Vestri


Vestri - 23.09.1905, Blaðsíða 1

Vestri - 23.09.1905, Blaðsíða 1
c-cc ^sm Gf&* >í>0 Útgefandi og ábyrgðarmaður: Kr. H. Jónsson. IV. arg. ÍSAFJÖRÐUR, 23. SEPTEMBER 1905 Nr. 47. Bruðlunarsemi og hagsýni. Eitt af því sem stjórn vorri hefir verið fundið til ásökunar af a:id- vígisflokkinum, er það, að hún væri bruðlunarsöm. Það er að vísu hægra um að tala en í að komast, að fara með annara fje, svo vel líki, enda er óvístað andstæðingar stjórnarinn- ar hefðu verið hagsýnni. Það virðist miklu fremur ástæða til að ætla allt annað. Áætlun þeirra um kostnaðinn við lagningu ritsímans virðistbera vott um nauðalitla hagsýni. Það má nú máske segja, að rjett væri að láta þær áætlanir eiga sig, þar til raun gefur vitni um, hvor rjettari verður, en á nokkur atriði má þó benda nú þegar. Þrátt fyrir það, þótt að báðir nefhdarmenn nnnni hlutans væru kaupmenn miðuðu þeir flutnings- gjald á staurunum upp til lslands við flutningsgjald á húsgögnum (Meublefragt), og hefðu auðvitað hiklaust samið um svo hátt flutn- ingsgjald ef þeir hefðu átt að sjá um flutninginn, þótt stjórnin hafi kotnist að miklu betri kjörum. í áætlun þeirra um ferðakostn- að norskra verkamanna upp til landsins ganga þeir út frá venju- legu verði á milliferðaskipum, þegar ekkert er samið sjerstak- lega, þótt þeim hefði mátt vera kunnugt um, að um það má komast að miklu ódýrari samningum. — Það var landssjóður sem átti í hlut, svo þeim fannst ekki ástæða til að spara. Til að flytja staurana þangað sem þeir eiga að setjast niður, dettur þessum hagsýnu kaup- mönnum ekki í hug, að hægt sje að tala um minna en 10 kr. á staurinn, en telja ltklegt að það verði mikið meira. Efþeirhefðu átt að semja um flutning á staur- unum hefði þeim ekki dottið í hug að reyna að fá lægra tilboð en 10 krónur fyrir staurinn, og hefðu þózt góðir ef þeir hefðu fengið svo góð kjör. Enda þótt stjórnin hafi þegar getað samið um 2/3 minna verð fyrir flutning á allmiklu af leiðinni. Fleira skal ekki til týnt hjer, en siðar kann að verða tækifæri til þess. Þetta er að eins lítið sýnishorn af því, hvernig hag- sýnustu kaupmenn stjórnarand- stæðinga, eða Valtýinga, mundu halda ut.-n að landsins fje ef þeir ættu með það að fara! Það er skaði að siikir Laenn skuli ekki fá að sýna betuf hag- sýni síne með fje landsins. Því þá mundu valtýsku blöðin ekki hafa hátt um bruðlunarsemina. En þeir voru líka vel valdir þessir tveir menn minni hlutans íritsímanefndinni, alþekktir kaup- menn og kaupfjelagsstjórar sem hafa marg sýnt það, að þeir kunna að fara ineð annara fje! Einokunin. Ein grýlan, sem mjög er notuð til að gera menn hrædda við rit- símasamninginn, er tuttugu ára einkarjetturinn sem »Stóra nor- ræna ritsímafjelaginu< er veittur tilsímskeytasendinga toilli íslands og útlanda. Þess er siður getið, að Marconi- íjelagið vildi einnig fá einkaleyfi um visst árabil og það enda þótt því væri borgaður allur stofn- kostnaður í einu. Það virðist heldur enginn geta ætlast til þess, að fjelag fari að leggja mjög mikið í kostnað við annað eins fyrirtæki og þetta án þftss að tryggja sjer að það geti rekið fyrirtækið um nokkur ár. En er nú hugsanlegt að einka- leyfi þettageti orðiðoss að baga? Það mun tíminn leiða í ljós, en mjög ólíklegt er slíkt. Engum mun detta í hug, að hraðskeytasambandið verði svo ódýrt eða arðsamt á þessum 20 árum, að landið fari að brjótast í að koma á öðru slíku sambandi til að hafa hagnað af því. Hitt er og líka lítt hugsanlegt, að landið geti á neinn hátt haft hag af, þött það gæti veitt öðrum leyfi til hraðskeytasambands milli Islands og útlanda á þéssum tíma. Island hefir árum saman boðið fram stórfje til að koma á hrað- skeytasambandi, án þess nokkur hafi viljað sinna því, þótt einka- leyfistilboð hafi verið í boði. Það er því ótrúlegt að neinn verði til að vilja koma upp hraðskeyta- sambandi styrklaust á næstu 20 árum og því síður borga fyrir það. Og verulega einokun þurfa menn ekki a0 óttast, þar sem ritsímafjelaginu er sett ákveðið takmark hvað það megi fara hæst með verð á skeytum. Það er líka varasamtfyrir val- týsku blöðin að vera að minnast mikið á einokun. Þaðgæti kannske orðið til þess að ýmsir færu að ryfja tað upp, að ' ið var eínu sinni til flokkur mai.^.a á íslandi, á þmgi Islend- inga og nokkur hluti af íslenzku blöðunum, sem vildi veitá ;';/- lendum auðkýfingum einkaleyfi til allrar peningaverzlunar í land- inu í 90 ár, og leggja niður peningastofnun landsins til þess að einokunin væri fullkomin. Slíkt einkaleyfi, peningaeinok- un, í 90 ár, átli þá að sumra dómi að vera lífsskilyrði fyrir þjóðina, grundvöllur allra fram- fara, óskeikult meðal við Amer- íkusótt o. s. frv. En nú á einka- leyfi í 20 ár,' til fyrirtækis sem ekki er hægt að koma á með öðru rnóti, og sem ekki er hugs- anlegt að geti myndast nein sam- keppni með fyrst um sinn, að vera alveg óþolandi. Tvennir eru tímarnir! En það voru heldur ekki ísa- foldarliðar, eða Valtýingar, sem skrifuðu undir samningana við ritsímaf jelagið. Þar í liggur allur munurinn! Hefði svo verið, mundi þeim ekki hafa of boðið þótt einkaleyfis árinhefðu verið margfölduð með 5. Um það fæst enginn. Jeg hafði lesið nefndarálitið í hraðskeytamálinu með gaum- gæfni og sjeð þar að ritsíma- sambandið kostar okkur líklega um 77,500 kr. að meðaltali áári í tuttugu ár, já kannske nokkuð meira, mjer gat kannske dottið í hug að það yrði allt upp í 100,000 kr. Mjer fannst það nokkuð hátt og fór að hugsa út í hvort s>ísa- fold« og samflokksblöð hennar hefðu ekki rjett að mæla að þetta yrði til að setja okkur á höfuðið. Vjer erum fámennir, ekkinema 80 þús. og þolum ekki mikið. En mjer gat heldur ekki dulist það að ritsímamálið er nauð- synjamál fyrir oss ef vjer að eins getum klofið það. Þegar jeg hafði brotið heilann um þetta fór jeg að líta ílands- hagsskýrslurnar fyrir 1903. Mjer datt í hug að gæta að hvað við eyddum miklu í óþarfa. Jeg fletti upp ábl. 267. Þarna kom það. Áfengi fyrir 479,014 kr. eitt einasta ár! Tóbak og vindlar fyrir 440,200 kr. og kafti kaffibætir og sykur fyrir 1260- 262 kr. Um það fæst enginn! Konurnar segja nú reyndar að kaffi og sykur sje nauðsynjavara og mjer .dettur ekki í hug að andmæla því, en held þó að það mætti komast af með dálítið minna af því, jeg ætla samt að sleppa því en taka aðeins vín- föngin og tóbakið, því það kemur öllum saman um að sje óþarfi. Það eru þó 919,214 kr. á þessu eina ári. Og þessu höfum við ráð á, einar 80 þús. hræður. Ef við spöruðum við okkur Vio partinn af þessu reiknaðist mjer það fyllilega nóg til að standast allan kostnaðinn við símalagninguna. Jeg var lengi að átta mig á hvort þetta gæti verið rjett reiknað. En það er áreiðanlegt J/io af því sem vjer eyðum í tóbak og brennivín er fullkomlega nóg til að standast allan þann ^gýfur- lega kostnað.« Og undan þessu eigum við að flýja til Ameríku. Þetta hefir >ísafold< ekkert minnst á, hún, sjálft biadindis- blaðið, gleymir því, að vjer verjum meiru enn fimmfallt hærri upphæð árlega til áfengis-kaupa, en ritsíminn kostar. Álítur hún áfengis nautnina fimm sinnum nytsamari heilla- vænlegri og arðsamari fyrir land og lýð, en ritsímann. Eða heldur hún að áfengis- kaupin og allt sem af þeim Jeiðir komi ljettara á mann, en þaðsem borgað er til ritsímans? Jeg læt hana um að svara því, en það segi jeg satt, að nú fer jeg fyrst að sjá að margirmunu síður horfa í að kasta tit krón- lutm' í óþarfa fynr sjálfa sig en að verja einum eyri til al- mennings he.illa. Það er ílla farið ef að blöðin og leiðtogar lýðsins hyllast til að ala þann hugsunar hátt. Kr. Ósjálfræði, Það var sagt um Fjalla-Ey- vind og enda fleiri þjófa aðþeir mættu aldrei óstelandi vera, og og var slíkt kennt göldrum og gerningum, og þannig er það með marga fleiri lesti að þeir eru orðnir svo rótgrónir hjá mönnum, að þeir vinna þá opt eins og í ósjálfræði. Þjófurinn sem hefir vanið sig á að stela getur ekki á sjer setið annað en iðka þann löst, og stelur opt án þess að hafa not þess er hann stelur. Illhryssingurinn getur ekki á sjer setið, annað en eiga i ill-

x

Vestri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vestri
https://timarit.is/publication/235

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.