Dagblaðið Vísir - DV - 19.01.1983, Blaðsíða 4

22
DV- MIÐVIKUDAGUR19. JANUAR1983.
gjöld þau, er honum ella hefði borið að greiða til
þjóðkirkjunnar, enda heyri hann ekki til öðrum
trúarbragðaflokki, er viðurkenndur sé í landinu.
Breyta má þessu með lögum.”
Áður 64. gr. Greinin er óbreytt nema að nú er
utanþjóökirkjumönnum heimilt að greiða gjöld til
Háskóla Islands eða einhvers viðurkennds
styrktarsjóðs, er hann sjálfur tilnefnir. Áður
runnu gjöldin einvörðungu til Háskólans eða ein-
hvers styrktarsjóðs við þann skóla.
Fulltrúar Alþýðubandalagsins telja að orðalag
þessa kafla, VII. kafla stjórnarskrárinnar, þurfi
að athuga nánar.
vm.
62. gr.
„Allir skulu njóta frelsis, mannhelgi og jafnrétt-
is að lögum.”
Greinin er nýmæli og er upphafcgrein mannrétt-
indakaflans.
63. gr.
„Mannréttinda skulu menn njóta án mann-
greinarálits vegna kynferðis, trúarbragða, skoð-
ana, þjóðernis, kynþáttar, litarháttar, efnahags
eða stöðu sinnar i öðru tilliti.”
• Greinin er nýmæli. Hér er undirstrikað fullt
jafiirétti á víðtæku sviði mannréttindavemdar.
Sambærilegt ákvæði er i Mannréttindasáttmála
Evrópu og Mannréttindasáttmála Sameinuðu
þjóöanna, en Island er aðili að þeim báðum.
NÝGREIN.
Fulltrúar Alþýðubandalagsins leggja til að á
eftir 63. gr. komi ný grein svohljóðandi:
„Konur og karlar eiga jafnan rétt á öllum svið-
um og ber að tryggja þeim sömu tækifæri tii
starfa og jafnt kaup fyrir sambærilega vinnu.”
65.gr.
Hvem þann sem tekiim er fastur, skal án undan-
dráttar leiða fyrir dómara. Sé hann eigi jafnskjótt
látinn laus, skal dómari, áöur en sólarhringur sé
liðinn, leggja rökstuddan úrskurð á, hvort hann
skuli settur í varðhald. Megi láta hann lausan
gegn veði, þá skal ákveða í úrskurði, hvert og
hversu mikið þaö skuli vera.
Úrskuröi dómara má þegar skjóta til æðra
dóms, og fer um birting og áfrýjun slíks úrskurðar
sem um birting og áfrýjun dóms í sakamálum.
Engan má setja í gæsluvarðhald fyrir sök, er
aðeins varðar fésekt eða einföldu fangelsi.
64. gr.
„Frelsissviptingu verður því aðeins beitt, að til
hennar sé sérstök lagaheimiid. Sá sem orðið hefur
að þola frelsissviptingu af hálfu stjómvalda skal
eiga rétt til þess að bera málið undir dómara og
hljóta úrlausn hans án ástæðulauss dráttar.
Hver sá, sem tekinn er höndum, skal án tafar fá
vitneskju um ástæður fyrir handtökunni. Skal án
undandráttar leiða hann fyrir dómara. Sé hann
ekki jafnskjótt látinn laus, skal dómari, áður en
sólarhringur er liðinn, leggja rökstuddan úrskurð
á, hvort hann skuU settur í gæsluvarðhald. Engum
manni skal haldið í gæsluvarðhaldi lengur en
nauðsyn krefur, og megi láta hann lausan gegn
tryggingu, skal ákveða í dómsúrskurði hver
trygging skuU vera. Engan má setja í gæsluvarð-
hald fyrir sök, sem aðeins varðar fésekt eða varð-
haldi.”
Fyrri mábgreinin er nýmæli og er markmið
hennar að tryggja réttaröryggi borgaranna á sem
fyllstan hátt. Byggir hún á sambærilegu ákvæði í
Mannréttindasáttmálunum.
Siðari málsgreinin er í meginatriðum hin sama
og núgildandi 65. gr. stjórnarskrárinnar. Við er
bætt að handtekinn maður skal án tafar fá vitn-
eskju um ástæður fyrir handtökunni og ekki megi
halda manni í gæsluvaröhaldi lengur en nauðsyn
krefur.
65. gr.
„AUir skulu hljóta réttláta meðferð mála sinna
fyrir dómstólum. Hver sá sem sakaöur er um
refsiverða háttsemi, skal talinn saklaus, uns sekt
hans hefur verið sönnuð lögum samkvæmt.”
Greinin er nýmæli í stjórnarskrá. Hún er hins-
vegar grundvallarregla i islenskum rétti og full
ástæöa þykir til aö binda hana í stiórnarskránni.
66.gr.
„Enginn skal sekur fundinn um refsivert at-
hæfi, nema brot hans hafi varðað refsingu að lög-
um á þeim tíma, er það var framið. Eigi má held-
ur dæma neinn til þyngri refsingar en heimilt var
á þeim tíma, þegar refsivert verk var unnið.”
Greinin er nýmæli. Hún er hinsvegar grund-
vallarregla í hegningarlögunum og er ítrekuð í
Mannréttindasáttmálunum.
66. gr.
Heimilið er friðheilagt. Ekki má gera húsleit né
kyrrsetja bréf og önnur skjöl og rannsaka þau
nema eftir dómsúrskurði eða eftir sérstakri laga-
heimild.
67. gr.
„Heimilið er friðheilagt. Ekki má gera húsleit,
raska friðhelgi einkalífs, rannsaka einkagögn,
eða rjúfa bréf- og símleynd nema með dómsúr-
skurði eða sérstakri lagaheimild. Akvæði um
vernd upplýsinga um einkahagi manna skulu sett
i lögum.”
Áður 66. gr. Greinin er gerð ítarlegri, bannað að
raska friðhelgi einkalifs, rannsaka einkagögn eða
rjúfa símleynd. Jafnframt er boðið að löggjöf
skuli sett um vemd upplýsinga um einkahagi
manna.
72.gr.
Hver maöur á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar
á prenti; þó verður hann að ábyrgjast þær fyrir
dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir fyrir prent-
frelsi má aldrei í lög leiða.
68.gr.
„Virða ber skoðanafrelsi manna. Hver maður á
rétt á að láta i ljós hugsanir sínar. Þó verður hann
að ábyrgjast þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar
tálmanir á tjáningarfrelsi má aldrei í lög leiða.”
Áður 72. gr. Sú grein var bundin við prentfrelsi.
Hér er almennt tjáningarfrelsi tryggt og skoðana-
frelsi.
73. gr.
Rétt eiga menn á að stofna félög í sérhverjum
löglegum tilgangi, án þess að sækja þurfi um leyfi
tii þess. Ekkert félag má leysa upp með stjórnar-
ráðstöfun. Þó má banna félag um sinn, en þá
verður þegar að höfða mál gegn félaginu, til þess
aö það verði leyst upp.
74. gr.
Rétt eiga menn á að safnast saman vopnlausir.
Lögreglustjórninni er heimilt að vera við almenn-
ar samkomur. Banna má mannfundi undir berum
himni, þegar uggvænt þykir, að af þeim leiði
óspektir.
69. gr.
„Rétt skal mönnum að koma saman með frið-
sömum hætti og að stofna félög í sérhverjum lög-
legum tilgangi.”
Aður 73. og 74. gr. Greinar þessareru sameinað-
ar og mönnum tryggt f unda og félagafrelsi.
67.gr.
Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má
skylda til aö láta af hendi eign sína, nema almenn-
ingsþörf krefji; þarf til þess lagafyrirmæli, og
komi fullt verðfyrir.
70. gr.
„Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má
skylda til að láta af hendi eign sina nema
almenningsþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli
og komi fullt verð fyrir.”
Grein þessi er hér óbreytt frá núgildandi
stjómarskrárákvæöi.
Fulltrúar Aiþýðubandaiags og Alþýðuflokks
leggja til að greinin orðist svo:
„Engan má skylda til að láta af hendi eign sina,
nema almenningsþörf krefji; þarf til þess laga-
fyrirmæli og komi sanngjarnt verð fyrir.”
69.gr.
Engin bönd má leggja á atvinnufrelsi manna,
nema almenningsheill krefji, enda þarf lagaboð
tíl.
71. gr.
„Engin bönd má leggja á atvinnufrelsi manna,
nema almenningsheill krefji, enda þarf lagaboð
til.”
Áður 69. gr. Greinin er óbreytt.
I 72.gr.
„Enginn Islendingur verður sviptur ríkis-
borgararétti sinum og engum þeirra meinað að
koma inn i landið. Allir sem eiga lögiega dvöl i
landinu skulu frjálsir ferða sinna og ráða búsetu
sinni. Öllum skal frjálst að fara úr landi.”
Greinin er nýmæli. Er hún í samræmi viö hlut-
aðeigandi ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu
og Sameinuöu þjóöanna.
70. gr.
Sá skal eiga rétt á styrk úr almennum sjóði, sem
eigi fær séð fyrir sér og sínum, og sé eigi öðrum
skylt að framfæra hann, en þá skal hann vera
skyldum þeim háður, sem lög áskilja.
73.gr.
„Ailir skulu eiga rétt á félagslegri aðstoð vegna
sjúkleika, örorku, elli eða af öðrum ástæðum, eftir
því sem nánar er ákveðið í lögum.”
Grein þessi tjáir sömu grunnhugsun og fram
kemur í 70. gr. núgildandi stjómarskrár í ljósi nú-
tíma viðhorfa í félags-og velferðarmálum.
74. gr.
j „Allir skulu eiga rétt til að njóta menntunar og
fræðslu eftir því sem nánar er ákveðið í lögum.”
Fulltrúar Alþýðubandalags leggja til að greinin
lorðistsvo:
„öll börn og unglingar eiga rétt á ókeypis
fræðslu svo og allir þeir er njóta vilja framhalds-
menntunar og hafa til þess hæfileika og áhuga.
Tryggja skal efnahagslegt jafnrétti til menntunar
með lögum.”
75.gr.
„Rétti manna til vinnu og orlofs skal skipað með
lögum.”
Greinin er nýmæli.
Fulltrúar Alþýðubandaiags leggja til að greinin
orðist svo:
„Sérhver maður á rétt til að afla sér lifsviður-
væris með vinnu sem hann velur sér og skulu
st jórnvöld með lögum gera viðeigandi ráðstafanir
til að tryggja þennan rétt.
Sérhver maður skal njóta öryggis við störf,
heilsusamlegra vinnuskilyrða og orlofs.”
NÝGREIN.
Fulltrúar Alþýðubandalags leggja til að á eftir
75. gr. komi ný grein er hljóðar s vo:
„Sérhver maður á rétt til að taka á lýðræðisleg-
an hátt þátt í ákvörðunum um málefni vinnustað-
ar síns.”
68.gr.
Enginn útlendingur getur fengið ríkisborgara-
rétt nema með lögum.
Um heimild útlendinga til þess að eiga fast-
eignaréttindi hér á landi skal skipaðmeð lögum.
76. gr.
„Enginn útlendingur getur fengið rikisborgara-
rétt nema með lögum.
Um heimild útlendinga til þess að eiga fast-
eignaréttindi hér á landi skal skipað með lögum.”
Grein þessi er óbreytt frá 68. gr. stjórnarskrár-
innar.
Fulltrúar Alþýðubandalagsins leggja til að
greinin orðist svo:
„Fasteignir og náttúruauðæfi hér á landi skuli
tslendingar einir eiga eða stofnanir sem ís-
lendingar eiga einir. Veita má sendiráðum,
alþjóðastofnunum og erlendum mönnum sem hér
eiga lögheimili undanþágu frá þessu ákvæði með
lögum.
Engir nema íslendingar mega taka á leigu at-
vinnutæki eða íslensk náttúruauðæfi. Undanþegin
þessu ákvæði eru þó flutningaskip og flugvélar. Að
því er snertir erlenda menn búsetta hérlendis skal
mæla fyrir um þessi atriði með lögum.
Enginn útlendingur getur fengið rikisborgara-
rétt nema með lögum.”
77. gr.
Skattamálum skal skipa með lögum.
77. gr.
„Skattamálum skal skipa með lögum.
Öheimilt er eftir mitt ár að set ja lög sem leiða til >
hækkunar skatta á tekjur liðins árs eða eignir í lok
liðins árs.”
Áftur 77. gr. Bann vift setningu laga um aftur-
virkni skatta er nýmæli í greininni.
78. gr.
„Vernda skal náttúru landsins og auðlindir þess.
svo að ekki spillist líf eða land að nauðsynja-
Iausu.”
Greinin er nýmæli. Vemd náttúru landsins og
auðlinda þess í framtiðinni er svo mikilvægt mál;
aft þaft á heima í stjómarskrá. Verndarskyldan
hvilir bæfti á riki og einstaklingum, en nánar yrfti i
f jaliaft um málið í heild i lögum.
Fulltrúar Alþýðubandalagsins leggja til að
greinin orðist svo:
„Landsmönnum öllum skal tryggður réttur til
eðUlegrar umgengni og útivistar í landinu. Stjórn-
völdum er skylt að vernda náttúru landsins og
auðlindir þess svo að tryggt sé að aUir landsmenn
geti notið útivistar og varðveittur sé sá höfuðstóU
sem felst í auðæfum náttúru landsins. Nánar skal
í lögum fjaUa um umgengnisrétt landsmanna við
landlð og verndun náttúru og auðlinda landsins og
hvemig tryggja skal að ekki spUUst að óþörfu líf,
land eða haf.”
79. gr.
„Náttúruauðlindir landsins skulu vera ævar-
andi eign íslendinga.
AuðUndir hafs og hafsbotns innan íslenskrar
lögsögu eru þjóðareign. Eignarrétti að öðrum
'náttúruauðæfum skal skipað með lögum.”
Grein þessi er nýmæli. Lýst er yfir þjóftareign
aft auftiindum hafs og hafsbotns við Island. Jafn-
framt aft náttúruauftlindir landsins skuli vera
ævarandi eign Islendinga. Afsal þeirra til útlend-
inga er því lýst óheúnilt. Aft því er einstakar
auftlindir snertir, svo sem vatns og virkjunarrétt,
jarfthita og námuréttindi, er gert ráft fyrir því aft
um yfirráftarétt þeirra verfti fjallaft í lögum. Er í
greininni ekki tekin afstafta til þess hvort eða að
hve miklu leyti slik náttúruauftæfi skuli vera ríkis-
eign. Er þaft undir ákvörftun Alþingis komift.
FuUtrúar Alþýðubandalagsins leggja til að
greinin orðist svo:
„Náttúruauðlindir landsins skulu vera ævar-
andi eign íslendinga. ÖU verðmæti í sjó og á
sjávarbotni innan efnahagslögsögu svo og al-
menningar, afréttir og önnur óbyggð lönd utan
heimalanda, teljast sameign þjóðarinnar aUrar,
einnig námur í jörðu, orka í rennandi vatni og
jarðhiti neðan við 100 m dýpi.
Eignarrétti á ísleuskum náttúruauðæfum, landi
og landgrunni skal að öðm leyti skipað með lög-
um. Við eignarnám á landi, í þéttbýU sem dreif-
býli, skal almennt ekki taka tUlit tU verðhækkunar
sem stafar af uppbyggingu þéttbýlissvæða í næsta
nágrenni, opinbenun framkvæmdum eða öðram
ytri aðstæðum, heldur ber að miða mat við verð-
mæti hUðstæðra eigna.
Með þeim takmörkunum sem hér segir skal við
það miða að eignarréttur haldist á jörðum, beiti-
réttur í óbyggðum og önnur þau hlunnindi í heima-
löndum og utan þeirra sem fylgt hafa íslenskum
búskaparháttum á liðnum öldum.”
FuUtrúar Alþýöuflokksins leggja tU að greinin
orðist svo:
„Náttúraauölindir landsins skulu vera ævar-
andi eign íslendinga. Auðlindir hafsins og sjávar-
botns, innan íslenskrar lögsögu, era sameign
þjóðarinnar. Þau náttúrugæði svo sem landsvæði,
sem og vatns- og virkjunarréttindi, jarðhita- og
námaréttindi, og önnur réttindi bundin eignarrétti
lands, sem eignarheimOdir annarra en ríkisins
finnast ekki fyrir, skulu verða þjóðareign.
Umráðaréttur eigna þessara er í höndum Alþing-
is, sem skal með lögum ákveða aðgangs- og
nýtingarrétt almennings svo og landveradar- og
umgcngnisskyldu. Með sérstökum lögum getur
Alþingi veitt sveitarfélögum, félagssamtökum og
einstakUngum réttindi tU nytja lands og land-
gæða.”
TVÆR NÝJAR GREINAR
FuUtrúar Alþýðubandalagsins leggja tU að á
eftir 79. gr. komi tvær ný jar greinar er orðist s vo:
Fyrri grein.
„tsland er friðlýst land. Aldrei má leyfa geymslu
kjaraorkuvopna eða annarra gereyðingarvopna í
landinu né heldur flutning þeirra um Island, loft-
helgi þess eða fiskveiðUögsögu.”
Seinni grein.
„islensk stjóravöld skulu á alþjóðavettvangi
styðja afvopnun og frið, sjálfsákvörðunarrétt
þjóða og verndun mannréttinda.”
80. gr.
„Fjórðungur alþingiskjósenda getur óskað eftir
því að fram fari ráðgefandi þjóðaratkvæöa-
greiðsla um einstök málefni. Um framkvæmd
slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu skal nánar fyrir
mæltilögum.”
Engin ákvæöi eru í stjórnarskránni um rétt
kjósenda til þess að óska eftir þvi að fram fari
þjóðaratkvæðagreiðsla um mikilsverð mál. Full
ástæða þykir því til þess aft taka upp nýtt ákvæði í
stjórnarskrá, sem veitir alþingiskjósendum slíkan
lýftræftislegan rétt. Urslitin eru ekki bindandi fyrir
Alþingi en ætla má aft þau verfti engu að síftur
mjög stef numótandi og tUlit tekift til niðurstöftunn-
arafhálfuþess.
Fulltrúar Alþýðubandalagsins Ieggja til að í
stað „fjórðungur” komi „fimmtungur” í grein-
inni.
81. gr.
„Alþingi kýs fulltrúa sem nefnist ármaður. Ei
hlutverk hans að gæta þess að stjórnsýsluyfirvöld
skerði ekki rétt manna i störfum sínum og skal
nánar um það f jallað í lögum.
Sérhver sá sem telur á rétt sinn gengið af hálfu
yfirvalda gctur leitaö til ármanns með erindi
sitt.”
Grein þessi er nýmæli. Er tilgangur ákvæðisins
að auðvelda mönnum aft fá leiðréttingu mála
sinna, ef þeir telja á rétt sinn gengift af hálfu
þeirra yfirvalda, sem getið er í greininni. Aþekk
ákvæði eru i stjórnarskrám ýmissa landa og eru
þau talin hafa gefið góöa raun.
75.gr.
Sérhver vopnfær maður er skyldur að taka
sjálf ur þátt í vörn landsins, eftir því sem nákvæm-
ar kann að verða fyrir mælt með lögum.
82. gr.
„Sérhver vopnfær maður er skyldur að taka
sjálfur þátt í vöra landsins, eftir því sem nákvæm-
ar kann að verða fyrir mælt með lögum.”
Tillaga kom fram í nefndinni um breytt orftalag
þessarar greinar en aftrir nefndarmenn vildu fella
grem þessa niftur. Greinin er 75. gr. stjórnarskrár-
innar.
83. gr.
„Sé tillaga um breytingu á stjóraarskránni
samþykkt á Alþingi skai fara fram um hana
þjóðaratkvæðagreiðsla. Hljóti hún þar samþykki
og sé einnig samþykkt óbreytt á Alþingi að lokn-
um næstu kosningum skal hún staðfest af forseta
og er hún þá gild stjórnskipunarlög.”
Lagt er hér til aft nýr háttur verfti hafftur á vift
breytingar á stjórnarskránni. Eftir sem áftur þarf
til samþykki tveggja þinga með kosningum á
milli. Ekki er hinsvegar lengur skylt aft rjúfa þing
strax og fyrra þingift hefur samþykkt stjómar-
skrárbreytinguna. Nýmæli er þaft einnig aft nú
skal fara fram sérstök þjóðaratkvæðagreiðsia um
stjórnarskrárbreytinguna að loknu samþykki
fyrra þingsins. Ráftast því örlög breytingarinnar
af vilja þjóftarinnar. Svo er hinsvegar ekki í dag,
þar sem þjóftaratkvæftagreiftsla ter ekki fram um
stjórnarskrárbreytinguna sérstaklega, heldur
eiga sér einvörftungu staft almennar alþingis-
kosningar eftir þingrof, þar sem um margt annaft
er kosift en stjórnarskrárbreytinguna.
BROTTFELLDAR GREINAR.
Við endurskoðun stjórnarskrárinnar hafa eftir-
taldar greinar vcrið felldar niður. 18. gr„ 25. gr„
30. gr. og 56. gr.