Lögrétta - 23.06.1909, Blaðsíða 2

126
L0GRJETTA.
Lögrjetta kemur út á hverjum mtð-
vtkudegi og auk þess aukablöð við og við,
minst 60 blöð als á ári. Verð: 4 kr. árg.
á íslandi, erlendis 5 kr. Gjalddagi 1. júlí.
un hvítra manna. Kínverjar gera
mörg hofin að skólum, og þótt hjá-
trúin banni þeim að leggja hendur
á goðin, þá sýna kristnir Kínverjar
þeim með orðum og eftirdæmi, að
það sje óhætt.
Læknirinn sýndi mönnum lítið
skurðgoð, sem þúsundir manna hefðu
dýrkað, og bætti því við, að það
væri undir kristnum þjóðum komið,
hvort hundruð miljónir manna í Kína
ættu að hafa' slíka stokka og steina
eina, eða frelsarann Jesúm Krist, sjer
til huggunar og trausts á alvöru-
stundum lífsins.
Frú Steinunn Hayes, sem talaði
íslensku furðu vel eftir svo langa
brottveru, sagði: að væri nokkrum
forvitni á að vita, hvað hefði knúð
sig til að gerast kristniboði, sem
alls ekki væri þægileg staða fyrir
hold og blóð, — þá skyldi hann lesa
2 síðustu versin í Matt. guðsp. og
Lúk. 10 9. („Læknið þá, sem sjúkir
eru og segið þeim: Guðsríki er ná-
lægt yður").
Annars sagði hún frá ýmsu úr
daglega lífinu í Kína. Mintist á fóta-
kreppu kvenfólksins, sem er nú raun-
ar farið að útrýma; löngu naglir fína
fólksins og forvitnina, sem kom Kín-
verjum til að ganga í veg fyrir þau
og spyrja þau spjörunum úr, eða elta
þau í stórhópum, er þau gengu eitt-
hvað sjer til hressingar.
Þá minnist hún á fákunnáttu kín-
verskra lækna, sem hefðu ekki annað
en trjárætur og særingar mönnumtil
heilsubótar, og heimilislífið, þar sem
sá ósiður væri almennur að lítils-
virða stúlkubörnin og jafnvel bera
þau út, eða selja þau • hverjum sem
þætti ómaksins vert að útvega drengj-
um sínum konuefni, eða sjálfum sjer
ambátt. — — —
Áheyrendurnir virtust alment mjög
vel ánægðir með samkomuna.
Sigurbjörn A. Gislason.
frá Dslanii til Italíu.
Eftir Matth. Þórdarson.
III.
í París.
Mig minnir ekki betur en Hannes
Þorsteinsson láti þess einhverstaðar
getið í „Þjóðólfi", að París sje fremur
ómerkileg borg og þar sje harla fátt
merkilegt að sjá. Verið getur, að
hann hafi sagt eitthvað öðruvísi frá,
en nokkuð var það á þessa leið. En
þar held jeg nú, að honum skjátlist,
karlinum.
Hvorki jeg, nje neinn, sem fer
þar um og dvelur í þessari borg í 2
eða 3 daga, getur í raun og veru
sagt frá neinu, því þessi staður er
það völundarhús, með ótal leyni-
göngum, sem ekki verður þekt til
hlítar á mörgum árum. Hver bygg-
ing, hver gata, hvert torg hefur sína
sögu, og um hvert þetta út af fyrir
sig mætti skrifa heila bók, sem jeg
eðlilega sje mig ekki færan um, sem
aðeins dvaldi þar tvo daga.
Mjer þótti mannkvæmt á járn-
brautarstöðinni, þegar jeg kom um
kvöldið til Parísar; þar úði og grúði
af fólki, en langflest af því var karl-
menn, klæddir einkennisbúningi, járn-
brautarþjónar, tollþjónar, ökumenn og
sægur aí gistihússþjónum. Gistihúss-
þjónarnir, sem ganga í skrokk á öll-
um ferðamönnum, hvort heldur er á
járnbrautarstöðvum eða við skipakví-
ar, ljetu mig heldur ekki í friði þetta
kvöld. En til þess að gera þeim
engan mannamun, fól jeg sjalfan mig
og dót mitt umsjá ökumanns nokk-
urs og beiddi hann að koma mjer
hið fljótasta burt úr þessum stað.
KI. II1/* um kvöldið lenti jeg slysa-
laust í „Novel Hotel" í Rue La-
fayette nr. 49, og hálfsofandi þjónn
fór með mig í lyftivjel upp f her-
bergi nr. 59, sem jeg skuldbatt mig
til að greiða 5 franka fyrir á dag.
Þar sofnaði jeg svo eftir alt ferðavolk-
ið og dreymdi um París.
Rue Lafayetta er eitt af hinum stóru
strætum Parísarborgar og liggur að
norðanverðu við ána Signu. I stjórn-
arbyltingunni náklu varð þetta stræti
ekki hvað minst fyrir áhrifum bylt-
ingarinnar og blóðsúthellinganna.
Skamt frá, á árbakkanum, liggurTu-
ille ríhöllin og Palais Royal Louvre,
stórkostlegar byggingar, með lysti-
görðum innan í. Við enda strætis-
ins er leikhúsið mikla, „Le grand
Opera", Plase Vendome, frægur sam-
komuvöllur frá stjórnarbyltingunni,
Palais Justis og fleiri nafnfrægar bygg-
ingar.
Jeg komst í kynni við Engl/ending,
sem bjó þar á hótelinu, í raun og
veru allra besta karl, og gerðum við
fjelag með okkur að skoða borgina.
Magdalenukirkjan varð fyrst á vegi
okkar, og af því að hún var opin
og fjöldi fólks, mest kvenfólk,
streymdi út og inn, fórum við þar
inn líka. Kirkjan er heldur lág
bygging, en mjög breið og löng,
bygð úr steini og marmara, og er
helguð einnhverri heilagri Magdalenu.
Inni í henni munu geta setið um 6—
8 þús. manns, svo er hún fyrirferð-
armikil að innan, þótt ekki sýnist
hún háreist í samanburði við aðrar
risahallir þar í nánd. Meðfram hlið-
unum var alsett dýrlingamyndum, og
eins og gefur að skilja fyrir háalt-
arinu afarskrautíegt Hkneski, sem átti
að tákna Maríu með Jesúbarnið.
Hingað og þangað í kirkjunni lá
kvenfólk fram á knje sín, með and-
litin ofan í bekkina og baðst lyrir,
mjer virtist það flest vera stúlkur á
giftingaraldri, sem með alvarlegri og
hjartnæmri bæn komu þarna til að
svala sálu sinni. Það heíði mátt
heyra ullarlagð detta í þessari miklu
höll, svo var alt kyrt og hljótt. Að
lokinni bænagjörð stóðu stúlkurnar
upp, ein eða fleiri í senn, gerðu kross-
mark fyrir brjósti sjer, dýfðu hönd-
unum i vígsluvatnið, sem var í stóru
keri við inngöngudyrnar, og hurfu
svo út í fólkshafið fyrir utan.
Leið okkar þaðan lá um Gare St.
Lazare. Það er allstór lystigarður
með blómreitum og alsettur trjám,
sem breiða lim sitt yfir höfuð
manna og gera þeim þægilegt að
hvila sig þar á bekkjunum í forsæl-
unni. Þar voru ósköpin öll afbörn-
um, enda urðu þau einhverstaðar að
vera, því jeg hafði hvergi sjeð þau
áður, og voru stúlkur með þeim til
að gæta þeirra. Börnin voru að
leika sjer með ýmsu móti, en stúlk-
urnar að sauma, hekla eða prjóna.
Inni í miðjum garðinum var kapella
gerð af Loðvíki 18 til minja uni
Loðvík 16. og Maríu Antonettu,
sem urðu að láta lífið í stjórn-
arbyltingunni miklu. Þar var með
gullnum stöfum höggvið í steininn
fyrir ofan dyrnar, að „hjer skyldu
allir koma inn og gera bæn sfna og
biðja fyrir fólkinu, sem í villu síns
vegar, vitandi ekki hvað það gerði,
hefði tekið þau saklaus af lífi". Eða
þetta skildist mjer þar standa, skrif-
að þar af I.oðvíki 18. En ekki fórum
við þar inn.
Yið fórum yfir Vendómevöllinn og
gengum fram hjá Vendóme-súiunni,
þessari geysiháu steinsúlu, sem gnæf-
ir við himinn, með sigurgyðju stand-
andi efst uppi. Skamt þaðan, hinu-
megin við ána, sjest járnturninn
mikli, Eifelturninn. Hjeðan var ekki
nema spölkorn til Tuilleri-hallarinnar
og gengum við þangað.
Þessi höll, sem verið hefur aðset-
urstaður konunga og keisara Frakka,
er samanhangandi röð af bygging-
um utan um sporöskjumyndað svæði,
sem ýmist eru blómgarðar, eða stein-
lögð svæði, með feiknaháum og þrek-
vöxnum trjám á víð og dreif. Það
er sagt, að ioo þúsund herbergi sjeu
í Vatíkaninu, aðseturstað páfans, en
ekki skil jeg í því, að mikió vanti
á þá tölu hjer; en svo mikið þykist
jeg geta fullyrt, að það fari ekki
mikið fyrir öllum íslendingum f hall-
argarðinum. Jeg þykist vita, að Falli-
ere, forseti Frakka, hafi leigulausan
bústað þarna einhverstaðar, en ekki
sá jeg honum bregða fyrir þar nein-
staðar; auðvitað getur mjer hafa yfir-
sjest, því ekki fer mikið fyrir einum
forseta í öllum þeim ósköpum.
Eftir að hafa gengið gegnum blóm-
garða og súlnagöng, um steinlögð
bersvæði, framhjá gosbrunnum og
líkneskjum, hjeldum við sem leið
liggur niður með ánni og að Nál
Kleópötru eða opeliskanum mikla,
sem Napóleon ijet flytja frá Egyfta-
landi og fara rr»eð þangað. Auðvit-
að urðu nokkuð mörg ljón á vegin-
um, en það gerði okkur ekkert til,
því þau voru flest úr marmara eða
bronse, og hvíldu þarna á lágum
steinstöplum fólki til augnagamans.
Opeliski þessi er ekkert smásmíði,
að líkindum alt að 100 fetum á hæð.
Hann líkist geysimiklum bautasteini
eða legsteini, nema er ferhyrndur og
smáminkar að ummáli eftir því sem
ofar dregur. Steinnin, sem er lfk-
lega nokkur þúsund ára gamall, er
eins og hann hefði verið högginn f
gær. Myndirnar, sem höggnar eru
á hann frá stalli og upp í topp, og
bæði eru af mönnum og dýrum, fugl
um og fiskum, og eiga að tákna
eitthvað mjer óskiljanlegt lesmál, eru
svo greinilegar og ómáðar sem ný-
gerðar. Á fótstallinum er þess get-
ið, að hann hafi verið fluttur frá
Egyftalandi árið 1798 af nafngreind-
um sjóliðsforingja og reistur þarna
af Loðvíki 18, en hvergi er Napó-
leons við getið.
Við erum komnir að brúarsporð-
inum á brúnni miklu, sem kend er
við Alexander 3. og Niklulás; hún
hefur hlotið að kosta miljónir króna,
svo mikið er í hana borið og svo
mörg eru lfkneskin og myndirnar,
sem prýða hana á alla vegu. Þarna
undir veltur Signuáin fram kolmórauð,
hægt og sígandi. Hún hefur sfna
sögu eins og margt annað hjer, og
hefði frá mörgu að segja, ef hún
gæti talað. Hjer er sagt að margur
í ástaræði endi sínar síðustu stundir,
en engan báru öldur hennar ofan
þessa stund, meðan við dvöldum þar.
Jeg hafði nú hugsað mjer að bregða
mjer upp í ríkisþingið sChambre du
Deputes«, sem var þar skamt frá, en
eftir að hafa gengið framhjá mörg-
um dyrum og varðmönnum með
byssur um öxl, var mjer sagt að á-
heyrendasalurinn væri lokaður. Hjer
var því ekki meira að gera, og fór-
um við því þaðan til »IIotel des In-
valides« eða örkumla-kirkjunnar og
grafar Napóleons (»Tombeau du Na-
póleon«). Hjer er grafreitur frægra
herforingja og fallinna hermanna, á-
samt veglegri kirkju og safnhöllum,
er geyma allar þeirra helstu menjar
frá orustum þeirra og sigurvinning-
ingum: sverð, byssur, herklæði, fall-
byssur og fána, ásamt mörgu fleiru,
sem of langt yrði hjer upp að telja.
Herfrægð Frakka hefur verið við
brugðið, en þó hefur sögusól þeirra
aldrei ljómað eins skært og frægð
þeirra flogið eins víða, eins og á ár-
unum frá 1796—1815, eða meðan
Napóleon átti þar ríkjum að ráða,
enda er það ekki ólíklegt, þó að á
þessum stað hverfi alt fyrir þeirri
„gloríu", sem skín af gröf hans, líkn-
eskjum af honum á öllum aldri í alls-
konar stellingum, eiginmunum hansog
herforingjanna, sem börðust og fjellu
með honum, og sundurskotnum, blóð-
lituðum fánum frá ýmsum ríkjum og
löndum, sem bera menjar um sigur-
sæld þessara manna frá þessum tím-
um, enda fanst mjer jeg verða gagn-
tekinn af undrun yfir því, að virða
þetta alt fyrir mjer.
í þessum mikla kirkjugarði, sem
er alþakinn blómsturbeðum og lík-
neskjum og gróðursettum trjám og
lundum, stendur byggingaspilda mikil,
hermenjasafnasaluriun, er myndar
skeifulagaða heild, og er kirkjan með
gröf Napóleons í tánni. — Fyrir of-
an dyrnar á þessum miklu bygging-
um stendur, að Lúðvík mikli hafi
látið reisa þet.ta, og er hjer víst átt
við Lúðvik 14., þótt mjer því miður
sje ekki fullkunnugt um, hve mikill
hann var. Uppi í kirkjuhvelfingunni
hjengu fánar ýmissa þjóða, og tald-
ist mjer þeir vera um 300 að tölu.
Flestir voru sundurtættir af skotum
og Iitaðir blóði, svo vart varð auðið
að þekkja, hverra þjóða fánar það
voru.
Með því að ganga meðfram hliðar-
vegg kirkjunnar og að kórbaki, kom
maður inn í geysimikla og skraut-
lega marmarahvelfingu, alsetta ýms-
um útskurði og myndum. Þar varð
fyrir manni hringmyndað handrið,
eða umgerð úr hvítum marmara, og
við það að halla sjer fram, og
líta niður fyrir sig, sást kista og gröf
Napóleons. í þessari opnu gröf, sem
er skálmynduð í laginu, stóð á
miðju gólfi úthöggvin, dökkbrún mar-
marakista, eða öllu heldur hylki, þar
sem geymdar eru í hinar jarðnesku
leifar þessa mikilmennis. Sex sorgar-
gyðjur, einnig úthögnar í hvítan
marmara, stóðu þarna í kringum kist-
una og litu harmþrungnar til jarðar.
Við það að standa þarna og virða
þetta alt fyrir sjer, gröfina, kistuna,
hvelfinguna og alt umhverfis, verður
maður gagntekinn af undrun og ein-
hverjum óþekkjanlegum tilfinningum.
Það blandast saman hin helga, þög-
ula sorgartilkenning grafarinnar og
dauðans við hið óumræðilega skraut
og prjál, sem hugvit byggingameist-
arans og fjárhirsla voldugs ríkis get-
ur fundið upp á að framkvæma.
Þarna lá fanginn frá St. Helenu.
Frakkland sá um útför hans.
Eftir að hafa horft á þetta um
hríð, gengur maður niður marmara-
tröppur og kemur niður á steingólf
eitt lítið ummáls. Jeg fór þarna nið-
ur eins og aðrir, því manngrúinn,
sem var þarna í sömu erindum eins
og jeg, vísaði mjer leiðina. Nóg
birta var þarna, eins og alstaðar í
þessari miklu hvelfingu, því gluggar
voru nógir uppi, sem báru birtu,
ásamt speglum, sem slógu sólargeisl-
unum niður.
Hjer stóð gamall hermaður með
brjóstið þakið krossum og heiðurs-
merkjum, og gætti dyra grafarinnar.
í samtali við Englending nokkurn,
sem skeggræddi við hann um stund,
sagði hann að hann væri 67 ára, og
væri búinn að vera þarna grafar-
vörðum um 17 ár. Hann benti með
lyklinum á skráargatið, sem mjer
virtist einkennilegt mjög, og sagði að
þetta væri skráin og lykillinn frá einu
uppáhaldsherbergi Napóleons í Tuil-
lerihöllinni. Afi sinn, sagði hann, að
hefði fallið við Vaterloo, faðir sinn
hefði verið meðal þeirra, sem sóttu
kistu Napóleons til St. Helenu. Og
hann þuldi mikið um Napóleon með
sorgblöndnum róm, og um heimsóknir
af konungum og keisurum. Brúnin
lyftist talsvert á karli, þegar Eng-
lendingurinn kvaddi hann og rjetti
honum '/2 pd. sterl. í sögulaun.
Yfir dyrunum, sem hermaðurinn
gætti, stóðu þessi alkunnu orð, sem
Napóleon sagði rjett fyrir andlátið á
St. Helenu: »Jeg vona að hinar
jarðnesku leifar mínar verði fluttar
til borgarinnar við Signu, svo bein
mín fái að hvíla á meðal þess fólks,
sem jeg elskaði svo heitt«.
Hjeðan gengur maður upp í sýn-
ingarskálana. Þar verður fyrir manni
mesti fjöldi af líkneskjum frægra her-
foringja og hermanna, ásamt öllu, er
tilheyrir hernaði frá ýmsum tímum,
alt tilheyrandi Frakklandi og sögu
þess. Þarna voru salir, sem sýndu
Napóleon sem dreng á hermanna-
skólanum í Brienne, og alt þangað
til hann lá dauður í rúmi sínu á St.
Helenu. Hann sást þarna í meðlæti
og mótlæti, innan um hershöfðingja
sína og meðal hermannanna, og á
ráðstefnu við konunga og aðra stór-
fursta. Stór málverk hanga á veggj-
unum af sigurvinningum hans og
manna hans, yfir alt tímabilið frá
umsátinni við Toulon til hrakfarar-
innar við Waterloo.
Þarna stóð grái hesturinn hans með
reiðtygjum, korðinn hans hjekk þar
í slíðrum, rúmið hans, fötin, úrið,
taflborðið, sjónaukinn og alt smátt
og stórt, sem honum hefur þótt vænt
um, og hann látið fylgja sjer til St.
Helenu. Mjervirtist vera ekki allfákúlu-
göt á gráa yfirfrakkanum hans, og
einnig á hattinum. Tvær gullbúnar
skammbyssur, settar gimsteinum, lágu
þar á borðinu; þær hafði soldán gefið
honum. Halfsmíðað barnaleikfang lá
þar líka; það hafði hann verið að
smíða handa drengnum sínum í út-
legðinni, og svo fallið frá, áður en
það var fullgert. Frh.
Bebel, jafnaðarmannaforinginn
frægi á Þýskalandi, hætti allri opin-
berri starfsemi nú í vor, og var hann
þá sjötugur að aldri og hafði verið
hættulega veikur um tíma.
Bástjal „sjiWismannf.
Svohljóðandi betliskjal hefur stjórn-
arnefnd stjórnarflokksins hjer sent út,
en með mikilli leynd þó, og er það
prentað suður í Hafnarfirði:
Reykjavík 31. mai 1909.
Heiðraði kœri herra!
Vjer sjálfstœðismenri leyfum oss hjer
með að setida yður nokknr skírteim
handa peim, sem taka vilja verklegan
pátt í pví að efta og tryggja sjálfstœði
hinnar íslensku pjóðar.
Eins og kannugt er, hefur pví verið
haldið mjög freklega að pjóðinni síð-
ustu árin, að gerður yrði samningur
um sambandið milli Danmerkur og ís-
lands, par sem skýlaus ákvœði vœri um
pað, að ísland lyti erlendum yfirráðum
i ýmsum greinum um óákveðinn tíma,
er vjer álítum að leitt gœti til mikillar
ógcefu fyrir landið.
Vegna pess, að eigi er ólíklegt, að hið
útlenda vald gefist ekki upp við pað, að
reyna að ná sem víðtœkustum yfirráð-
um yfirpessu landi, og má búast við, að
altaf fáist einhverjir íslendingar til pess
að styðja hið útlenda vald í pessari við-
leitni sinni, eíns og ýms blöð hjer á
latidi leggja nú mikið kapp á, pá vœri
pað œrið nauðsyntegt, að sem flestir
hœfustu menn landsins gætu gefið sig
við pví að meira eða minna leyti, að
frœða almenning um hinar ýmsu til-
raunir, er gerðar kunna að verða til
pess að draga yfirráðin úr höndum vor
íslendinga, svo að pjóðin geti sjeð við
peim tilraunum og varisl peim.
En par sem ekki er hœgt að útvega
nœga starfskrafta endurgjaldslaust til
pessara nytsemdarstarfa, parf árlega að
safna saman dálitlu fje til pess, að geta
borgað fyrir vel samdar ritgerðir, fyrir-
lestra og til annara nauðsyntegra lit-
gjalda í pessu augnamiði. Pað er eigi
síður pörf á pví hjer á landi en í út-
löndum, að menn alment laki pátt í
peim lcostnaði, er almenn frœðsla og
skýringar á hinum milalsverðustu lands-
málum hafa í för með sjer.
Vjer sjál/slœðismenn heitum pvi á alta
góða drengi, unga og gamla, að hlynna
að pessu markmiði voru með lítilsháttar
fjárframlögum.
Ætlast er til, að umboðsmaður vor á
hverjum stað skrifi undir skírteinið, en
nafn pess, er skírteinið fœr, og númer á
bakið. Nauðsynlegt er og, að halda
skrá yfir alla pá, er skírleinin fá, sem
hver umboðsmaður geymir hjá sjer.
Pað sem inn kynni að koma, og vjer
óskum að yrði sem mest, og gengi sem
greiðast að safna, óskum vjer að senl
verði fjehirði sjálfstœðismanna, herra
atpingismanni Hannesi Porsteinssyni í
Reykjavík.
Með einlægri virðingu.
Fyrir hönd sjálfstœðismanna.
Björn Kristjánsson.
Prentsmiðja Hafnarfjarðar.
Skírteinið, sem skjalið getur um,
hljóðar svo:
Sjálfstœðismenn fslands,
sem hafa fyrir mark að efta og tryggja
frelsi og sjál/stœði hinnar íslensku pjóð-
ar, kjósa yður hjer með fjetaga sinn
sjálfstœðisbaráttunni. — Skírteini pelta
gildir fyrir árið 1909, og er árgjald.
yðar greitt með kr.
Fyrir stjórn sjálfstœðimanna1).
Undir þetta á að koma naín um-
boðsmannsins, en hinu megin á blaðið
erprentað: „Skírteini fyrir hr......."
Þetta auðvirðilega betliskjal, sem
er fult af hræsni, ósannindum og ó-
vönduðum getsökum, hefur verið
prentað og sent út í mesta pukri.
En því skulu menn varaðir við, að
peningum þeim, sem þeir piltar, sem
skjalið hafa búið út, fá í hendur,
verður varið til alls annars en þess,,
að efla sjálfstæði íslands.
Eftirlaun Abdul llamids. Það
er sagt, að stjórn Ungtyrkja hafi
krafið þýska, enska og franska banka
um inneignir Abduls Hamids hjá
þeim, en bankarnir eigi viljað borga,
með því að þeir segja ríkisstjórnina
eigi hafa fengið umráð yfir tjenu með
samþykki þess, er inn hafi lagt það..
Síðustu fregnir segja þó, að samn-
ingar sjeu komnir á um þetta millii
A. H. og stjórnarinnar, og hafi hún
fengið heimild hjá honum til að hefja
fjeð. En til launa fyrir það á hann
að fá 18 þús. kr. á mánuði af ríkis-
fje til að lifa af.
1 )NB. Skírleiniðprentað með bláu letri
(bjúgletriI og skrautumgerð í brjefspjalda-
pappa.