Arnfirðingur - 27.12.1902, Side 3

A R*N FIRÐINGUR
135
|>ví, er alþingi samþykti aiðast
liðið sumar standa þau ákvæði,
,,að ráðvjaíi Islands skuli bera
upp iöí? og mikilvægar stjórnar-
ráðstafanir i'yrir konung i rlkis-
ráðinu“. Það er líka orðið heyr-
um kunnugt, að málfundur var
lialdinn í Reykjavík að áliðaum
þingtima. Málshefjandi var Ein-
ar Benediktss. málaflutningsmað-
ur, mæltihann snjalt með því, að
skorað væri á Efri deild að kippa
orðunum „í ríldsráðinu" burtu úr
frumvarpinu, studdu mál haris
Jón Jensson yfirdómari og Dr.
Yaltýr Guðmundsson1) o. fl. Þeirra
kenning um rikisráðsetuna er al-
kunnug að undanförnu. Fundur-
inn feldi málið2). Síðan hafa kom-
ið út bæklingar, sern reyna að
sýna fram á skaðræði orðanaa
„í ríkisráðinu11 svo er frumvarpið
að öðru leyti hafið yfir aðfinning-
ar. En jeg gef engan gaum að
bæklingum eða blaðagreinum, en
sýui að eius frarn á skilning miun
og skoðanir á orðunum „i ríkis-
ráðinu“ og fleirum atriðum í frum-
varpinu.
Fyrst skal drepa á tilkögun í
ríkisráðinu cftir því, sem næst
verður komist: Þar eru tveir
fundir, þegar lög skal staðfesta
eða lögum skal synja, fyrst eiga
ráðgjafar fund rrieð sjer; þar er
konúngur ekki viðstaddur. Míni-
sterconference, er eg kalla sam-
komulagsfund. Þar koma þeir
sjor saman um það, hvaða lög
og mikilvægar stjórnarráðstafanir
sknli borin upp fyrir konung til
staðfestiugar og hver tii synjun-
ar, þaðan fer naumast nokkurt
niálefni til ríkisráðsins (Stats-
raadet), áu þess að um það sje út-
gert. Þar beita ráðgjafar at-
kvæðavaidi ef þörf gerist. Á seinni
fuudinum þar sem lagt er smiös-
höggið á lagastaðfestiugar, er
engiu atkvæðagreiðsia. Þar ber
hver ráðgjafi sín mál sjerílagi
upp fyrir konúng og mun þar
lítil sem engin tilhlutun vera um
hiu sjerstöku ráðgjafamál frá hendi
hinna ráðgjafanna, húu er gengin
á undan; hjer fer líka ábyrgðin
að fá sína þýðingu. Á fyrri fund
inum hafði hún eiugin áhrif. 1
grundvall irlögunum er samkomu-
lagsfundurinn ekki nefudur á nafn,
svo hann er sjálfsagt í dönskuui
málum álitinn sjálfsagður fylgi-
fiskur rík sráðsius og uauðsynleg-
ur uudirbúniugur uudir fuudi þoss,
svo ef að ÍsJaudsráðgjafi á ekki
aðgang að konuugi í ríkisráöinu
án þess að gáuga fyrst gegu um
1) Dr. Valtýr lagði ekki til að efri
d. gerði þetta, en benti að eins á, að
þetta frv. væri að þ e s s u leyti verra, en
það frv. sem hans flokkur hefði komið
fram með á næsta þingi áður. Kitstj.
2) Fundurinn gerði hvorugt. Ritstj.
hreinsunareld samkomulags fund-
arins, þá eru orðin „í ríkisráð-
iun“ saunarlcga víðsjál.
En nú koma ástæður ráðgjaf-
ans: í þcim sýnir hann hvernig
þessi orð: „Hann skal bera Iög
og inikilvægar stj 'rnarráðstafanir
upp fyrlr konung í ríkisráðinu"
verða framkvæmd. Það telur haun
stjórnarfarslega nanðsyn, að sjer-
mál vor sjeu borin upp í ríkis-
| ráðinu, en segir þó. „að það geti
ekki komið til mála, að nokkur
j hinna ráðgjafanna færi al skifta
sjer af noinu því sem er sjer-
staklega mál íslands" eins segir
hann, að það sje sjálfsögð skylda
allra hinna ráðgjafanna að mæla
í móti, ef íslands ráðgjafinn gerði
tilraun til að stofna ríkis eining-
untii i hættu, eða skerða jafn-
rjctti allra danskra ríkisborgara,
svo á líka íslands ráðgjafi að
mótmæia ef Danir vilja losa um
sambandið, cða halla jafnrjetti
í lendinga í konungsrikinu á móts
við aðra danska þegna. Það væri
ekki mjög hættulegt fyrir Dani
því hann væri ekki nema 1 á
móti 103.
í niðurlagi eða seinni lið þess-
arar málsgreiuar virðist ráðgjafinn
kaila einu nafni f'yrri og síðari
fundinn ríldsráð*, því aðrar eins
deilur og hann gerir hjer ráð fyr-
ir munu ekki koma fyrir á síð-
ari fundinum þegar konuugur er
viðstaddur; en málin sem haun
kailar sjerstaklega Islandsmál eru
undanþegin öllum áhrifum sam-
komulagsfuudarins eða yfirráðum
danskra. ráðgjafa og er það ekki
lítið fagnaðarefni, að stjórnin á-
lítur það ekki lika st.iórnarfars-
lega nauð.syn að bera sjerstjórn-
arlöggjöfina upp á samkomulags-
fundinum. En í rauninni eru það
ekki orðin „í ríkisráðinu“ sem
baga mest. _ Þau eru óttaleg og
skaðleg af því að hjer er óákveð-
inn kluti af sjermálalöggjöfinni
sem ekki er undanþegiu valdi og
yfirráðum dönsku ráðgjafanna. Ef
Íslaudsráðgjaíi væri íosaður undan
yfirráðum danskra ráðgjafa í allri
3) Mjer er ekki Ijóst, hveruig einn j
getur orðið á móti 10, þar, sem engin
atkvæðagreiðsla fer fram, eins og höf.
segir rjettilega hjer áður. Takist ráð- j
gj. að sannfæra knnúng getur hann
orðið Dönumjafn hættulegur hvort sem
hann hefir 1 mótí sjer eða 100. Fjöld-
inn þýðir hjer ekkert. Ritstj.
4) Samkv. 10. gr. Grundvallarlaganna
er ekki ríkisrá ð til nema það, sem kon-
óngur er forseti i, nema þogar ríkið er
konúngslaust um stund (7, og 8. gr.) j
Annars er það ráðgjafaráð og að öllu j
óháð ríkisráði, þó þar sje, meðal annn-
ars, búin mál undir ríkisráðið. IJm
synjun eða staðfostíngu laga frá þíng- j
inu danska getur þar valla verið talað
mikið, þvi slíkt alt er þá algjörlega
ótkljáð milli þingsius og þess ráðgjafa,
sem hlut á að rnáli. Kitstj.
sjermálalög'gjöf og sjermálastjórn
sjo jeg ekki, livað það gæti skað-
að að bera lög og mikilvægar
stjórnarráðstafanir upp fyrir kon-
ung í ríkisráðinu. Island getur
aldrei notið eða verndað sjerrjett-
indi sín, nea a þau sjeu undan-
þegin yfirráðuin danskra ráðgjafa
eða samkomulags fundarins, und-
antekningarlaust, nema ef gera
skyldi ráð fyrir einhverjum göll-
um á löggjöfinni sem gengi of
nærri utanríkisþjóðuin5.
Sumir halda. að það, sem í á-
stæðunum stendnr hafi ekki eins
mikið að þýða eins og það sem í
textanum stendur en þær eru út-
skýring á textanum. Enginn efi j
cr á því að frumvarpið vcrður
framkvæint eins og sagt er í á-
stæðunum, jeg tortryggi það ekk-
ert, að þau mál sem stjórnin
kallar sjerstaklega mál íslands,
verði óháð valdi danskra ráðgjafa
en þau eru alls óákveðin, en jeg
efast heldur ekkert um það, að
hínn hlutinn af sjerstjórnarlög-
gjöfinni, sem iíka er óákveðinn
verði háðnr valdi og yfirráðum
þeirra ef þessu ráðgjafafrumvarpi
verður framgengt6 hvort sem orð-
in .. í ríkisráðiuu“ standa þar eða
ekki. Danir kynnu að verða
nokkru bróðugri ef þau stæði í
stjskr7. en ljetu sjer samt ckki
fyrir brjósti brcnna fremur lijer
eftir enn hingað til að leggja
þanu flokk sjerstjórnarmála sem
ráðgjafinn kallar hættu fyrir rík-
iseininguna og jafnrjetti, það er
jafnrjetti í sjerstökum landsrjett
iudum, undir vald ráðgjafauna
eða samkomulagsfundinn. Danir
vilja hafa mat sinn en eingar refj-
ar og houum ná þeir í fram-
kvæmdinni, þeiin finst ekki cins
mikið unt kenningahugmyndir.
(doktinaire Theorier), eins og Is-
lendingum. Það er fallig kenn-
ing að ísland hafi löggjöf og
stjórn út af fyrir sig, en hefr
ekki slest upp á hana í fram-
kvæmdinni. En hver eru þesd
jafurjettismál í sjerstökum lands-
rjettindum? Yersinnin er sjermái,
þó synjaði stjórnin staðfestíngar
á búsetulögum kaupmanna vegna
danskra hagsmuna. Fiskiveiðar
5) Hjer mætti kannske tala um áhrif.
Aldrei um yfirráð, þvi þó Islandsráðgj.
sæti á Samkomulagsfundunum og væri
þar þúsund sinnum borinn ofurliði við
atkvæðagreiðslu, getur einginn meinað
lio 'iUm að hera inálið samt fyrir kon-
úng i rikisráðinu og þar getur konúng
ur eins farið eftir einum manni eins
10. Ritstj.
6) Pó að minnsta kesti ekki meira
hjer eftir en híngað til, þar sem Islands-
ráðgj. hefir setið i báðum ráðunum og
veríð auk þess danskur ráðgjaíi. Ritstj.
7) Dó varla, ef þau stæðu þar sem
sjermál, eins og höf. sýnist eiga við.
Annars er mjer hugsunarsambandið ekki
vei ljgst lijer. Ritstj.
eru pjermál, landhelgin ckki und
ansbilin, það sýnist heldur ekki
geta staðist, að fiskiveiðar sjeu
sjermál iandsins án þess það hafl
yfirráð yfir landhelginni, en stjórn-
in liefir leyft hjer Færeyinguiu að
fiska í iandhelgi þrátt fyrir mót-
■spyrnu þingsins og þá eru Danir
líka sjálfboðnir gestir. Borgará-
leg lög eða þegnrjettindi eru sjer-
mái, en aftur og aftur hofir
stjórnin felt þesskonar lög af því
að það væru ekki lög í Danmörku
Samskonar mál og þcssi eru það
nú, sem frumvarpið lýsír yfir, að
vera skuli undir valdi danskra
ráðgjafa8. Þeim kuli jaf heim-
ilt og hingað til að brjóta stjórn-
arskráiia ef Danir geta haft hag
eða hugfró af því9. Sumir ærast
út af iunlimun; en það eru nokkr-
ar stjórnarfars hugmyndirnar, sem
ná til íslands. Innlimun er það
að hjer megi ekki vera annsr
þegnrjettur en í Danmörku Jafn-
rjetti í sjerstaklegum landsrjett-
indum og þar af leið ndi hagnað-
ur er nýlendu hugmynd. ísland
með sjerstökum landsrjettindum
er þjóð út af fyrir sig, þó hún
sje í óslítandi sambandi við Dan-
mörku, allar þessar kindur o. fi.
ganga samsíða um ísland undir
handleiðslu stjórnar og þings.
Jeg sje ekki í hverju þetta
frumvarp er mætara enu stjórn-
arskráin. Eftir henni hefur ráð-
gjafinn ábyrð á því að hún sjc
ekki brotin en svo hefur vesal-
menskan verið mikil hjá þjóð og
þingi að þingið hefur aldrei reynt
til að búa til ábyrgðarlög fyrir
ráðgjafann hve oft sem strskr.
hefur verið brotin. í fleirum
atriðuin mun víst stskr. vera illa
og ónotuð; það stendur vafalaust
stöðugt að þau iagaboð, sein ráð-
gjafinn kallar sjerstaklega mál
íslauds verða undanþegin valdi
i danskra ráðgjafa, öldúngis eins
þó þau komi frá landshöfðinga
eins og ráðgjafa. 10) En hin deild
; sjerstjórnarlöggjafarinnar mætir
j sömu inótspyrnu þó ráðgjafi komi
með þau til Hafnar eins og þó
þau komi frá landshöfðínga, Það
sru ekki löghelguð stjórnarskrá-
brot í stjórnarskránni oftir geð-
þekni Dana eins og í frumvarp-
inu 11) og ábyrgðin stendur þar ó-
8) Að eins á sama hátt og sjermál
Dana geta komið undír afskifti Isl.
ráðgjafa. Ritstj.
9) Enginn danskur ráðgjafi g e t u r
brotið stjórnarskr. Isl. nema hann sje
Isl. ráðgj. lika. I>að er því jafn sak-
laust að heimila honum það á þennan
hátr eius og að gefa höf. leyfi til að
fljúga til túnglsins- I>að er báðum
jafn ómögulegt. Ritstj.
10) Ekki þó þau, setn verður að
bera upp i ríkisráðinu. Ritstj.
11) Petta þyrfti nærri því skýring-
a, Ritstj.