Dagblaðið Vísir - DV - 14.08.1990, Síða 14

14
ÞRIÐJUDAGUR 14. ÁGÚST 1990.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn. skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK, SiMI (91 )27022 - FAX: (91 )27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1000 kr.
Verð í lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr.
Riddari araba
Hann er ýmist kallaður riddari araba eða slátrarinn
frá Bagdað. í augum margra araba er Saddam Hussein
merkisberi nýrrar gagnsóknar islamska heimsins gegn
aldagömlu yfirvaldi kristna heimsins. Á Vesturlöndum
er hins vegar litið á hann sem Hitler nútímans.
Hvort tveggja er rétt. Samlíkingin við Hitler er tölu-
vert nákvæm. Fyrst kvörtuðu Hitler og Saddam um
yfirgang smáríkis við landamærin, Póllands og Kúvæt.
Næst höfðu þeir uppi hótanir um valdbeitingu. Svo réð-
ust þeir til skyndilegrar atlögu og höfðu strax sigur.
Síðan beið Hitler átekta um sinn og undirbjó töku
næstu bráðar. Loks þraut þolinmæði Vesturlanda og
þau fóru að reyna að hefta yfirgang hans. Eftirmála
þess hildarleiks, heimsstyrjaldarinnar, var fyrst að
ljúka í vetur með sáttum Sovétríkja og Þýzkalands.
Að þessu sinni voru Vesturlönd reynslunni ríkari.
Þau hafa gripið til hafnbanns gegn írak og hernaðarað-
stoðar við ríkið, sem Saddam Hussein ógnar nú mest,
Sádi-Arabíu. Þau hafa líka ítrekað stuðning sinn við
Tyrkland, sem er aðili að Atlantshafsbandalaginu.
Sam-arabiskur Saddam Hussein talar eins og sam-
germanskur Hitler um flokkinn, fólkið og foringjann,
ekki um ríkið, þjóðina og furstann. Hann hyggst sam-
eina araba undir einum flokki og foringja. Til þess þarf
hann að ryðja úr vegi makráðum miðaldahöfðingjum.
íraksforseti notar sér, að emírar og sjeikar við Persa-
flóa eru tímaskekkja. Þeir sitja að ættarvöldum á síð-
asta áratugi tuttugustu aldar án þess að spyrja þjóðir
sínar um margt. í Kúvæt hafa aðeins 40% íbúanna þegn-
rétt í landinu. Hitt eru réttlitlir útlendingar.
Þegar íraksher hafði tekið stjórnarráðið og sjón-
varpsstöðina í Kúvæt, var þriðja verk hans að taka þjóð-
skrána og flytja til Bagdað. Saddam Hussein ætlar sjálf-
ur að ráða, hverjir teljast ríkisborgararar í Kúvæt og
hveijir ekki. Hann er að tefla alþýðu gegn yfirstétt.
Emírar og sjeikar eiga ekki upp á pallborðið hjá
ýmsu alþýðufólki í arabalöndum. Saddam Hussein
hyggst verða leiðtogi þess, eins og Hitler varð leiðtogi
almúgans gegn gamalli yfirstétt. Fjöldafundir hafa verið
haldnir til stuðnings honum í nágrannaríkinu Jórdaníu.
Emírarnir og sjeikarnir hafa sameinazt Tyrkjum og
Vesturlöndum í varnarbandalagi gegn Saddam Hussein
og í hafnbanni á írak. Þeir gera það vegna hagsmuna
sinna sem ættarlaukar stjórnarfars frá miðöldum. Þeir
endurspegla ekki viðhorf arabisks almennings.
Forseti íraks getur leitað stuðnings sam-arabista af
ýmsu tagi. Arabar hafa eina trú, eitt tungumál og eina
sögu, þótt þeir búi í ýmsum löndum, sem Vesturlönd
bjuggu til, þegar þau ráðskuðust með þennan heims-
hluta. Því skyldi hann ekki teljast'riddari araba?
Erfitt er fyrir vestrænt fólk að setja sig inn í hugar-
heim araba. Svo virðist sem ýmsar siðareglur, er orðið
hafa til á upplýsingaöld á Vesturlöndum, hafi minna
gildi í arabisku andrúmslofti. Mannréttindi og lýðrétt-
indi eru hugsuð á annan hátt meðal þjóða araba.
Ef „riddara araba“ tekst að ná tökum á sam-arabisku
hugsjóninni, mega Vesturlönd búast við miklum vanda
í Miðausturlöndum. „Slátrarinn frá Bagdað“ hefur yfir
efnavopnum að ráða og hyggst verða búinn að koma
sér upp atómsprengju eftir aðeins þijú eða íjögur ár.
Sumir Evrópumenn segja, að Miðausturlönd séu utan
verksviðs Atlantshafsbandalagsins. Þau verða það þó
ekki lengi, ef Saddam Hussein aflar sér kjarnavopna.
Jónas Kristjánsson
Húsnæðiskostnaöur fyrirtækja og
einstaklinga hefur aukist mikið
síðustu ár. Leiga íbúðarhúsnæðis
hefur hækkað um 50% á 35 árum
og leiga atvinnuhúsnæðis svipað á
einum áratug. Vaxtahækkanir og
aukinn byggingarkostnaður veldur
mestu. Hækkun húsnæðiskostnað-
ur eykur framfærslukostnað heim-
ilanna.
Rekstrarkostnaður fyrirtækja
vex. Verð hækkar á nauðsynjavör-
um og þjónustu fyrir almenning.
Hækkunin skerðir ráðstöfunarfé
heimilanna því vaxandi hluti fjöl-
skyldutekna. fer í húsnæðiskostn-
að. Lækkun húsnæðiskostnaðar
fyrirtækja og fjölskyldna væri mik-
il kjarabót, sem bæta mundi af-
komu almennings, sérstaklega
ungs fólks.
Húsnæðiskostnaður og af-
koma heimilanna
Undanfarin ár hefur húsnæðis-
„Byggingariónaðurinn hefur velt kostnaði við vélvæðingu og tækjakaup
út í verölagið," segir Stefán m.a. í greininni.
Húsnæðiskostnaður
50% meai en
1955!
kostnaður fyrirtækja og einstakl-
inga aukist mikið. Það á bæði við
um þá sem leigja og hina sem búa
í eigin húsnæði. Hækkun hús-
næðiskostnaðar hefur slæm áhrif á
afkomu almennings, hækkar verð-
lag og eykur framfærslukostnað.
Húsnæðiskostnaður heimilanna
vex því leiga hækkar og húsnæðis-
kaupendur bera þyngri greiðslu-
byrði vegna hækkandi vaxta og
minni skattaaðstoðar.
Fyrirtæki bera kostnað af r ekstri
húsnæðis, sem þau starfa í, hvort
sem það er leigt eða notað af eig-
endum. Húsnæðiskostnaðurinn
eykur rekstrarkostnað fyrirtækja
svo hækka þarf verð á þjónustu.
Það veldur því að verðlag á helstu
nauðsynjum hækkar. Afkoma
heimilanna versnar þess vegna af
tveimur ástæðum. Fjölskyldur
eyða sífellt stærri hluta af launum
sínum í húsnæðiskostnað og meira
fé þarf til kaupa á nauðsynjum
vegna hækkaðs vöruverðs.
Atvinnurekstur
Undanfarna áratugi hefur hús-
næðiskostnaður fyrirtækja stór-
aukist. Leiguverð hefur hækkað
mikið. Á hálfum öðrum áratug hef-
ur leiga skrifstofuhúsnæðis hækk-
að um liðlega þriðjung reiknað á
fóstu verðlagi. Þó söluverð þess sé
nú hið lægsta í langan tíma þurfa
atvinnurekendur að greiða mun
hærri húsaleigu en fyrir fáum
árum.
Annar rekstrarkostnaður hús-
næðisins hefur einnig aukist meira
en almennt verðlag, til dæmis end-
ast innréttingar skemur en áður.
Leiga iðnaðarhúsnæðis hefur
hækkað enn meira en leiga skrif-
stofuhúsnæðis. Frá miðjum átt-
unda áratugnum hefur hún hækk-
að um 60% reiknað á föstu verð-
lagi. Eigendur atvinnuhúsnæðis
þurfa að bera meiri kostnað af hús-
næðinu en áður. Þar veldur mestu
hækkun fjármagnskostnaðar,
hækkun byggingarkostnaðar og
aukin skattlagning.
Eigendur atvinnuhúsnæðis leit-
ast við að velta auknum kostnaði
yfir á leigjendur. Framan af þess-
um áratug hækkaði leiguverð mik-
ið. Þó síðustu tvö ár hafi tekið fyrir
raunhækkun á húsaleigu er leigu-
verð jafnhátt og raun ber vitni.
íbúðarhúsnæði
Leiga íbúöarhúsnæðis hefur
einnig stöðugt hækkað undanfarna
áratugi. Síðustu 35 ár hefur hún
hækkað til jafnaðar um 1,2% á ári
umfram almennar veröhækkanir.
Reiknað á föstu verðlagi þurfa fjöl-
skyldur nú að greiða 50% hærri
húsaleigu en 1955 fyrir jafngott
húsnæði. Það jafngildir því að
KjaUarinn
Stefán Ingólfsson
verkfræðingur
húsaleiga verði stöðugt stærri hluti
af launtekjum leigjenda.
Hækkunin er þó líklega enn meiri
en áöur er nefnt. Fyrir þremur ára-
tugum var mikill húsnæðisskortur
í borginni. Færri bjuggu í eigin
húsnæði en nú gerist. Ásókn í
leiguhúsnæði var meiri en fram-
boðið og leiguverð mjög hátt að
dómi þeirra sem um fjölluðu.
í skýrslu um húsnæðismál í
Reykjavík var því til dæmis haldið
fram að húsaleiga væri svo há að
jaðraði við okur. Hækkun húsa-
leigu síðustu áratugi má aðallega
rekja til hækkaðs byggingarkostn-
aður og mikillar vaxtahækkunar.
Vaxtakostnaður
Helsta ástæðan fyrir aukningu
húsnæðiskostnaðar síðasta áratug
er hækkun vaxta. Vaxtakostnaður
er nú tæpast undir helmingi af
húsnæðiskostnaði heimila. Fyrir
hálfum öörum áratug voru vextir
af lífeyrissjóðslánum til dæmis um
8% lægri en verðbólgan en eru nú
um 8% hærri. í dag þurfa lántak-
endur þess vegna að greiða jafn
mikið fyrir lánsfjármagn og þeir
fengu greitt með því fyrir 15 árum.
Vextir af opinberum húsnæðis-
lánum hafa reyndar hækkað
minna þó ekki sé mikill munur.
Vaxtahækkunin hefur þyngt gríð-
arlega greiðslubyrði fjölskyldna og
minnkað kaupgetu þeirra. Vextir
af fjárfestingalánum fyrirtækja
hafa einnig hækkað mjög mikið.
Vaxtakostnaður er nú líklega til
jafnaðar um 60% af húsnæðis-
kostnaði fyrirtækja. Auk þess hef-
ur vaxtahækkunin hækkað bygg-
ingarkostnað um liðlega tíunda
hluta á rúmum áratug.
Byggingarkostnaður
Byggingarkostnaður hefur einnig
mikil áhrif á húsnæðiskostnað.
Byggingarkostnaður hefur stöðugt
aukist undanfarna áratugi, einkum
á íbúðarhúsnæði. Hækkunin er
meiri en unnt er að skýra með
vönduðum frágangi og auknum
gæðum. Ekki kæmi á óvart að ný-
byggt húsnæði hér á landi væri nú
hið dýrasta á öllum Norðurlönd-
um.
í byggingariðnaði hefur orðið
mikil tæknivæðing. Þrátt fyrir það
er framleiðni lítil eða um helming-
ur af því sem gerist í grannlöndum
okkar. Fyrir þremur áratugum var
vélvæðing viö húsbyggingar nær
óþekkt. Síðan hefur byggingar-
kostnaður aukist árlega um 1,3%
umfram almennar verðhækkanir.
Byggingariðnaðurinn hefur velt
kostnaði við vélvæðingu og tækja-
kaup út í verðlagið. í stað þess að
auka hagkvæmni hefur tilkoma
tækjanna hækkað byggingarkostn-
að. Hann hefur frá 1956 hækkað
um 60% meira en almennt verðlag.
Skattlagning
Opinber stefna í skattamálum
veldur hækkun húsnæðiskostnað-
ar. Skattaaðstoð við húsnæðis-
kaupendur fer minnkandi og leigj-
endur njóta ekki lengur skattaað-
stoðar. Skattalög eru óhagstæð
þeim sem leigja út íbúðarhúsnæði.
Leigutekjur eru skattlagðar þannig
að eigendur geta ekki dregið eðli-
lega kostnaðarliði frá leigutekjun-
um.
Af því leiðir að leigutekjur eru
oft annaðhvort ekki gefnar upp til
skatts eða einungis hluti þeirra,
minna er boðið fram af leiguhús-
næði og leiguverð er hærra. Skatt-
heimtan er einnig óhagstæð leigj-
endum verslunar- og skrifstofu-
húsnæðis. Fasteignaskattar eru
samanlagt um fimmti hluti af hús-
næðiskostnaði. Þessum kostnaði er
velt yfir á leigjendur.
Stefán Ingólfsson
„Helsta ástæðan fyrir hækkun hús-
næðiskostnaðar síðasta áratug er
hækkun vaxta. Vaxtakostnaður er nú
tæpast undir helmingi af húsnæðis-
kostnaði heimila.“