Dagskrá - 06.07.1896, Síða 1

Verð árg. (minnst 104 arkir)
3 kr., borgist fyrir janúarlok;
erlendis 5 kr., borgist fyrirfram.
Uppsögn skrifleg bundin við
1. júlí komi til útgefanda
fyrir októberlok.
D A G S K R A.
I, 3.
Revkjayík, mánudaginn 6. júlí.
181)6.
Ráðgjafaskiptin.
Hinn fráfarni íslandsráðgjafi Nellemann, hefur nú
setið um 20 ár við hlið Danakonungs, og haft öll æðstu
ráð um málefni þessa lands. Stjórn hans má heita jafn-
aldri hinnar sjerstöku íslensku löggjafar, sem svo hefur
verið nefnd, og er eðlilegt að oss þyki mikil tíðindi, að
ráðgjafi þessi er nú loksins vikinn frá völdum. Það er
mannlegt, þó menn kynnu að vænta sjer einhverra bóta
af þessu, að minnsta kosti á framkvæmdum í stjórnar
fari landsins, því þó vjer vitum ekki hvað vjer höfum
hreppt, vitum vjer hvað þjóðin er sloppin við, þar sem
Nellemann karlinn er farinn.
Hinn seigþrái ihaldsandi þessa manns, hefur svifið
hjer yfir vötnunum um svo langan tíma, að menn hafa
smátt og smátt, eins og af sjálfu sjer, öðlast þá sam-
eiginlegu sannfæring, að það væri vonlaust verk að Ieita
til stjórnarinnar í Höfn, um nokkra verulega umbót á
stjórnarhögum íslendinga. — Lög um allsendis ómerki-
leg málefni, og önnur lög um breyting á breyting ofan
á sömu ómerkilegu lögum, sem alþingi vort hefur starf-
að frjósamlega að um þessa síðustu tvo tugi ára, hafa
að sönnu optast átt góðum byr að fagna hjá vorum ár-
vökru yfirboðurum ytra. Tiliögur löggjafarþingsins um
ýmsar hentugar orðabreytingar á smálögum, afnám þýð-
ingarlausra ákvæða, eða jafnvel nýmæli álíka meinlauss
efnis, hafa venjulegast fallið í ljúfa löð. — Þingið virð-
ist og hafa litið á þennan heppilega framgang slíkra
mála, sem allra hæstu bendingu um að auka og magna
starfsemi sína í sömu átt. Þó verður því ekki neitað,
að jafnan hafa heyrst raddir innan um, sem hafa viljað
fá eitthvað meira með grátitlingafriðun og afnámi Pjet-
urslamba. — En þá hefur hin föðurlega umhyggja í
rauðu byggingunni, jafnan verið til taks að sía og
sálda allt það frá, sem miðað hefur á einhvern hátt í
þá stefnu, að leysa um hnúta þá sem forsjóninni hefur
þóknast að ríða á tjóðurtaugina milli íslendinga og Dana-
stjórnar.
Þessi umhyggjusemi hefur verið svo natin og ná-
kvæm að greina sundur hveitið og hysmið, þegar hið
trúa og holla alþiugi hefur lagt frá sjer ávöxtinn af sínu
pundi, að örgrannt má heita um að nein ótilhlýðileg
röskun, á hinum fyrri stjórnarstellingum hafi átt sjer
stað, síðan gamli Nellemann tók við. Og þar sem mestu
menn þessa lands, hefur mjög greint á um það, hvort
pólitiskt frelsi, og óháð andleg menning innanlands, yfir-
leitt gæti talist hafa nokkra þýðingu fyrir velmegun
þjóðarinnar, hefur það komið berlega fram hjá Nellemann,
að hann hefur hallast að þeirri skoðun — sem flestir
menn munu vera á utm íslands — að lagaráðstafanir
í þá átt mundu hafa mjög bráð og þýðingarmikil áhrif
á hag þjóðarinnar. — Aptur hefur þessi fyrverandi ráða-
nautur konungs í íslandsmálefnum, að hinu leytinu lit-
ið öðruvísi á málið en flestir aðrir veraldarborgarar
mundu gjöra; hann hefur borið kvíðboga fyrir því, að
aukið sjálfræði og menning íslendinga, mundi verða
þeim til tjóns, gagnstætt því sem reynslan hefur sýnt
annarstaðar, að minnsta kosti meðal hinna svo kölluðu
siðuðu þjóða.
Hinar aflátslausu breytingasynjanir Nellemanns, gegn
öllum frumvörpum þingsins í þessa átt, verða að sönnu
ekki eingöngu þakkaðar stefnufestu ráðherrans. Ágrein-
ingur sá er áður var nefndur, milli ýmsra þjóðskörunga
hjer á landi, sem hefur leitt til mjög lærdómsríkra um-
ræðna innanlands, um þessa vandaspurning: hvort frelsi
og menning mundi vera eptirsóknarverð fyrir oss eins
og aðra menn, hiýtur að eiga mikinn og góðan þátt í
því, að engin bilun hefur átt sjer stað á hinu innilega
sambandi milli Danastjórnar og þegna hennar á íslandi í
Nellemanns tíð. Það er mjög eðlilegt, að stjórnandi sem vill
halda öllu því kyrru í stað, sem hann getur ekki fengið til
að ganga aptur á bak, eflist og treystist í þeim ásetningi
að sitja við sinn keip, þegar hann getur lifað í jafn
fögru samræmi við óskir þegna sinna, eins og Nellemann
hefur átt að fagna í andlegum fjelagsskap við ýmsa
forkólfa fólksins hjerna heima, síðan stjórnarskrárplástr-
inum var slett ofan á mein þessarar þjóðar 1874. — En
þrátt fyrir þetta, hefur þó hinn fráfarni ráðgjafi sýnt
allmikið pólitiskt þrek af sjálfsdáðum, í því að standa á
móti þeim rjettarbótum, sem mestu hafa skipt fyrir ís-
lendinga, af því sem komið hefur frá alþingi síðan það
varð löggefandi. — Fyrir þetta á hann að hljóta verð-
uga viðurkenning af þjóðinni, þegar stjórnsemi hans er
lokið.
Um nýja ráðherrann er engin ástæða til að segja
neitt, áður en hann hefur sýnt, hvort hann vill trúa
meiri og betri hluta íslendinga til þess að ráða högum
sínum, í þeim efnum sem engan annan varða, eða hvort
hann vill að öllu leyti feta í fótspor fyrirrennara síns,
sem hefur um svo langan tíma, sett geðþótta sinn og