í pví, að pað nái engri
átt, ,.að banna verzlun með hluti, sem ge ta orðið hættu-
legir, sjeu peir roisbrúkaðir, pvi pá mætti margt til
tina“, en áfengir drykkir eru sjerskildir við pessa hluti.
At'engir drykkir gata ekkf aðeins orðið hættulegir, pvi
peir eru ekki aðeins almennt misbrúkaðir, heldur liggur
pað bæði í eðli peirra og er margsýnt og sannað af
reynslunni, að peir geta ekki annað en orðið mis-
brúkaðir, ef peir eru hafðir um hönd, og pað svo al-
mennt og háskalega eins og lýðum er ljóst. það er pví
bæði eðli pessara drykkja og tjónið, sem af misbrúkun
peirra leiðir, sem rjettlætir pað, að byggt sje fvrir pað
með lögiiin, að peir verði hafðir um hönd. Af pessu,
sein nú var sagt, getur hver heilvita maður sjeð, hvaða
tjarstæða pað er, að á vinsÖlubanni verði byggð nokkur
grundvallaiTegla fyrir lögum, „sem reyndu til að gera
fólkið ómyndugt og ábyrgðarlaust“.
Jeg er með hr. |>rándi á peirri skoðun, að pað sje
ekki hið heppilegasta til pess að koma í veg fyrir allan
drykkjuskap, að heimila hjeruðum að banna innfiutning
og verzlun með áfenga drykkí, eptir atkvæði jafnvel
mikils meiri hluta i hverju hjeraði; en samt er langfc
frá pví, að jeg sje hræddur um eins slæmar afleiðingar
af sampykktum pessum eins og hr. J>rándur útraálar.
Jeg álít pess vegna, að lög um almenut vínsölubann
sjeu lang-ákjósanlegust
Er ekki óhætt að ráða af pvf, hve mikið vald hr.
frándur vill veita minni hluta manna í hjeruðum, til
pess að beygja sig ekki undir lögheimilaðar sampykktir
meiri hlutans, að kvennfólkið muni ekki verða framar
fyrir ámælum eða ofanígjöf hjá honum fyrir pað, pótt
pað leyti sjer að halda áfram að vera „á ferðinni11 fram-
vegis til pess að framfylgja útrýmingu drykkjuskaparins,
jafnvel með minni hlutanum, prátt fyrir pað, sem hann
hefir bugað að pvi á öskudaginu.
Sigmundur.
* * *
Heimilt er J>rándi, ef hann vill, að gjöra athuga*
semdir við grein pessa í næsta blaði, sje hann eigi
mjög langorður. Ritstj.
Sýhtng áGiund ílsuiiiardagiiiii fyrstal895.
Á fundi, sem haldinn var í „Fundafjelagi Eyfirð-
inga 23. febr. s.L, var pví fvrst hreyft. að koma á sýn*
ingu í vor í Eyjafirði, einkum á lifandi peningi, og var
pað sampykkt með öllum atkvæðum peirra, er á fundi
voru. Yar pá kosin priggja manna nefnd til að standa
fyrir sýningunni, og 2 menn í hverjum hreppi til að
hvetja menn til að sinna málinu og fá menn til að koma
með skepnur, og skyldi sýningin haldin á Grund á
sumardaginn fyrsta. Á fundinum var búizt við að borga
dálitil verðlaun peim, er beztan fjeuað ættu, og lofaði
fundafjelagið pegar af sjóði sínum 40 kr. til kostnaðar
og verðlauna, ef fje fengizt til viðbótar annarstaðar frá,
og skoraði fuudurinn pví á hin prjú framfara- og bún-
aðarfjel. í Eyjaf. að leggja til 20 kr. hvert. Fuudurinn
taldi víst, að pau myndi taka vel áskorun pessari, pví
flestir skynberandi menn munu álíta, að sýningar sjeu
eitt með fyrstu skilyrðum fyrir pví, að fjelags- og fram*
sóknarandinn í búnaðarlegu tilliti glæðist og efiist, en
pað mun pó óefað vera tilgangur fjelaganna, að styrkja
allt, sem að pvi lýtur og sem pau á annað borð eru
fær um að konia til leiðar. J>essi áskorun var pví, í
góðu trausti til fjelaganna, borin upp á fundum í öllum
fjelögum fjarðarins, en einungis eitt, „Eramfarafjelag
Hrafnagilshrepps“, tók málinu vel, lofaði hinum um-
beðna fjárstyrk, ef' hin fjelögin vildu leggja til sömu